Từ tầm nhìn đến hành động

64a5e2dca310bf8a1d237c64

Như đã biết, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất xây dựng Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa ở Kazakhstan vào tháng 9 năm 2013 và Con đường tơ lụa trên biển Thế kỷ 21 ở Indonesia vào tháng 10 năm 2013. Vào tháng 3 năm 2015, Chính phủ Trung Quốc đã công bố Tầm nhìn và Hành động thúc đẩy cùng xây dựng Vành đai Kinh tế Con đường tơ lụa và Con đường tơ lụa trên biển Thế kỷ 21. Vào tháng 5 năm 2017 và tháng 4 năm 2019, Diễn đàn Hợp tác Quốc tế về Vành đai và Con đường lần thứ nhất và thứ hai đã được tổ chức và kế hoạch lần thứ ba vào năm 2023.

Về cơ bản, Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), được gọi chung như hiện nay, gồm tập hợp các thỏa thuận song phương và đa phương giữa Trung Quốc và các quốc gia khác được thiết kế để tăng cường kết nối, thương mại, đầu tư, giao lưu nhân dân, hội nhập tài chính, hợp tác chính sách và phát triển công nghiệp. Kể từ khi Bộ Thương mại bắt đầu báo cáo dữ liệu về đầu tư trực tiếp phi tài chính của Trung Quốc vào các quốc gia thuộc Vành đai và Con đường, thì đầu tư trực tiếp phi tài chính đã tăng liên tục bất chấp những bất ổn kinh tế trong vài năm qua, từ 14,83 tỷ USD năm 2015 lên 20,97 tỷ USD vào năm 2022. Giá trị của các dự án xây dựng mới của nước ngoài đã tăng từ 92,64 tỷ USD năm 2015 lên 154,9 tỷ USD vào năm 2019. Vào năm 2022, dù đại dịch COVID-19 vẫn tiếp diễn, con số này vẫn ở mức 129,6 tỷ USD.

Sáng kiến Vành đai và Con đường là khuôn khổ đa cấu trúc tập trung vào năng lượng và điện, đường sắt, đường bộ, hàng hải, hàng không, hệ thống ống dẫn, cáp quang xuyên biên giới và mạng thông tin không gian tích hợp được thiết kế để giảm chi phí vận chuyển và giao dịch cũng như chia sẻ thông tin, cùng với các khu vực phát triển kinh tế, năng lượng, nước và cơ sở hạ tầng xã hội. Ban đầu bao trùm Châu Á, Châu Âu và Châu Phi, sau đó BRI được mở rộng sang Thái Bình Dương và Châu Mỹ Latinh, nhằm mục đích hợp tác và phát triển kinh tế.

Một ví dụ điển hình về điều này là tuyến đường sắt Trung Quốc-Châu Âu. Kể từ năm 2011 đến năm 2022, có hơn 65.000 chuyến và vận chuyển lượng hàng hóa trị giá 300 tỷ USD trên tuyến đường này. Một mạng lưới gồm 82 tuyến dịch vụ đi qua lục địa Á-Âu kết nối hơn 200 thành phố. Tại Trung Quốc có 5 cửa khẩu/cảng bao gồm Cảng Horgos và Alashankou ở khu tự trị Tân Cương, Mãn Châu Lý ở khu tự trị Nội Mông, Suifenhe ở Hắc Long Giang và Cảng Erenhot ở khu tự trị Nội Mông. Những trường hợp này cho thấy, mục tiêu là thúc đẩy sự phát triển chú trọng vào các dự án có chất lượng cao, công bằng và xanh.

Sáng kiến Vành đai và Con đường là một dự án mà tất cả các nước đều có thể tham gia. Vì Trung Quốc nhiều lần khẳng định các dự án Vành đai và Con đường là đôi bên cùng có lợi, có nghĩa là các dự án sẽ mang lợi ích cho Trung Quốc nhưng đồng thời cũng mang lại lợi ích cho các đối tác của Trung Quốc. Hội nhập kinh tế được đàm phán và đạt mục đích (tập trung vào bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và tự lực) có thể mang lại lợi ích đôi bên cùng có lợi, với kết quả là tăng năng suất theo quy mô kinh tế và tăng quy mô thị trường, giảm sự không chắc chắn và rủi ro, tác động lan tỏa về công nghệ, giảm chi phí xã hội chung và tăng hiệu quả của chuỗi giá trị được chia sẻ. Trong mỗi quốc gia, những lợi ích này có thể được phân bổ rộng rãi nếu có các chính sách phù hợp của quốc gia và địa phương.

