Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nhiều nền kinh tế mới nổi ở châu Á cần hàng tỷ USD vốn phát triển để đáp ứng các mục tiêu tăng trưởng kinh tế và biến đổi khí hậu. Các nước phát triển nhiều lần cam kết hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh nhưng liên tục không đáp ứng đúng như mong đợi. Các nước phát triển cam kết huy động 100 tỷ USD mỗi năm vào năm 2020 để hỗ trợ hành động về biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển nhưng không đạt được kỳ vọng.

Ví dụ, Indonesia cần khoảng 281 tỷ USD tài trợ từ năm 2018 đến năm 2030 — hoặc khoảng 22 tỷ USD hàng năm — để đạt được Cam kết Quốc gia quyết định và giảm 43,20% lượng khí thải nhà kính với sự hỗ trợ quốc tế.

Một số nền kinh tế châu Á, bao gồm Indonesia và Việt Nam, đang đàm phán về Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP). JETP Indonesia bao gồm 10 tỷ USD cam kết trong khu vực công từ các thành viên Nhóm Đối tác Quốc tế và các bên khác như Liên minh Châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Ý, Na Uy và Vương quốc Anh. Nó cũng cam kết bao gồm huy động thêm 10 tỷ USD trong tài trợ tư nhân. Tuy nhiên, chỉ dựa vào những lời hứa như vậy sẽ gây ra rủi ro đối với tiến trình biến đổi khí hậu và phát triển quốc gia do sự không chắc chắc và dấu hiệu thụt lùi của các nước phát triển.

Indonesia và các nền kinh tế mới nổi khác ở châu Á cần nhận thức về những thách thức liên quan đến việc tăng tốc thực hiện cam kết tài trợ cho biến đổi khí hậu.

Việc cung cấp tài trợ cho biến đổi khí hậu từ cả nguồn ngân sách công và tư nhân khá khó khăn khi áp dụng trên trường quốc tế. Thường các tài trợ cho biến đổi khí hậu thiếu cac cam kết chính quyền quốc gia cụ thể và dựa vào phân tích rủi ro - phần thưởng cho các khoản đầu tư của khu vực tư nhân. Điều này trái ngược với cách tiếp cận của Trung Quốc trong việc kết hợp tài chính công và tài trợ ‘thương mại’ thông qua các ngân hàng chính sách và doanh nghiệp nhà nước.

Ngay cả với tài trợ khí hậu quốc tế thông qua JETP, việc tài trợ cho các dự án năng lượng xanh quy mô lớn trở nên khó khăn do rủi ro ngoại hối gia tăng. Điều này hạn chế khả năng cung cấp các khoản vay dài hạn của các tổ chức tài chính địa phương. Các cam kết chính phủ, vốn rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro cho các dự án lớn hơn, khó đạt được hơn do rủi ro nợ chính phủ. Sự thống trị của các doanh nghiệp nhà nước ở hầu hết các thị trường năng lượng của các nước đang phát triển ở châu Á cũng hạn chế sự tham gia của nhà đầu tư tư nhân vào các dự án điện và lưới điện.

Cuối cùng, hỗ trợ tài chính trong nước cho quá trình chuyển đổi năng lượng đã gặp phải những trở ngại do những lo ngại về an ninh năng lượng trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao. Điều này đã dẫn đến việc tăng sản lượng than ở Indonesia và đảo ngược các cam kết không sử dụng than mới ở các nước như Pakistan.

Các nền kinh tế châu Á đang phát triển có thể xem xét các chiến lược để giải quyết những thách thức này như tăng cường cam kết, giảm thiểu rủi ro đầu tư, cải thiện cơ chế thị trường và hợp tác với các đối tác khu vực.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng xanh, các nền kinh tế đang phát triển có thể tăng cường các cam kết chính trị và quy định. Các nhà đầu tư có tư duy hướng xanh, bao gồm các tổ chức tài trợ phát triển — không thể cung cấp tài trợ chuyển đổi từ than đá khi hỗ trợ chính trị cho than đá vẫn chưa giảm. Điều này được nhấn mạnh trong bản dự thảo tháng 6 năm 2023 của Liên minh tài chính Glasgow về Hướng dẫn Net Zero để loại bỏ dần việc sử dụng than có quản lý ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Hướng dẫn nêu rõ rằng nền tảng để thu hút tài chính xanh và chuyển đổi than là đảm bảo 'độ tin cậy của các cam kết và kế hoạch chuyển đổi năng lượng có liên quan và loại bỏ dần than'.

