Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Andy Xie cho rằng chúng ta đang lên án quá mức những hành động chỉnh đốn lại nền thương mại “tự do” của vị Tổng thống Mỹ khó tính, mà quên mất đi một sự thật rằng tại những quốc gia khác – bao gồm cả EU – chủ nghĩa trọng thương còn phát triển mạnh mẽ hơn, rằng hệ thống thương mại hiện tại là không bền vững và những người lao động nghèo vẫn chưa được hưởng lợi từ nó.

Chính sách áp thuế ăn miếng trả miếng mới đây của Mỹ lên nhôm và thép nhập khẩu từ các đối tác trong NAFTA và Liên minh Châu Âu tiếp tục là một chiếc đinh nữa đóng vào quan tài chôn cất hệ thống thương mại tự do. Trong khi cách tiếp cận của Tổng thống Donald Trump với thương mại thật bất thường, thì những cường quốc thương mại khác cũng chỉ đang tập trung vào những chiến lược đánh trả ông Trump, thay vì để tâm đến những nguyên nhân cốt lõi dần đến tình trạng căng thẳng này.

Mặc dù một cuộc chiến thương mại toàn diện không có khả năng nổ ra trong hiện tại, bởi vì tất cả các bên đều lo sợ những tổn thất trong ngắn hạn, tuy nhiên, những tranh chấp diễn ra thường xuyên như thế này sẽ khiến các công ty đa quốc gia dần hạn chế đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt là vào những nền kinh tế mới nổi. Và nền thương mại tự do cũng sẽ từ từ chết đi.

Việc làn sóng toàn cầu hóa bị lụi tàn sẽ mang lại những hệ quả sâu sắc cho nền kinh tế toàn cầu và các thị trường tài chính. Trong 3 thập kỷ qua, tình trạng lạm phát thấp, tăng trưởng kinh tế cao, và sự gia tăng của những lợi ích phân bổ từ hoạt động kinh tế toàn cầu đã củng cố sức mạnh cho các thị trường tài chính, giúp tạo ra những thị trường tăng trưởng dài hạn cho cổ phiếu và trái phiếu. Cả ba xu hướng hướng trên sẽ bị đảo ngược trong những thập kỷ tiếp theo; cả chứng khoán và trái phiếu sẽ rơi vào tình trạng mất giá dài hạn.

Cuộc khủng hoảng hiện tại bắt nguồn từ những nhà lãnh đạo toàn cầu, những người đã phớt lờ tác động của toàn cầu hóa lên người lao động và bảo thủ cho rằng làn sóng tăng trưởng sẽ giúp giải quyết mọi vấn đề. Tuy nhiên, tại những nền kinh tế mở cửa như Mỹ và Anh quốc, tác động tiêu cực của toàn cầu hóa lên tầng lớp lao động đang ngày càng trầm trọng hơn.

Tiền lương thực của người lao động tại Mỹ không được tăng lên sau 4 thập kỷ, trong khi giá trị thực của học phí đại học và chi phí chăm sóc sức khỏe thì tăng gấp 3 lần. Xu hướng này là cực kỳ không công bằng đối với nhiều người. Chi phí giáo dục và chăm sóc sức khỏe không phải là vấn đề lớn đối với giới nhà giàu, nhưng nó làm tiêu tốn một phần đáng kể thu nhập của hầu hết tất cả những người còn lại.

Trớ trêu hơn nữa, tình trạng tiền lương không tăng và chi phí sống tăng cao lại là những hệ quả phát sinh từ cùng một nguyên nhân. Quá trình toàn cầu hóa giữ cho lạm phát thấp, cho phép các ngân hàng nhà nước đặt lãi suất ở mức thấp, từ đó làm tăng giá trị các tài sản tài chính và đem lại lợi ích cho người giàu. Tuy nhiên, người ta cũng đã lường trước được rằng quá trình toàn cầu hóa sẽ gây lạm phát trong những lĩnh vực phi thương mại như giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Và nếu tình trạng này không được khắc phục, thì việc một cuộc khủng hoảng nổ ra chỉ còn là vấn đề thời gian. Nếu bạn nghĩ rằng sự xuất hiện của Trump chỉ là một điều không may, thì những gì sắp xảy đến sẽ còn tồi tệ hơn.

Về cơ bản, câu châm ngôn “thương mại có lợi cho tất cả” là không chính xác. Con người thường phải đánh đổi một cái giá cao khi chuyển đổi việc làm. Bởi vì họ đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm từ nhiều năm làm công việc cũ, và dành phần lớn tiền tiết kiệm để đầu tư vào cộng đồng nơi họ sống, và khi họ chuyển đi, họ sẽ có thể đánh mất cả hai thứ trên. Những người sống ở các thị trấn nhỏ và khu vực nông thông thường là những người chịu thiệt nhiều hơn.

