Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Có hai cách nhìn nhận về thông báo áp thuế 50 tỷ USD đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc vừa được đưa ra bởi Hoa Kỳ vào tuần trước. Thứ nhất, đó là một lát cắt khác trong cuộc chiến thương mại đang leo thang giữa nền kinh tế lớn nhất và thứ hai thế giới. Thứ hai, nó đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc cạnh tranh địa chính trị giữa hai nước, không chỉ đơn thuần là một cuộc chạy đua về kinh tế. Hầu hết các bài phân tích đều nhìn nhận sự việc theo hướng thứ nhất, mặc dù vậy, góc độ thứ hai mới đánh giá chính xác hơn về những gì thực sự xảy ra.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ưa thích các lệnh trừng phạt thương mại. Bởi vì đó là những biện pháp đơn giản cho các vấn đề phức tạp, vì ông có thể sử dụng nó mà chưa phải trả giá ngay, vì nó (tương đối) dễ áp dụng – chỉ cần tuân thủ theo những thủ tục thông thường và ông được quyền tư quyết - và lý do nữa là Hoa Kỳ tương đối miễn nhiễm với các loại trả đũa (theo niềm tin của Trump). Sau tất cả, tổng thống Trump đăng trên Twitter "chiến tranh thương mại là tốt và dễ dàng để giành chiến thắng."

Trong tháng Một năm nay, Tổng thống Mỹ đưa ra các mức thuế cho tấm pin mặt trời và máy giặt nhập khẩu, và rồi ban hành các lệnh trừng phạt với nhôm và thép nhập khẩu trong tháng Sáu. Hai bước đi này không nhằm vào một quốc gia cụ thể nào, mà là để hỗ trợ các nhà sản xuất Hoa Kỳ ở các ngành bị thiệt thòi bởi thực tiễn thương mại không công bằng.

Đối với Trump, không có quốc gia nào lấy đi lợi thế cùa Mỹ nhiều như Trung Quốc, ít nhất là theo các lập luận: cán cân thương mại đai diện cho tập quán thương mại . Theo cách hiểu đó, bởi vì Mỹ có thâm hụt thương mại 376 tỷ USD với Trung Quốc trong năm 2017 (trong đó, nhập khẩu hàng hóa là 505 tỷ USD, và xuất khẩu là 130 tỷ USD), do đó, Trung Quốc là đối tác thương mại không công bằng lớn nhất, và quan hệ thương mại này cần phải được khắc phục.

Vào tháng Ba vừa qua, Trump thông báo rằng ông có thể sẽ áp mức thuế trị giá 50 tỷ USD đối với hàng xuất khẩu từ Trung Quốc đến Mỹ để đáp trả lại “tình trạng thương mại không công bằng” và hành vi đánh cắp tài sản trí tuệ của Trung Quốc. Đáp lại hành động trên, Bắc Kinh thông báo đánh thuế lên 128 sản phẩm của Hoa Kỳ. Trong ngày tiếp theo, Hoa Kỳ tiếp tục ban hành một danh sách hơn 1.300 loại hàng hóa mà họ dự kiến sẽ trừng phạt. Và chỉ một ngày sau đó, chính phủ Trung Quốc đáp lại bằng các mức thuế thậm chí còn lớn hơn vào một số mặt hàng xuất khẩu lớn của Mỹ ở thị trường Trung Quốc (như ô tô, máy bay và đậu nành). Và Trump kết lại một tuần ăn miếng trả miếng lẫn nhau giữa 2 cường quốc bằng lời phát biểu, ông chuẩn bị xem xét các đòn trừng phạt khác trị giá 100 tỷ USD.

Đến tháng Năm, quan chức ở cả hai quốc gia phát biểu công khai về một cuộc chiến thương mại nhưng họ đã bắt đầu đàm phán để chấm dứt sự thù địch. Tuy nhiên, phần lớn căng thẳng song phương phát triển thành những mối lo ngại địa chính trị: Trump nói rằng ông sẵn sàng thỏa hiệp với Bắc Kinh nếu nước này duy trì việc gây sức ép lên Triều Tiên và buộc Bình Nhưỡng đàm phán về chương trình hạt nhân. Nhưng căng thẳng vẫn còn đó khi Trump bác bỏ các thỏa thuận và thậm chí còn biện hộ mạnh mẽ hơn cho hành động đơn phương.

Không đạt được thỏa thuận, tuần trước Hoa Kỳ tuyên bố sẽ tiến hành với mức thuế trị giá 50 tỷ USD. Trung Quốc hứa sẽ trả đũa với các mức thuế "ngang bằng về quy mô và mức độ" đối với hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ và hủy bỏ tất cả các cam kết thương mại trước đây của mình. Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer cho biết trong hai tuần tới, văn phòng của ông sẽ công bố những hạn chế đầu tư đối với Trung Quốc tại Hoa Kỳ, một động thái nhằm thúc đẩy các cuộc đàm phán và buộc Trung Quốc mở cửa thị trường.

Nếu nhìn sâu xa hơn, mục tiêu đánh thuế của Mỹ dường như tập trung vào các ngành công nghiệp có liên quan đến kế hoạch “Made in 2025” của Trung Quốc, một chiến lược kinh tế mang tầm quốc gia nhằm giúp Trung Quốc thống trị các ngành công nghệ cao trong tương lai. Chính quyền Trump tin rằng hành vi trộm cắp sở hữu trí tuệ của Trung Quốc là để tiến hành mục tiêu trên, và các quan chức Mỹ thừa nhận rằng, nước này đang mong muốn Bắc Kinh phải thay đổi cơ cấu kinh tế của mình.

Nhật Bản đã từng có kinh nghiệm trong chuyện này. Trong lúc căng thẳng thương mại giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ đạt đỉnh điểm trong những năm 1980 và 1990, hai nước đã khởi động đàm phán về Sáng kiến mang tên Structural Impediments Initiative (SII) để cân bằng lại quan hệ kinh tế song phương. Các cuộc đàm phán này đã giúp hạn chế ảnh hưởng, và vấn đề cuối cùng lại được giải quyết theo một cách khác, chủ yếu là Nhật Bản phải phát triển kinh tế chậm lại.

Có vẻ như không có bất kỳ giải pháp dễ dàng nào trong trường hợp giữa Mỹ và Trung Quốc. Lo sợ bị buộc phải giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế như trong trường hợp của Nhật, các nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ càng có động lực để chống lại Mỹ, thay vì thỏa hiệp. Đáng nói hơn, chương trình “Made in 2025” được coi là nhân tố không thể thiếu trong kế hoạch tăng trưởng và tham vọng thống lĩnh thế giới của Trung Quốc. Chương trình này là một bản kế hoạch tổng thể để phát triển kinh tế quốc gia và để Trung Quốc vươn lên thống lĩnh các ngành công nghiệp quan trọng trong một nền kinh tế hậu công nghiệp như: điện toán đám mây, trí thông minh nhân tạo, tự động hóa, kết nối 5G và tương tự. Trở nên ưu việt trong các ngành này là một bước đi hướng tới việc thay thế vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ trong các khu vực kinh tế và công nghệ then chốt, đồng thời tạo thuận lợi cho việc mở rộng ảnh hưởng và bành trướng quyền lực của Trung Quốc. Đó là những phần thưởng thực sự mà Washington và Bắc Kinh đã chuẩn bị để giành lấy trong lĩnh vực thương mại.

Nguồn: JapanTimes - KDu

Từ khóa: chiến tranh thương mại, Mỹ, Trung Quốc