Ý nghĩa chiến tranh thương mại của Trump đối với WTO và thương mại toàn cầu

cuocchienthuongmai

Chính sách thương mại của Mỹ đang khuấy động thị trường. Cuối tháng 3 vừa qua, trong vòng chỉ một ngày, chứng khoán Mỹ giảm đến 700 điểm, sau khi có tin Tổng thống Trump sẽ áp thuế lên hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc. Kể từ đó, thị trường tiếp tục biến động và bất ổn, khi các tin tức về thuế quan tiếp tục được đưa ra. Các nước như Canada, Trung Quốc, EU, Ấn Độ và Mexico đều đang chuẩn bị trả đũa.

Hiện nay, có hai loại thuế của Mỹ đang gây thiệt hại cho các nước. Thứ nhất là mức thuế đánh trên thép và nhôm theo điều 232 của Đạo luật Thương mại 1962, cho phép Tổng thống được áp thuế để bảo vệ ngành công nghiệp trong nước vì lý do an ninh quốc gia. Thứ hai là mức thuế đánh vào hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, được kích hoạt theo điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974, một biện pháp “đơn phương” đã không được sử dụng trong nhiều thập kỷ qua. Kết hợp lại với nhau, những mức thuế trên cản trở hoạt động của doanh nghiệp, tạo ra sự bất ổn ở thị trường trong và ngoài nước, và gây ra nghi ngờ về cam kết thương mại tự do của Washington.

sẽ không rơi vào hỗn loạn. Nguyên nhân phần lớn là do, trên thực tế, các nước lớn này thường bị trói tay trói chân, không như những gì mà các bài báo thường giật tít. Thật vậy, mặc dù đe dọa sẽ trả đũa lẫn nhau, hành động thực tế của các nước vẫn chịu sự kiểm soát của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nói cách khác, cam kết WTO khiến mọi thứ dễ dự đoán hơn là chúng ta thường thấy. Dưới đây là lý do tại sao.

nhà sản xuất thép và nhôm Hoa Kỳ, Tổng thống Trump đã viện dẫn lý do bảo vệ an ninh quốc gia theo điều 232. Đây là một luận điểm ít thuyết phục vì phần lớn lượng thép và nhôm nhập khẩu vào Mỹ đến từ các nước đồng minh. Thay vào đó, hành động đánh thuế của Hoa Kỳ nên được xem là một biện pháp “tự vệ” – tức hạn chế hàng nhập khẩu gây ra thiệt ngại nghiêm trọng cho ngành công nghiệp trong nước. Nếu đây là một biện pháp tự vệ, các quốc gia bị ảnh hưởng bởi mức thuế có quyền yêu cầu bồi thường. Những gì Trung Quốc, châu Âu và các nước khác đang khiếu kiện tại WTO, đó là xem hành động đánh thuế theo điều luật 232 của Mỹ có phải là một biện pháp tự vệ hay không, nếu câu trả lời là có, các nước bị đánh thuế có quyền yêu cầu bồi thường. Và do Mỹ đã không sẵn lòng chi trả, các nước này được quyền áp thuế trả đũa. Mỹ có khả năng sẽ không đồng tình với cách hiểu trên của các nước, cũng như không đồng tình với giá trị mức thuế mà các nước dự kiến trả đũa.

Mối lo ngại lớn hơn là việc Hoa Kỳ sẽ bảo vệ lý lẽ của mình bằng cách viện dẫn “Điều XXI: Ngoại lệ về an ninh” trong Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT). Quay trở lại năm 1947, những người soạn thảo nên GATT (tiền thân của WTO) đã tìm cách tạo ra cho các nước thành viên một cách thoát khỏi nghĩa vụ thương mại tự do, nếu an ninh quốc gia của nước đó bị đe dọa. Chính điều này đã ngăn cản Nga có thể kiện Úc, Canada, EU và Hoa Kỳ lên WTO vì các biện pháp trừng phạt của các nước đối với Nga trong vấn đề Ukraine. Liệu WTO sẽ lần đầu tiên đưa ra phán quyết liên quan đến cách hiểu về Điều XXI trong Hiệp định GATT, chỉ vì mức thuế nhôm và thép của Trump? Điều mà mọi người lo sợ là tổ chức này sẽ không thể làm giải quyết tốt vấn đề này. Nếu WTO từ chối các luận điểm của Trump, hành động đó khác nào WTO đang nghi ngờ khả năng định nghĩa về an ninh quốc gia của Washington. Đó là lý do tại sao trong vụ Nga kiện Ukraine, khi Điều XXI cũng được dùng đến, Hoa Kỳ đã gửi tranh luận cho rằng “không có cơ sở nào để Hội đồng thẩm phán (WTO) đánh giá sự viện dẫn là đúng hay sai, cũng như không có cơ sở nào để WTO tìm bằng chứng trong vụ tranh chấp này”.

