Thương mại với EU tăng trưởng tốt

Bảy năm sau cuộc bỏ phiếu rời khỏi EU, phần lớn hoạt động thương mại của Vương quốc Anh không có nhiều thay đổi. Có thể tư cách thành viên EU không thực sự giúp Vương quốc Anh gia tăng xuất khẩu với EU đồng thời bởi vì Bộ Kinh doanh và Thương mại đã chấp nhận các quyền tự do mà Brexit đã mang lại, cải thiện hoặc đàm phán lại từ đầu hơn 80 hiệp định thương mại với các đối tác. Một điều kinh ngạc là thương mại nội địa giữa Bắc Ireland và Vương quốc Anh bị ảnh hưởng nhiều hơn kể từ Brexit, chứ không phải thương mại giữa Anh và EU.

Trở lại kinh doanh quốc tế

Vào dịp kỷ niệm 7 năm cuộc trưng cầu dân ý về Brexit vào ngày 23/6, những người hoài nghi cho rằng Brexit đã phá hủy giao thương của Vương quốc Anh, đặt ra các rào cản mậu dịch với đối tác thương mại lớn nhất của Anh và nước này phải thay thế hoạt động giao thương với EU qua các đối tác như Úc hoặc các nước CPTPP khác. Nhưng sự thật không phải vậy. Thương mại của Vương quốc Anh vẫn đang duy trì tốt. Phần lớn hoạt động kinh doanh vẫn diễn ra bình thường kể từ Brexit.

Một phân tích về thương mại của Vương quốc Anh theo ngành khi xuất khẩu sang các điểm đến EU và ngoài EU cho thấy có rất ít khác biệt giữa hai bên. Trong một số ngành, thương mại với EU đã thực sự hoạt động tốt kể từ năm 2019 so với các nước ngoài khối EU bất chấp lệnh phong tỏa vì dịch bệnh Covid, nhà máy ngưng hoạt động, tình trạng thiếu hụt linh kiện, lệnh cấm di chuyển quốc tế, xung đột Nga- Ukraine, suy thoái kinh tế Đức và tất nhiên cả Brexit. Theo thống kê thương mại, chỉ những sản phẩm không có đủ hàm lượng được sản xuất tại Vương quốc Anh hay EU mới bị giảm, mặc dù trong thương mại thực tế khác hơn. Xuất khẩu hiện được phân bổ cho những nước sản xuất chúng. Thương mại vẫn tiếp tục, nhưng được ghi lại chính xác hơn. Bài nghiên cứu của Harry Western cũng chỉ ra rằng không có ảnh hưởng nghiêm trọng nào của Brexit đối với thương mại của Vương quốc Anh.

Không có thương mại ‘tự do’ trong Thị trường chung

Nhiều người lầm tưởng rằng tư cách thành viên của EU mang lại ‘thương mại tự do’ cho Vương quốc Anh. Thực tế không như vậy. Những người nộp thuế ở Anh đã phải trả tiền nếu muốn tiếp cận Thị trường chung thông qua các khoản đóng góp ngân sách của EU. Người tiêu dùng cũng phải trả mức thuế cao đối với hàng hóa nhập khẩu ngoài khối EU để bảo vệ nhà sản xuất EU ở các quốc gia thành viên khác. Ngoài ra còn bao gồm cả chi phí hỗ trợ cho tất cả các doanh nghiệp Anh nhằm đối phó với tình trạng quá tải theo quy định từ Brussels.

Đóng góp ròng của Vương quốc Anh cho EU tăng nhanh sau năm 2008 và tương đương từ 5%- 9% giá trị tổng kim ngạch xuất khẩu của Anh sang EU. Như vậy, Vương quốc Anh thu được ít lợi ích từ Quỹ Khu vực hoặc Quỹ Liên kết của EU, điều này khiến việc tiếp cận thị trường chung của Anh đắt hơn đáng kể so với chi phí thương mại thông thường khoảng 1%.

Kể từ Brexit, chỉ những công ty thực sự xuất khẩu hàng hóa sang EU mới phải trả chi phí tuân thủ. Nhưng điều này không khác gì việc tuân thủ các quy định SPS, tiêu chuẩn sản phẩm hay quy tắc xuất xứ khi công ty giao thương với đối tác ngoài khối EU. Việc tuân thủ như vậy có đáng hay không hoàn toàn là một quyết định thương mại.

