Tại sao nền kinh tế Trung Quốc “vấp ngã”?

Hai năm trước, nền kinh tế Trung Quốc đang ở đỉnh cao. Nhiều thập kỷ tăng trưởng thần kỳ đã biến một quốc gia nghèo cùng cực trở thành một siêu cường kinh tế, với tổng sản phẩm quốc nội theo một số thước đo còn lớn hơn cả nước Mỹ. Phản ứng quyết liệt của Chính phủ Trung Quốc đối với Covid-19 đã được ca ngợi rộng rãi; Sáng kiến Vành đai và Con đường của họ cũng là một chương trình khổng lồ về đầu tư cơ sở hạ tầng trên khắp thế giới, rõ ràng đây là một nỗ lực để đạt được ảnh hưởng toàn cầu, thậm chí có thể là quyền lực tối cao.

Nhưng bây giờ nền kinh tế Trung Quốc đang suy giảm. Chính sách “Zero Covid” của họ nhằm phong tỏa các thành phố khi có dấu hiệu đầu tiên của đợt bùng phát Covid-19 đã không thể thực hiện được, nhưng việc từ bỏ chính sách này đã không tạo ra sự đột biến kinh tế như mong đợi. Trên thực tế, câu chuyện Trung Quốc hiện đang trải qua tình trạng giảm phát, đã gợi ra sự so sánh với suy giảm của Nhật Bản trong những năm 1990 (mặc dù Nhật Bản thực sự đã làm tốt hơn nhiều).

Trung Quốc đã làm sai điều gì? Liệu quốc gia này có thể đảo ngược tình thế của mình? Và các quốc gia còn lại của thế giới, đặc biệt là Mỹ, nên phản ứng như thế nào?

Một số nhà phân tích cho rằng sự giảm phát của Trung Quốc là do các chính sách của giới lãnh đạo hiện tại. Một bài báo có ảnh hưởng gần đây của Adam Posen, chủ tịch Viện Kinh tế Quốc tế Peterson cho rằng Trung Quốc đang bị ảnh hưởng bởi “Covid kéo dài về kinh tế”, sự suy giảm niềm tin của khu vực tư nhân do sự can thiệp tùy tiện của chính phủ, bắt đầu từ trước đại dịch và gia tăng sau đó.

Nhưng trong khi các hành động của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thực sự thất thường, Paul Krugman ủng hộ các nhà kinh tế như Michael Pettis của Carnegie Endowment, những người coi các vấn đề của đất nước mang tính hệ thống hơn.

Điểm cơ bản là Trung Quốc, theo nhiều cách khác nhau, gây khó dễ cho doanh nghiệp tư nhân, để lại cho đất nước những khoản tiết kiệm khổng lồ cần được đầu tư bằng cách nào đó. Điều này không quá khó vào 15 hay 20 năm trước, khi G.D.P. có thể tăng trưởng tới 10 phần trăm một năm chủ yếu bằng cách bắt kịp công nghệ phương Tây: Một nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng có thể tận dụng tốt lượng vốn khổng lồ. Nhưng khi Trung Quốc trở nên giàu có hơn, phạm vi tăng năng suất nhanh chóng bị thu hẹp, trong khi dân số trong độ tuổi lao động ngừng tăng và bắt đầu giảm.

Chắc chắn, sau đó, tăng trưởng đã chậm lại. Quỹ Tiền tệ Quốc tế tin rằng trong trung hạn, có thể tốc độ tăng trưởng mong đợi của Trung Quốc là dưới 4%. Điều đó không tệ - đó là mức tăng trưởng gấp đôi mà hầu hết các chuyên gia mong đợi đối với Mỹ. Nhưng Trung Quốc vẫn đang cố gắng đầu tư hơn 40% GDP, điều không thể thực hiện được do tăng trưởng đang giảm.