Trong khi người lao động ở những quốc gia đã phát triển là đối tượng gánh chịu hầu hết các tác động tiêu cực của toàn cầu hóa, thì những nền kinh tế mới nổi cũng đang gặp rắc rối trong việc nâng cấp các ngành công nghiệp của họ. Chúng ta cần phải thừa nhận một sự thật rằng, những công ty toàn cầu không lồ hiện tại đều từng phát triển nhờ vào sự bảo hộ của thị trường trong nước ở giai đoạn khởi nghiệp. Nếu không có các chính sách bảo hộ, những nền kinh tế đã phát triển sẽ không sản sinh ra được những tập đoàn như Toyota hay Exxon như ngày nay. Và do đó, những quốc gia đang phát triển, đặt biệt là những gã khổng lồ như Trung Quốc và Ấn Độ, đều tỏ ra hoài nghi về tự do thương mại.

Tuy xung đột thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ đang thu hút hầu hết mọi sự chú ý, Nhật Bản và EU cũng là những vần đề lớn cần được quan tâm. EU đang phản đối các chính sách áp thuế đậm chất chủ nghĩa bảo hộ của Trump, tuy nhiên, Liên minh này cũng chẳng thực sự tốt đẹp gì hơn. Họ đang áp dụng hơn 50 biện pháp chống bán phá giá chống lại hàng Trung Quốc. Gạch lót sàn và xe đạp là hai minh chứng rõ ràng cho sự vô lý ấy. Làm thế nào mà EU có thể cạnh tranh sản xuất xe đạp với Trung Quốc, ít nhất là về mặt sản lượng?

Các chính sách bảo hộ của EU đối với xe đạp thậm chí không giúp ích gì cho người lao động, bởi vì các dòng xe đạp tuy được sản xuất tại Trung Quốc nhưng được bán dưới nhãn hiệu của Châu Âu. Mục tiêu chính của các chính sách này có vẻ như là nhằm ngăn cản Trung Quốc xây dựng thương hiệu riêng cho mình đồng thời bảo vệ việc làm cho một số người thu nhập cao của EU.

Mặc dù Mỹ bị coi là có bộ mặt xấu xí trong những tranh chấp đang diễn ra, chúng ta cũng phải nhìn nhận rằng EU, Nhật Bản và Trung Quốc theo đuổi chủ nghĩa trọng thương còn sâu sắc hơn. Trump là một triệu chứng, chứ không phải là nguyên nhân gây ra sự bất ổn cho hệ thống thương mại toàn cầu. Nếu có một người có thể đứng ra giải quyết những bất cập của tự do thương mại, người đó là EU. Họ là một khối kinh tế khổng lồ, giàu có nhưng lại hoạt động theo những chính sách trọng thương. Nếu chính họ còn không chịu đi tiên phong trong việc thay đổi, thì làm sao mà Trung Quốc hay Nhật Bản muốn thay đổi?

Về cơ bản, trật tự của thế giới hiện tại là không ổn định. Nó duy trì sự cân bằng nhờ vào đồng USD mà Mỹ phát hành dư thừa. Nó đã từng vận hành hiệu quả trong một thời kỳ dài do các nền kinh tế đang phát triển tập trung tích trữ ngoại tệ để bảo đảm an ninh cho đồng nội tệ của họ. Nguồn tài sản mà các nền kinh tế đang phát triển tích trữ cũng thúc đẩy nhu cầu phát hành đồng USD để đảm bảo an ninh chính trị tại Mỹ.

Khi Mỹ bắt đầu có vấn đề, thì niềm tin vào đồng USD cũng sụp đổ. Khi điều đó xảy ra, nó sẽ kéo cả thể giới rơi vào cảnh hỗn loạn. Nền kinh tế Mỹ sẽ khốn đốn khi hệ thống đồng USD sụp đổ và tỷ lệ lạm phát tăng cao. Và các nền kinh tế đang phát triển cũng sẽ rơi vào những cuộc khủng hoảng tài chính do dự trữ quá nhiều đồng USD bị mất giá.

Một số người tin rằng viễn cảnh trên là có thể xảy ra. Cả thế giới đang tự bịt mắt mình và bước vào một cuộc khủng hoảng còn trầm trọng hơn trong những năm tiếp theo, giống như những gì từng xảy ra trước năm 2008.

Đáng buồn thay, cũng như cuộc khủng hoảng năm 2008, chỉ những người dân thấp bé phải gánh chịu tổn thất. Những ông chủ tập đoàn quyền lực – những người đã đẩy thế giới này vào thảm họa – đã cất giấu sẵn hàng tấn tài sản của mình vào những thiên đường thuế. Và họ sẽ nằm nghỉ mát trên bãi biễn trong khi ngắm nhìn cả thế giới vật lộn với khó khăn.

Nguồn: South China Morning Post - HN

Từ khóa: Bất bình đẳng thu nhập, toàn cầu hóa, chủ nghĩa bảo hộ, chiến tranh thương mại, tự do thương mại