Các quan hệ đối tác về biến đổi khí hậu hiện có với các tổ chức đa phương hoặc các quốc gia song phương — chẳng hạn như quan hệ đối tác của Indonesia với Na Uy — có thể giúp củng cố các thể chế trong nước và xây dựng năng lực.

Một chiến lược khác cho các nền kinh tế đang phát triển là tăng cường hợp tác giữa các đối tác tài chính địa phương và các nước tài trợ lớn để giảm thiểu rủi ro đầu tư. Điều này có thể đạt được thông qua hỗ trợ phòng ngừa rủi ro tiền tệ và các công cụ bảo đảm để thu hút các nhà đầu tư tư nhân. Các cuộc thảo luận gần đây tại Hội nghị thượng đỉnh về Hiệp ước tài chính toàn cầu mới tại

Sự phát triển của các cơ chế tài chính sáng tạo có thể xem xét phân loại tài chính bền vững của ASEAN với một hệ thống đèn giao thông, hỗ trợ ngừng sử dụng than và khuôn khổ tài chính bền vững mới của Indonesia. Điều này sẽ giúp phát huy kinh nghiệm trước đây của Ngân hàng Indonesia về phát hành trái phiếu xanh.

Cơ chế thị trường cũng cần được cải thiện để thu hút các nhà đầu tư tư nhân trong chuỗi cung ứng năng lượng xanh. Cung cấp các ưu đãi về thuế cho các dự án năng lượng xanh, xúc tiến đàm phán các thỏa thuận mua bán năng lượng xanh và đảm bảo các khoản thanh toán ưu tiên cho việc cung cấp điện xanh có thể thu hút các khoản đầu tư tư nhân này. Khuyến khích đầu tư chuyển đổi xanh vào các doanh nghiệp nhà nước thông qua quan hệ đối tác quốc tế cũng có thể thúc đẩy các công cụ tài chính xanh.

Các nền kinh tế đang phát triển cũng nên tìm kiếm sự hợp tác với các đối tác trong khu vực như Trung Quốc và Hàn Quốc để có thêm nguồn tài trợ cho các dự án năng lượng tái tạo. Việc Trung Quốc tăng cường đầu tư vào các dự án thủy điện và năng lượng xanh ở nước ngoài — cũng như những nỗ lực của nước này nhằm ‘xanh hóa’ Sáng kiến Vành đai và Con đường — khiến nước này trở thành một đối tác quan trọng trong khu vực.

Quan hệ đối tác Trung Quốc – Indonesia, được hỗ trợ bởi Liên minh Phát triển Xanh Quốc tế thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường và Viện Cải cách Dịch vụ Thiết yếu của Indonesia, có thể đẩy nhanh các khoản đầu tư xanh của Trung Quốc vào Indonesia. Hàn Quốc là một đối tác khu vực đầy triển vọng khác trong hợp tác khí hậu với cam kết hỗ trợ Quỹ Khí hậu xanh trong việc cung cấp tổng cộng 30,3 tỷ USD cho các dự án khí hậu ở các quốc gia đối tác.

Đẩy nhanh thành công quá trình xanh hóa hệ thống năng lượng ở các nền kinh tế châu Á mới nổi đòi hỏi sự sẵn sàng và chấp nhận rủi ro đáng kể để giải quyết các hạn chế về tài chính và chính trị bên cạnh những cân nhắc chuyển đổi quan trọng.

Mengdi Yue là Nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phát triển & Tài chính Xanh tại Đại học Phúc Đán.

Christoph Nedopil là Phó Giáo sư và Giám đốc Trung tâm Phát triển & Tài chính Xanh tại Đại học Phúc Đán.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: tài chính xanh, phát triển xanh, rủi ro