Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau bước khởi đầu năm 2023 đầy mạnh mẽ, hoạt động kinh tế của Trung Quốc đã suy giảm đáng kể và không được như những kỳ vọng trước đó. Xuất khẩu giảm mạnh. Tiêu dùng, sản xuất và đầu tư giảm tốc, trong khi lạm phát vẫn duy trì và tỷ lệ thất nghiệp tăng. Đồng Nhân dân tệ Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp mới vào tháng 8 và tháng 9 năm 2023, do lo ngại về nền kinh tế trong nước.

Cựu Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ, Larry Summers, đã đưa ra những so sánh đáng lo ngại giữa Trung Quốc, Nga và Nhật Bản, nói rằng "người ta sẽ nhìn lại một số dự báo kinh tế Trung Quốc năm 2020 như cách họ nhìn lại các dự báo kinh tế cho Nga được đưa ra vào năm 1960 hoặc cho Nhật Bản vào năm 1990".

Như thường lệ, có các yếu tố mang tính chu kỳ và tính cơ cấu tác động đến triển vọng kinh tế hiện nay. Trong số các yếu tố mang tính chu kỳ có những vết sẹo từ đại dịch COVID-19 – bảng cân đối kế toán xấu đi, sự yếu kém của ngành bất động sản và những chính sách kinh tế vĩ mô còn hạn chế. Trong khi đó, khi các mối lo ngại về quy định, an ninh và ổn định chính trị ngày càng gia tăng, áp lực mang tính cấu trúc đang cản trở niềm tin.

Sau ba năm chịu áp lực của đại dịch, bảng cân đối kế toán của các hộ gia đình, doanh nghiệp và chính quyền địa phương bị căng ra. Khác với Hoa Kỳ, chính phủ Trung Quốc không trao cho hộ gia đình và doanh nghiệp những khoản trợ cấp lớn trong thời kỳ đại dịch COVID-19. Không có sự kích cầu, tiêu dùng Trung Quốc đã trì trệ.

Về mặt tài chính, ngành bất động sản mà mối lo ngại lớn nhất của Trung Quốc. Nếu ngành này sụp đổ, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng.

Nhưng tình hình ở Trung Quốc khác với cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn của Mỹ năm 2007-2008 ở chỗ Trung Quốc thiếu tài sản hữu hình âm. Điều này là do các khoản đặt cọc lớn được yêu cầu tại Trung Quốc, đặc biệt là đối với việc mua sắm bất động sản thứ hai hoặc thứ ba, dao động từ 60 đến 90%. Nếu giá bất động sản giảm nhưng chưa giảm mạnh ở hầu hết các khu vực - đóng góp của ngành bất động sản vào nguy cơ khủng hoảng tài chính sẽ nhỏ hơn so với Hoa Kỳ trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu trước đó, mặc dù tổn thất kết quả về tài sản của hộ gia đình và tăng trưởng kinh tế vẫn có thể rất lớn.

Phản ứng tài chính và tiền tệ đối với khủng hoảng hiện tại của Trung Quốc đã được triển khai một cách hạn chế, cả trong và sau giai đoạn tồi tệ nhất của đại dịch COVID-19. Điều này xảy ra mặc dù Trung Quốc đối mặt với rủi ro giảm phát thay vì lạm phát, khác với Hoa Kỳ và châu Âu. Từ cuối năm 2020, lãi suất thực đã tương đối ổn định, thậm chí tăng trong vài quý khi chỉ số giá tiêu dùng giảm nhanh hơn so với lãi suất chính sách.

Việc thiếu chính sách nới lỏng nói chung phản ánh các mục tiêu chính sách hiện tại. Những cải cách về phía cung đã chi phối những cân nhắc về phía cầu trong tư duy chính sách.

Ngoài ra còn có những áp lực mang tính cơ cấu đối với sự tăng trưởng của Trung Quốc. Đặc biệt trong số đó là những hành động pháp lý làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin kinh doanh, nhất là giữa các công ty công nghệ và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Một số chính sách đã được ban hành để giải quyết vấn đề an ninh quốc gia, trong khi những chính sách khác nhằm giải quyết các vấn đề quản lý hợp pháp, chẳng hạn như bảo vệ người tiêu dùng và tạo ra cạnh tranh công bằng. Điều này cho thấy chính phủ đang chú trọng vào an ninh và sẵn sàng chịu các chi phí kèm theo.