Đây có thể là một khoản chi phí mới đối với một số công ty nhỏ trước đây chỉ giao thương với EU. Tuy nhiên, các công ty lớn chịu trách nhiệm phần lớn hoạt động mậu dịch của Anh luôn có các bộ phận riêng để giải quyết việc tuân thủ thương mại và luôn xuất khẩu thành phẩm đi và nhập khẩu linh kiện từ các nước ngoài khối EU. Các công ty này sẽ thấy tổng chi phí quản lý tăng nhẹ, trong khi đối với các công ty chỉ kinh doanh trong phạm vi Vương quốc Anh nếu chính phủ thực hiện lời hứa bãi bỏ quy định, họ sẽ thấy chi phí kinh doanh giảm.

Việc buộc các nhà xuất khẩu phải trả chi phí tuân thủ là công bằng, vì chỉ khoảng 10% các công ty Anh xuất khẩu hàng hóa của họ. Tuy nhiên, tất cả mọi người đã phải trả tiền khi còn là thành viên EU. Điều này gây ra tốn kém cho người tiêu dùng Anh. Họ không chỉ phải trả tiền cho quyền tiếp cận ưu tiên của nhà cung ứng EU vào thị trường Anh, mà tư cách thành viên của Liên minh Hải quan EU đã buộc Anh phải bổ sung mức thuế quan hay hạn ngạch đối với hàng hóa rẻ hơn từ ngoài EU, điều này thường khiến các mặt hàng này khó cạnh tranh, buộc họ phải rời khỏi thị trường Anh hoàn toàn.

Nhập khẩu rẻ hơn làm giảm chi phí sinh hoạt

Một chính sách thương mại hiệu quả luôn phải xem xét nhu cầu của người tiêu dùng cuối cùng. Một quốc gia được hưởng lợi nhiều nhất từ thương mại nếu nó có thể nhập khẩu những hàng hóa bản thân không thể sản xuất hoặc hàng hóa được sản xuất hiệu quả hơn từ một nước khác. Một số người phản đối thương mại tự do, họ cho rằng lợi ích chi phí sinh hoạt cho người tiêu dùng không bù đắp được cho những công việc bị mất do nguồn lao động trong nước kém cạnh tranh hơn. Điều này tất nhiên đúng nếu nhập khẩu bị giới hạn trong một nhóm quốc gia được bảo hộ mà có thể không phải là nhà sản xuất hiệu quả so với các nước khác trên thế giới.

Liên minh Hải quan và Thị trường chung EU cho phép nhiều nhà sản xuất của EU hạ gục các đối thủ và chiếm lĩnh thị phần tại Anh; đồng thời bảo vệ mạnh mẽ các công ty trong khối khỏi sức cạnh tranh từ bên ngoài EU, hàng hóa bên ngoài không nhất thiết phải rẻ, chúng chỉ cần rẻ hơn hàng hóa Anh. Mặc dù, công việc khác của Anh bị mất do hành động thuê ngoài nhờ vào trợ cấp đã bắt đầu từ trước khi Brexit diễn ra. Năm 2010, Financial Times đã tiến hành điều tra các khoản vay phát triển khu vực của EU dành cho các công ty Anh để chuyển hoạt động sản xuất của họ sang các nước phía đông EU. Ví dụ, những chiến xe Land Rover Defenders tái ra mắt hiện được sản xuất tại Nitra, Slovakia một phần nhờ chính phủ Slovakia tài trợ 125 triệu euro cho hoạt động di chuyển thông qua các khoản trợ cấp phát triển khu vực.

Vì vậy, Anh trở nên kém hơn ở cả hai khía cạnh: phần lớn sản xuất và việc làm trong nước đều bị mất vào tay hàng nhập khẩu EU (thậm chí hàng nhập khẩu từ các công ty nước ngoài của Anh), nhưng người tiêu dùng nước này không được hưởng lợi từ mức giá rẻ hơn.

Các nhà nhập khẩu thay thế và tư cách thành viên EU

Nhiều đối tác thương mại trước EU của Anh là các nước thuộc Khối thịnh vượng chung cũng đã cung cấp cho Anh nông sản và nguyên liệu thô đổi lại họ sẽ mua lại hàng hóa sản xuất tại Anh. Việc gia nhập EU đã chấm dứt hệ thống Thuế ưu đãi Khối thịnh vượng chung. Tuy nhiên, mặc dù Anh phải tuân theo mức thuế EU áp đối với hàng hóa của Khối thịnh vượng chung và chuyển sang mua nông sản đắt tiền hơn của EU, thì EU- không giống như Khối thịnh vượng chung- không nhất thiết phải mua phần lớn hàng hóa sản xuất tại Anh vì tất cả các thành viên của EU đều sản xuất hàng hóa tương tự.

