Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS ở Johannesburg vào ngày 24 tháng 8 năm 2023, năm thành viên của khối – Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi – đã công bố lời mời sáu quốc gia mới tham gia vào khối gồm: Argentina, Ai Cập, Ethiopia, Iran, Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất . Có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, các nước BRICS sẽ đại diện cho gần một nửa dân số thế giới.

Trong khi BRICS đang nỗ lực đạt được những thành tựu cụ thể thì động lực hiện tại có thể đang thay đổi. Việc mở rộng này sẽ giúp BRICS vượt qua G7 về tổng sản phẩm quốc nội, với lợi thế là các nền kinh tế BRICS tăng trưởng với tốc độ kinh tế và nhân khẩu học cao hơn các thành viên G7.

Việc mở rộng BRICS có thể giúp giảm căng thẳng giữa các quốc gia Trung Đông của BRICS, nhưng cũng có thể khiêu khích Hoa Kỳ và NATO, do sự kết nạp của Iran và tư cách thành viên hiện tại của Nga và Trung Quốc.

Ngày càng có nhiều quốc gia bày tỏ sự quan tâm đến việc gia nhập BRICS. Tuy nhiên, vẫn có những bất đồng nội bộ về cách nhóm nên tiến xa hơn. Trung Quốc và Nga đã thúc đẩy việc mở rộng nhanh chóng BRICS để tăng cường ảnh hưởng địa chính trị của họ, trong khi Ấn Độ bày tỏ lo ngại về việc kết nạp nhiều thành viên mới một cách quá nhanh chóng.

Mối quan ngại của Ấn Độ liên quan nhiều đến các tranh chấp biên giới gay gắt mang tính lịch sử với Trung Quốc, cũng như sức mạnh hiện tại của mối quan hệ song phương giữa Ấn Độ với Hoa Kỳ. Sự đóng góp của Ấn Độ trong việc ngăn BRICS không trở nên chống phương Tây bề ngoài chỉ củng cố tầm quan trọng địa chính trị của nước này đối với Hoa Kỳ - Tổng thống Hoa Kỳ, Joe Biden theo đúng nghĩa đen đã trải thảm đỏ chào đón Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong chuyến thăm Nhà Trắng vào tháng 6 năm 2023.

Nhiều quốc gia xem BRICS như một giải pháp thay thế cho các nhóm như G7 hay G20, vốn yêu cầu tư cách thành viên phải tuân theo các giá trị cụ thể và cam kết chính sách đối ngoại. Ví dụ, Ấn Độ có nguy cơ gặp phải phản ứng dữ dội từ hệ thống thương mại quốc tế do các chính sách dân tộc chủ nghĩa được đổi mới.

Thông qua việc mở rộng BRICS, Trung Quốc sẽ tăng cường vị thế của mình tại các nước đang phát triển, giúp truyền bá mô hình “chủ nghĩa không can thiệp”. Mô hình này phù hợp với các thành viên như Brazil và Ethiopia, những nước đã thể hiện sự không quan tâm đối với những xung đột kinh tế giữa Trung Quốc – Hoa Kỳ và xung đột địa chính trị Hoa Kỳ - Nga, thay vào đó họ muốn tận dụng các cơ hội kinh tế khác mà nhóm BRICS mang lại.

Kế hoạch mở rộng thành viên đang được thực hiện, với 20 quốc gia nộp đơn xin gia nhập. Sự tham gia không bị hạn chế trên bất kỳ cơ sở chính trị hoặc ý thức hệ nào. Nigeria, Angola, Mozambique và Cộng hòa Dân chủ Congo, tất cả đều có bản kết án nhân quyền đáng lo ngại nhưng có ảnh hưởng địa chính trị trong khu vực, đã được đưa ra để xem xét gia nhập.

Các nhà lãnh đạo ở các nước đang phát triển đã nhận thấy sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa BRICS và G7, một số lưu ý rằng BRICS tạo cơ hội cho các quốc gia muốn tách khỏi phương Tây.