Ngay từ đầu, Sáng kiến Vành đai và Con đường đã tập trung vào Năm nguyên tắc chung sống hòa bình: tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mỗi quốc gia và sự đa dạng của các nền văn minh; không xâm lược lẫn nhau; không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; bình đẳng và cùng có lợi (hợp tác cùng có lợi và công bằng và công lý) và cùng chung sống hòa bình. Khi khởi động, Chủ tịch Tập cho biết Con đường tơ lụa lịch sử đã chỉ ra rằng “các quốc gia thuộc các chủng tộc, tín ngưỡng và nền văn hóa khác nhau hoàn toàn có thể chia sẻ hòa bình và phát triển”. Gần đây, Sáng kiến Vành đai và Con đường đã cho thấy vai trò của Trung Quốc nhằm xây dựng một cộng đồng toàn cầu với một tương lai được chia sẻ cho nhân loại.

Thực tế, Sáng kiến Vành đai và Con đường là một trong số những sáng kiến nổi bật của Trung Quốc với mục tiêu giải quyết các vấn đề toàn cầu. Năm 2017, Chủ tịch Tập cho biết sáng kiến này là một đóng góp của Trung Quốc để trả lời hai câu hỏi: thế giới đang có vấn đề gì và chúng ta nên làm gì? Vấn đề là sự tồn tại của ba thiếu hụt: thiếu hụt hòa bình, thiếu hụt phát triển và thiếu hụt quản trị toàn cầu. Điều cuối cùng gồm sự cần thiết phải thay đổi Hiến chương Liên Hợp Quốc, trong đó hai điều khoản đầu tiên kêu gọi duy trì hòa bình và an ninh quốc tế và sự bình đẳng về chủ quyền của tất cả các thành viên. Thiếu hụt quản trị liên quan đến việc hành động chung để giải quyết các xung đột, an ninh, sự khác biệt về phát triển, phong trào tị nạn, biến đổi khí hậu, khủng hoảng môi trường và đa dạng sinh học và các vấn đề sức khỏe. Gần đây, Trung Quốc đã chỉ ra sự thiếu hụt an ninh và tầm quan trọng của nguyên tắc an ninh không tách rời.

Sáng kiến Vành đai và Con đường và các sáng kiến tiếp theo phản ánh các giá trị và nguyên tắc đặc biệt xuất phát từ nhiều nguồn. Cùng với Năm nguyên tắc chung sống hòa bình, các giá trị văn hóa riêng biệt của Trung Quốc và các đặc tính hỗn hợp của Trung Quốc với các cam kết quốc tế của nước này đã dẫn đến một tầm nhìn châu Á khác biệt về trật tự thế giới mà nền văn minh phương Tây cảm thấy khó hiểu. Trong quá khứ (cho đến năm 1894), hệ thống thế giới Đông Á (bỏ qua sự can thiệp của phương Tây) hòa bình hơn nhiều so với nền văn minh phương Tây. Tư tưởng truyền thống của Trung Quốc dựa trên khác biệt giữa một vị vua cai trị bằng nhân từ và chính trực với một bá chủ cai trị bằng quyền lực. Nền văn minh Trung Quốc bác bỏ nguyên tắc bá quyền.

Tầm nhìn của Trung Quốc là một trật tự quốc tế hài hòa bắt nguồn từ các khái niệm của Trung Quốc về “toàn bộ thế giới dưới bầu trời”, mối quan hệ và sự cộng sinh. Theo nghĩa này, Sáng kiến Vành đai và Con đường được mô tả như một tầm nhìn về thế giới, trong đó thành công của một quốc gia chỉ có thể được đảm bảo bằng thành công của cả thế giới. Sáng kiến Vành đai và Con đường chỉ thành công nếu tất cả các quốc gia thành viên cùng phát triển và thịnh vượng.

Tầm nhìn về một thế giới đa cực công bằng và hài hòa hơn không chỉ được phản ánh trong Sáng kiến Vành đai và Con đường mà còn trong các sáng kiến khác của Trung Quốc: Sáng kiến Phát triển Toàn cầu để giúp “các nước đang phát triển khác theo đuổi Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc về Phát triển bền vững”, cùng đề cập “thách thức nhân đạo toàn cầu” và hỗ trợ “tăng trưởng nội sinh”; Sáng kiến An ninh Toàn cầu và Sáng kiến Văn minh Toàn cầu; cũng như quan niệm xây dựng một cộng đồng với một tương lai được chia sẻ cho nhân loại.

Tóm lại, theo dõi tiến độ của các dự án Sáng kiến Vành đai và Con đường cũng như cấu trúc tài chính và quản trị mới liên quan đến chúng, người ta luôn biết cách tìm sự đóng góp của các sáng kiến vào sự phát triển của một trật tự thế giới dân chủ và công bằng hơn chứ không cần một Leviathan toàn cầu.

Nguồn: China Daily

Từ khóa: BRI, Trung Quốc, Sáng kiến Vành đai và Con đường