Thực trạng thương mại giữa Anh- EU

Nhiều người ủng hộ tư cách thành viên EU của Vương quốc Anh lầm tưởng rằng các quốc gia chỉ giao dịch với các nước láng giềng của họ. Cả hồ sơ lịch sử lẫn dữ liệu thương mại gần đây đều không ủng hộ giả thuyết này. Ngay cả dưới triều đại Victoria, Anh đã nhập khẩu nhiều thịt từ Argentina, lúa mì từ Canada và sợi len từ Úc, và một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Anh là Ấn Độ. Ngày nay, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Anh là Hoa Kỳ và nhà cung ứng hàng nhập khẩu lớn nhất là Trung Quốc. Điều này không có gì ngạc nhiên: các quốc gia láng giềng thường có cùng khí hậu, loại đất đai, tài nguyên khoáng sản và năng lực công nghiệp, và vì vậy họ thường sản xuất cùng loại hàng hóa và thực phẩm trong cùng một mùa.

Thế giới đã thay đổi, vào những năm 1970 có rất ít quốc gia bên ngoài Bắc Mỹ, châu Âu và Khối thịnh vượng chung được xem là đối tác thương mại đáng tin cậy: vừa có thể đảm bảo cung cấp sản phẩm chất lượng cao vừa đảm bảo rủi ro chính trị và tiền tệ thấp. Hiện nay, phần lớn các nước trên thế giới đều rơi vào hoàn cảnh trên. Khi người ta cho rằng năm 2022, 48% xuất khẩu của Anh là dịch vụ, khoảng cách địa lý giữa các nước thậm chí còn ít quan trọng hơn. Gudgin, Coutts, Gibson, và Buchanan cũng đã viết một bài nghiên cứu chứng minh thực trạng trên theo mô hình trọng lực (Gravity model) cho thấy tồn tại một xu hướng dự đoán quá mức hàng hóa Anh xuất khẩu sang EU.

Từ năm 2009- 2019, trước khi Hoa Kỳ xuất khẩu dầu khí và dược phẩm liên quan trị Covid sang EU, xuất khẩu của Hoa Kỳ sang EU có giá trị tương đương đáng kể so với xuất khẩu của Vương quốc Anh sang EU mặc dù Vương quốc Anh rõ ràng không chỉ gần hơn mà còn là thành viên của EU hoặc có hiệp định thương mại tự do với EU, không giống như Hoa Kỳ.

Mục đích thương mại là cho phép mọi người mua những gì họ cần, vào thời điểm họ muốn, và với mức giá cạnh tranh nhất, bao gồm cả phí vận chuyển và bảo hiểm. Kể từ khi chi phí vận tải đường biển giảm đáng kể, nhà cung ứng cạnh tranh nhất hiếm khi là một nước láng giềng.

Là một thành viên của EU, Vương quốc Anh không sản xuất nhiều thứ mà các nước EU khác cần hoặc muốn, bởi vì các nước EU có nguồn cung nội địa cạnh tranh hoặc có các nhà cung ứng cạnh tranh hơn trong EU. Như nhà kinh tế học người Anh David Ricardo đã dự đoán vào năm 1817, Liên minh Hải quan với các nước công nghiệp tương tự luôn có khả năng kết thúc khi các nhà sản xuất EU cạnh tranh nhất chiếm thị phần lớn nhất.

Do đó, xuất khẩu hàng hóa của Vương quốc Anh sang EU đã bị đình trệ từ lâu trước khi Anh bỏ phiếu rời khỏi EU. Theo Eurostat, từ năm 2011- 2021, tỷ lệ tăng trưởng nhập khẩu hàng năm trung bình cao nhất của EU là từ Trung Quốc (6,3%) và Thổ Nhĩ Kỳ (6,2%), trong khi mức giảm lớn nhất đối với nhập khẩu EU là từ Vương quốc Anh (-2,5%) và Nga (-1,9%).

Nếu việc trở thành thành viên của EU rất quan trọng đối với thương mại của Anh, thì làm thế nào ba quốc gia ngoài EU- Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Nga- có thể vượt qua thành tích xuất khẩu của Anh vào EU? Nguyên nhân không phải do hoạt động sản xuất của Anh không có tính cạnh tranh, mà do xuất khẩu hàng hóa Anh sang các thị trường ngoài EU đã tăng trong cùng kỳ. Việc các nhà bình luận kinh tế không đề cập đến điều này là một điều khó hiểu. Xuất khẩu hàng hóa của Anh sang EU không thay đổi trong thập kỷ trước khi cuộc trưng cầu dân ý về Brexit diễn ra, trong khi EU mở rộng về phía đông với hơn 100 triệu người và đây là khía cạnh được báo cáo ít nhất khi nói về quan hệ thương mại giữa Anh- EU.