Tuy nhiên, vẫn có những cảnh báo quan trọng đối với việc mở rộng BRICS. Nhóm này đang nỗ lực tách khỏi tình trạng đô la hóa để chuyển sang sử dụng các loại tiền tệ thay thế, chẳng hạn như đồng nhân dân tệ của Trung Quốc và đồng real của Brazil. Một số quốc gia, như Brazil và Argentina, đã tiến hành các biện pháp quan trọng để giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la, trong khi những quốc gia khác thì chậm hơn.

Dường như cũng có rất ít sự thống nhất giữa các nhà lãnh đạo cường quốc của khối và các thành viên nhỏ hơn. Brazil, Ấn Độ và Nam Phi đều đang nhắm tới việc trở thành thành viên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, với rất ít sự hỗ trợ vật chất từ Trung Quốc và Nga, cả hai đều là thành viên thường trực. Không giống như G7, có rất ít điểm chung về văn hóa, kinh tế và địa chính trị với nhiều thành viên BRICS, ngoài mong muốn định hình lại trật tự toàn cầu của họ.

Tuy nhiên, BRICS vẫn duy trì tính nhất quán, từng bước nhưng một cách cẩn trọng đã dần làm mất đi sự ảnh hưởng của phương Tây đối với trật tự toàn cầu. Các thành viên của BRICS đã đảm nhận vị trí lãnh đạo tại các tổ chức toàn cầu trước đây do phương Tây dẫn dắt và tạo ra các tổ chức mới với sự hỗ trợ từ Trung Quốc, Nga và đôi khi là Ấn Độ.

Các nước BRICS đang đưa ra một con đường can dự cho những quốc gia không muốn tuân thủ các giá trị và chuẩn mực tự do trong khi vẫn tìm cách thu được lợi ích kinh tế từ trật tự toàn cầu. Các thành viên mới cũng sẽ được tiếp cận nhiều hơn với nguồn tài trợ dự án của Trung Quốc thông qua ngân hàng BRICS và các tổ chức tài chính khác do Trung Quốc lãnh đạo.

Một điều cần lưu ý khác liên quan đến tư cách không can thiệp và sự truyền tải giá trị của Trung Quốc. Các quốc gia ủng hộ Trung Quốc sẵn sàng chấp nhận thông điệp của Bắc Kinh và bỏ qua các chính sách mở rộng của Trung Quốc. Tuy nhiên, tư cách của Trung Quốc dường như đang tạo ấn tượng với một số khu vực của thế giới từng bị tổn thương bởi các chiến dịch thực dân đế quốc của phương Tây, bao gồm một số khu vực ở Trung Đông, châu Phi, Đông Nam Á và Châu Mỹ Latinh.

G7 thường được xếp vào nhóm các chiến dịch này do khả năng thất bại của phương Tây trong việc tái thiết hình ảnh toàn cầu của mình, các chiến dịch quân sự nước ngoài của chính họ và mối quan hệ của họ với các khối quân sự phương Tây bao gồm NATO. Vì vậy, trong khi tư cách của Trung Quốc còn có nhiều hạn chế lớn, một số khu vực trên thế giới đang tìm kiếm một lựa chọn thay thế. Ở một số quốc gia, mối quan hệ về kinh tế và ngoại giao với Trung Quốc được ưa chuộng hơn ở mặt nội dung so với các nước phương Tây, vì các chương trình thương mại và tài chính của Trung Quốc liên quan đến các lợi ích cụ thể trong quá trình tương tác.

Do các nước G7 tiếp tục đề cao “giá trị” và việc duy trì “trật tự tự do” như những nguyên tắc quan trọng, G7 có thể đang góp phần vào việc gia tăng ảnh hưởng ngày càng tăng của BRICS. Nếu Hoa Kỳ và G7 đặt quá nhiều kiểm tra nhanh chóng, các quốc gia đang phát

triển có thể đơn giản là gia nhập vào các khối khác. Những diễn biến địa chính trị nội bộ và phản ứng mạnh mẽ có thể là những cách duy nhất để ngăn chặn sự tiến bộ của BRICS.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: BRICS, G7, trật tự toàn cầu, thương mại