Nếu mặt khácNgược lại, nếu WTO đứng về phía Trump, hành động này sẽ khuyến khích các nước khác theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ, dưới lớp vỏ bọc an ninh quốc gia. Ấn Độ sẽ là một trong các nước đó. Nước này đang háo hức chờ xem vụ việc này sẽ đi về đâu, để áp dụng vào chính trường hợp mà Ấn Độ đang kiện Hoa Kỳ tại WTO.

Các tiền lệ xấu sẽ tạo ra án lệ xấu. Hiện nay, không có tiền lệ nào về Điều XXI GATT. Vấn đề đánh thuế theo điều 232 của Trump, mà chủ yếu sẽ gây tổn hại cho các đồng minh của Hoa Kỳ, không phải là vụ tranh chấp mà WTO nên lấy làm mẫu cho điều khoản quan trọng này.

trọng. Họ đang đe dọa trả đũa dựa trên việc diễn giải lại mức thuế theo điều 232 của Trump là một biện pháp tự vệ. Đây là cách làm sáng tạo, nhưng đúng hay sai sẽ còn tùy thuộc vào quyết định của WTO. Hành động đơn phương bất chấp quy định của WTO trớ trêu thay sẽ ảnh hưởng xấu đến các vụ kiện khác của Trung Quốc chống lại Hoa Kỳ tại WTO: vụ kiện về việc Mỹ đánh thuế theo điều 301.

Trên thực tế, vụ việc lần này tương tự một vụ tranh chấp mà EU từng đưa ra WTO vào những năm 1990. Thời điểm đó, cũng như bây giờ, mấu chốt của vấn đề là liệu một quốc gia thành viên WTO có khả năng phán xét một đối tác thương mại là ‘có tội’ hay không, hay chỉ WTO mới có thể làm điều đó. Để tránh trường hợp bị WTO phủ quyết áp thuế theo điều 301 như năm 2000, Hoa Kỳ đã đồng ý rằng, nước này sẽ chờ phán quyết của WTO trước khi áp dụng các mức thuế phạt. Trung Quốc cho rằng Hoa Kỳ đang không thực hiện đúng lời hứa này. Vào cuối tháng Ba, Washington âm thầm khởi kiện Trung Quốc trong một vụ việc về sở hữu trí tuệ, về lý thuyết, phải chờ phán quyết của WTO trước khi áp thuế. Nếu Hoa Kỳ hành động trước, các quốc gia khác cũng sẽ đơn phương đánh thuế, khiến cho nền kinh tế thế giới dựa-trên-luật-lệ rơi vào bế tắc.

Không còn bước đi nào tốt cho các quốc gia này ngoài việc thương lượng với nhau để tìm ra cách giải quyết cho mớ hỗn độn này. Nhiều người cho rằng tất cả kế hoạch của Trump đều nhằm buộc các nước phải ngồi lại đàm phán với Mỹ; nếu đúng như vậy, rõ ràng có nhiều cách ít rủi ro hơn nhiều để thực hiện kế hoạch đó. Ví dụ, thép là một vấn đề cứ vài năm lại nổi lên, phần lớn do không quốc gia nào muốn trở thành thị trường cuối cùng nhận lãnh mớ thép dư thừa này. Một thỏa thuận khung giải quyết vấn đề này, thay vì chỉ giải quyết các triệu chứng, sẽ là một giải pháp chính trị thắng lợi. Tương tự, mức thuế theo điều 301 đang được sử dụng để giải quyết những căng thẳng về trong đầu tư hơn là thương mại. Trump có thể giải quyết vấn đề này bằng cách khởi động lại các cuộc đàm phán về hiệp định đầu tư song phương Mỹ-Trung (BIT). Vì suy cho cùng, mối quan tâm của Trump với các vấn đề như ép buộc chuyển giao công nghệ đã được đề cập trong Mô hình BIT năm 2012 của Hoa Kỳ (2012 Model U.S. BIT).

Căng thẳng thương mại gần đây như một lời nhắc nhở sâu sắc rằng nền kinh tế toàn cầu không phải là không có giới hạn. Tin tốt là các chế tài của WTO vẫn đang còn hiệu lực. Với tất cả góc nhìn về chiến tranh thương mại, kinh tế toàn cầu sẽ không giống như những gì xảy ra trong những năm 1930.

Nguồn: Harvard Business Review - KDu

Từ khóa: Trump, thuế, thép, nhôm, chiến tranh thương mại, WTO