Phục hồi thương mại của Vương quốc Anh

Kể từ cuộc trưng cầu dân ý năm 2016, Bộ Thương mại Quốc tế, nay là Bộ Kinh doanh và Thương mại (DBT), là cơ quan chính phủ duy nhất hoan nghênh và đón nhận các quyền tự do mà Brexit mang lại. Dưới sự lãnh đạo của Liam Fox, đến Liz Truss, Anne-Marie Trevelyan và hiện nay là Kemi Badenoch, bộ đã triển khai hơn 68 hiệp định thương mại tự do với EU, cải thiện các hiệp định với Nhật Bản, Na Uy, Iceland và Liechtenstein phù hợp với các mục tiêu thương mại của Anh, đã ký kết một thỏa thuận kinh tế kỹ thuật số với Singapore, đã hoàn thành hai thỏa thuận mới hoàn toàn với Úc và New Zealand, và đã đồng thuận (nhưng chưa phê duyệt) hiệp định với Ukraine và với các nước Đông và Nam Phi. DBT đã giới thiệu cơ chế thương mại đơn giản hóa và cắt giảm thuế quan với 65 quốc gia đang phát triển. Bộ cũng đang cải thiện các hiệp định thương mại của Anh với Thụy Sĩ, Canada và Mexico, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), đồng thời đang đàm phán sâu với Ấn Độ, Israel và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh. Anh thậm chí bắt đầu đàm phán với Hàn Quốc và Maldives. Đây là một thành tích lớn.

Tất cả đều ấn tượng khi xem xét sức mạnh phản kháng ở thành phố Westminster và phương tiện truyền thông chính thống nói về việc rời khỏi EU và Anh đang củng cố- hoặc khởi động lại- những liên kết thương mại với các đối tác toàn cầu. Bộ Thương mại đã phớt lờ những dự đoán về suy thoái và tiếp tục công việc của mình. Bộ dường như không chia sẻ nỗi sợ hãi vô nghĩa từ người dân thành phố Westminster về việc rời khỏi EU. Có lẽ bởi vì họ có nhiều kinh nghiệm hơn về thế giới bên ngoài EU.

Và Hiệp định Thương mại và Hợp tác của Anh (TCA) với EU, cho phép hàng hóa của Anh được miễn thuế và quyền tiếp cận tự do hạn ngạch của EU- điều mà những người ủng hộ Brexit tuyên bố sẽ không thể dễ dàng có được. Những người ủng hộ EU thường cố gắng tuyên bố rằng các thỏa thuận thương mại toàn cầu được liệt kê ở trên không thể bù đắp cho việc rời khỏi EU (bất chấp bằng chứng thống kê về kinh doanh cho thấy), nhưng không có thỏa thuận thương mại nào trong số này loại trừ lẫn nhau. Vương quốc Anh vẫn có thương mại tự do với EU cũng như các nước được liệt kê ở trên. Bất chấp phần lớn thỏa thuận thương mại EU với các nước thứ ba vẫn có hạn ngạch hạn chế số lượng hàng hóa có thể nhập khẩu miễn thuế, đặc biệt với nông sản.

Nhiều người ủng hộ việc rời khỏi EU nghĩ rằng Anh đã hy sinh quá nhiều để có được một thỏa thuận thương mại tự do với EU. Họ tin rằng Vương quốc Anh đã quá hào phóng khi cho phép tiếp tục tiếp cận vùng biển đánh cá và lẽ ra không nên đồng ý với các điều khoản và quy định sân chơi bình đẳng đối với viện trợ nhà nước. Tuy nhiên, 1/4 hạn ngạch đánh bắt cá của EU sẽ chuyển lại cho Anh vào năm 2025, trong khi toàn bộ hiệp định TCA sẽ được xem xét lại vào năm 2026 và sau mỗi 5 năm. Do đó, đây là một thỏa thuận năng động, DBT có thể xây dựng dựa trên các thỏa thuận đã đạt được với phần còn lại của thế giới để đảm bảo TCA hoạt động tốt nhất có thể cho Vương quốc Anh trong tương lai, vì Anh không còn đàm phán tách biệt với các đối tác thương mại quang trọng khác.