Vấn đề này đã trở nên rõ ràng hơn trong một thập kỷ gần đây, khi Trung Quốc đã có thể che giấu sự tăng trưởng chậm của kinh tế phần lớn bằng cách tạo ra một lĩnh vực bất động sản vô cùng phình to. Tuy nhiên, chiến lược này không bền vững. Những sai lầm của ông Tập Cận Bình nếu không có biện pháp cải thiện, tình trạng khó khăn hiện tại của Trung Quốc chỉ còn là vấn đề thời gian.

Vì vậy, Trung Quốc sẽ mất đi vị thế hiện tại? Posen có đúng không khi khẳng định rằng đây là “phép màu tăng trưởng của kinh tế Trung Quốc đã kết thúc”?

Paul Krugman sẽ không tin vào điều đó. Như Adam Smith đã từng nhận xét: “Có rất nhiều sự đổ nát trong một quốc gia.” Trung Quốc đã là một siêu cường và những vấp ngã hiện tại của họ không thể khiến họ mất đi vị thế đó. Hơn nữa, trong khi chính phủ Trung Quốc phản đối một cách kỳ lạ đối với những cải cách có thể giúp tăng trưởng bền vững, chúng ta cũng không thể cho rằng các biện pháp phản kháng này sẽ duy trì mãi.

Và các vấn đề của Trung Quốc có ý nghĩa gì đối với Mỹ? Chính quyền Biden đã có một thái độ rất cứng rắn đối với Trung Quốc - trên thực tế là cứng rắn hơn nhiều so với Cựu Tổng thống Donald Trump, người nói cứng rắn nhưng khi triển khai lại không hiệu quả. Chính phủ Mỹ hiện đang thúc đẩy sản xuất chất bán dẫn để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, cố gắng ngăn chặn xuất khẩu chip silicon tiên tiến và gần đây nhất là cấm một số khoản đầu tư công nghệ cao vào Trung Quốc.

Có phải những hành động trên sẽ trở nên không cần thiết khi con đường thống trị toàn cầu của Trung Quốc dường như đang biến mất?

Không. Chúng ta không cần phải bài ngoại lo lắng về những hành động có thể xảy ra trong tương lai của một siêu cường có sự lãnh đạo dường như ngày càng chuyên quyền hơn và thất thường hơn qua mỗi năm. Cố gắng giảm khả năng gây hại của siêu cường quốc đó mới điều hợp lý, ngay cả khi điều đó khiến nhiều người lo lắng. Và khả năng Trung Quốc có thể không còn là một siêu cường quốc như nhiều người mong đợi cũng không làm thay đổi dự đoán đó.

Các vấn đề của Trung Quốc có thể gia tăng hành động phòng ngừa đối với các quốc gia còn lại. Các nhà cầm quyền Trung Quốc từ lâu đã dựa vào thành tích kinh tế để mang lại cho họ tính hợp pháp. Giờ đây, họ đang phải đối mặt với khó khăn ngay tại quốc gia họ, rõ nhất là tình trạng thanh niên thất nghiệp đang gia tăng nhanh chóng. Trung Quốc sẽ giải quyết vấn đề này như thế nào?

Trung Quốc sẽ thúc đẩy những cải cách cần thiết từ lâu nhằm tăng thu nhập cho các hộ gia đình, để mức tiêu dùng gia tăng có thể thay thế cho đầu tư bất động sản không bền vững. Nhưng chúng ta không cần phải quan tâm nhiều về lịch sử để biết rằng các chế độ độc đoán đôi khi đối mặt với những khó khăn trong nước bằng cách cố gắng đánh lạc hướng người dân bằng “chủ nghĩa phiêu lưu” nước ngoài.

Paul Krugman không khẳng định điều đó sẽ xảy ra. Nhưng trên thực tế, các vấn đề trong nước của Trung Quốc khiến nước này trở thành mối nguy hiểm nhiều hơn đối với an ninh toàn cầu.

Nguồn: The New York Times

Từ khóa: Trung Quốc; Mỹ; vấp ngã; giảm phát; chính sách; cải cách; an ninh; toàn cầu.