Chính phủ đã thực hiện một số biện pháp để đối phó với tác động tiêu cực của những chính sách này. Là một phần của chính sách tổng thể, chính phủ Trung Quốc công bố các chính sách mới nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân, các công ty có vốn đầu tư nước ngoài và tiêu dùng, tôn trọng tầm quan trọng của khu vực tư nhân và cạnh tranh công bằng. Chương trình 31 điểm của Chính phủ được công bố vào tháng 7 năm 2023 nhấn mạnh tầm quan trọng của khu vực tư nhân và cạnh tranh công bằng, loại bỏ rào cản nhập khẩu, bảo vệ quyền sở hữu và thu hút các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các dự án quốc gia.

Tuy nhiên, môi trường địa chính trị đang tác động tiêu cực đối với nền kinh tế. Cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đang quan tâm ngày càng nhiều đến an ninh quốc gia và cách nó ảnh hưởng đến thương mại và đầu tư.

Vì cả hai quốc gia có những lo ngại tương tự, tuy không giống hệt về định nghĩa về ổn định chính trị và an ninh quốc gia, việc hợp tác để đối phó với những thách thức do sự toàn cầu hóa đem lại là có khả thi. Để thực hiện điều này, trước hết cần có nhiều cuộc đối thoại hơn. Những cuộc đối thoại này phải có giá trị thực chất trước tình hình địa chính trị căn thẳng.

Bên thứ ba cũng có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc làm ổn định mối quan hệ. Ví dụ về cách tiếp cận "giảm rủi ro" của Liên minh châu Âu là một ví dụ hữu ích. Tại châu Á, đặc biệt là với ASEAN, mối quan hệ khu vực có thể đóng vai trò ổn định.

Liệu kỳ tích kinh tế của Trung Quốc đã chấm dứt hay chưa? Có thể nói là đã kết thúc, vì không có kỳ tích nào kéo dài mãi mãi. Thu nhập cao, chi phí lao động tăng, các điều kiện bên ngoài xấu đi và dân số già hóa đã gây ra khó khăn dài hạn cho tốc độ tăng trưởng.

Tuy nhiên, Trung Quốc không phải là Liên Xô thời những năm 1960 hoặc Nhật Bản thời những năm 1990. Đối với Trung Quốc, các ngành công nghiệp như nền tảng công nghệ, xe điện, năng lượng xanh và điện tử hiện là những nguồn động lực của sự đổi mới và tăng trưởng. Một cuộc khủng hoảng tài chính lớn như vỡ bong bóng bất động sản vẫn chưa chắc xảy ra. Tác động kinh tế của sự thay đổi dân số sẽ phần nào được khắc phục bằng trí tuệ nhân tạo và nền kinh tế số.

Những thay đổi về quy định đã làm suy yếu một số lĩnh vực, nhưng khả năng của Trung Quốc duy trì mức tăng trưởng trên 9% trong 40 năm cho thấy vẫn còn tính linh hoạt. Thông báo gần đây về gói chính sách mới cũng chứng tỏ rằng các nhà hoạch định chính sách đã ứng phó với những thách thức kinh tế.

Hoạt động kinh tế có lẽ đã trải qua đợt sụt giảm lớn gần đây nhất vào tháng 7 năm 2023. Dữ liệu tháng 8 cho thấy nền kinh tế đang chạm đáy, mặc dù rất chậm. Quan sát xác nhận rằng sự phục hồi kinh tế đang diễn ra vào tháng 9.

Nhưng sương mù địa chính trị khó có thể sớm tan đi. Nhiều thách thức mà Trung Quốc phải đối mặt, như duy trì tăng trưởng trong khi những bất ổn về an ninh toàn cầu đang gia tăng. Tìm cách giải quyết những mối lo ngại này trong khuôn khổ toàn cầu nhằm thúc đẩy thương mại và đầu tư mở sẽ rất quan trọng để giải quyết những bất ổn phía trước.

Nguồn: East Asia forum

Từ khóa: Trung Quốc, kinh tế, thương mại, suy thoái