“Con sâu làm rầu nồi canh”

Một lĩnh vực thương mại rõ ràng không hoạt động lại nằm ngoài tầm kiểm soát của DBT- đó là thương mại nội bộ của Vương quốc Anh giữa vùng Great Britain và Bắc Ireland. Trong một nỗ lực nhằm tránh một biên giới cứng giữa Bắc Ireland (NI) và Cộng hòa Ireland (RoI), Anh đã đặt một biên giới trong lãnh thổ của mình. Đây là một quyết định sai lầm khi xét đến việc NI và RoI có một biên giới hoạt động vì thuế VAT và thuế hàng hóa nội địa, và hiện Anh có hiệp định thương mại tự do thuế quan và hạn ngạch với EU. Hiệp định TCA chứa các điều khoản bảo vệ Thị trường chung EU và tất cả nhà sản xuất Anh phải phù hợp với các tiêu chuẩn EU dành cho hàng xuất khẩu EU của họ. Nghị định thư Bắc Ireland vượt xa những gì cần thiết để tránh một biên giới cứng ở Ireland.

Theo Cơ quan Thống kê và Nghiên cứu Bắc Ireland, đặt một đường biên giới ở biển Ireland đặc biệt gây tổn hại cho thương mại tại Vương quốc Anh, trong đó 77 tỷ bảng Anh hàng hóa được sản xuất ở Bắc Ireland mỗi năm, chỉ 8 tỷ bảng (10%) là được xuất khẩu sang bất kỳ nơi nào trong EU, bao gồm Cộng hòa Ireland, trong khi một lượng lớn 65 tỷ bảng (84%) được bán trong thị trường nội địa của Vương quốc Anh. Tuy nhiên, luật của EU tiếp tục áp dụng để sản xuất tất cả hàng hóa ở Bắc Ireland bất kể chúng được bán ở đâu.

Năm 2021, hơn 1 triệu tờ khai hải quan đã được hoàn thành giữa hai vùng của Vương quốc Anh là Great Britain và Bắc Ireland. Điều này ảnh hưởng đến hơn 10,000 doanh nghiệp và tiêu tốn 12,4 tỷ bảng. Ngoài ra, khoảng 350 triệu bảng đã được người nộp thuế ở Anh chi cho các các cơ chế hỗ trợ thương nhân nhằm giảm thiểu các rào cản thương mại bị cấm và không cần thiết ở Anh. Tất cả bởi vì EU và thành phố Westminster cho rằng có thể chấp nhận việc áp đặt các biện pháp kiểm soát hà khắc giống nhau giữa hai vùng của Vương quốc Anh mà họ tin rằng sẽ không thể chấp nhận được nếu tách hai vùng này ra.

Về mặt kinh tế, tác động ăn mòn của Nghị định thư là không thể phủ nhận, ngay cả khi có thời gian gia hạn. Thủ tướng Cộng hòa Ireland hiện cũng đã tuyên bố rằng Nghị định thư thể hiện thất bại quan trọng của EU. Khối này đã gây ra sự chuyển hướng thương mại rõ ràng và liên tục từ Great Britain đến Cộng hòa Ireland. Tổng cục Thống kê tại Cộng hòa Ireland đã ghi nhận giá trị xuất khẩu sang Bắc Ireland là khoảng 2,5 tỷ euro vào năm 2019 và đã tăng lên 3,7 tỷ euro vào năm 2022 theo các thỏa thuận của Nghị định thư. Tuy nhiên, chuyển hướng thương mại là điều mà Nghị định thư muốn tránh nhất.

Ngoài ra, Trung tâm Chính sách Brexit đề xuất xóa biên giới hải quan bên trong Vương quốc Anh và thay vào đó thực hiện Thực thi lẫn nhau giữa Bắc Ireland và Cộng hòa Ireland. EU có một Hiệp định công nhận lẫn nhau với New Zealand mặc dù năm 2019 xuất khẩu New Zealand sang EU là 2,2 tỷ euro, năm 2022 là 2,8 tỷ euro, không khác nhiều so với giá trị xuất khẩu từ RoI sang NI như đã nói ở trên.

Có thể là một ý tưởng hay nếu cho phép các chuyên gia thương mại tại DBT tiếp tục công việc bằng cách loại bỏ các rào cản thương mại nội bộ do Nghị định thư tạo ra khi họ đàm phán lại TCA. Do việc loại bỏ Bắc Ireland khỏi thị trường nội địa của Vương quốc Anh khiến Anh khó có thể hưởng lợi theo những cách khác từ Brexit, nên cần tập trung vào việc loại bỏ các quy định không phù hợp của EU và thay thế chúng bằng các quy tắc phù hợp với toàn bộ nền kinh tế Vương quốc Anh.

Nguồn: Briefing for Britain

Từ khóa: Vương quốc Anh, thương mại, EU, hiệp định thương mại tự do