Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nga và Iran đang hợp tác để thiết lập một kênh thương mại mới như là phương tiện nhằm phá vỡ các hạn chế hiện tại. Tuyến đường được đề xuất dự kiến sẽ kéo dài từ ngoại vi phía đông châu Âu, cụ thể là Ukraine, đến Ấn Độ Dương, trong đó có khoảng cách khoảng 3.000 km. Cả hai quốc gia đang đầu tư một lượng vốn đáng kể để xây dựng cơ sở hạ tầng đường bộ, đường hàng hải và đường sắt dọc theo con đường được chỉ định. Sự phát triển này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Nga thâm nhập thị trường vào các khu vực như Iran, Ấn Độ, Châu Á và Trung Đông. Người ta dự đoán rằng các mạng lưới đường biển, đường sông và đường sắt sẽ được mở rộng để kết nối các trung tâm của Iran nằm trên Biển Caspi, cuối cùng mở rộng đến Ấn Độ Dương.

Nhiều động cơ và mục tiêu của Nga và Iran, do có ý nghĩa địa chính trị quan trọng, sau việc thiết lập tuyến đường thương mại này. Ban đầu, cả hai quốc gia đều gặp phải các biện pháp trừng phạt nghiêm trọng, dẫn đến ảnh hưởng bất lợi sâu sắc đối với nền kinh tế. Điều này đặc biệt có liên quan đến cuộc chiến Nga-Ukraine đang diễn ra và việc Iran sử dụng các mục tiêu hạt nhân. Chính quyền Iran thường xuyên thảo luận về hành động hướng sự chú ý của họ về phía đông, nơi mà chính phủ Nga ưu tiên cho các động thái chiến lược để củng cố mối quan hệ chặt chẽ với các nước láng giềng và khu vực châu Á. Chính phủ Nga đã cam kết phân bổ khoản đầu tư đáng kể trị giá 1,6 tỷ Euro cho việc phát triển tuyến đường sắt, với thời gian hoàn thành được dự kiến là 48 tháng. Các thành phố Moscow và Tehran đã đồng ý hợp tác cung cấp hỗ trợ tài chính cho việc thiết kế, phát triển và tiến trình thu mua sản phẩm và dịch vụ. Hành lang Giao thông Bắc-Nam Quốc tế (ITC) đóng vai trò là một liên kết quan trọng giữa Nga và các quốc gia nằm trong lưu vực Caspi, Vịnh Ba Tư, Trung tâm, Nam và Đông Nam Á. Hành lang phía tây, bao gồm Nga, Iran và Azerbaijan, có khoảng cách địa lý dài 162 km giữa các thành phố Rasht và Astara.

Có một số lý do có thể giải thích tại sao Nga và Iran đang xây dựng tuyến đường thương mại xuyên lục địa nối bờ đông của châu Âu với Ấn Độ Dương. Đầu tiên, cả hai quốc gia đều muốn thách thức các biện pháp trừng phạt của Phương Tây và tạo ra chuỗi cung ứng chống lại các biện pháp trừng phạt. Cả hai quốc gia đều chịu áp lực nặng nề từ các biện pháp trừng phạt do Hoa Kỳ và đồng minh áp đặt đối với các vấn đề như là chương trình hạt nhân của Iran, vi phạm nhân quyền, ủng hộ khủng bố, cuộc chiến Nga-Ukraine và việc sáp nhập Crimea. Bằng cách xây dựng một tuyến đường thương mại nằm ngoài tầm với của bất kỳ sự can thiệp nước ngoài nào, cả hai quốc gia có thể duy trì chủ quyền kinh tế và chính trị. Thứ hai, cả hai quốc gia muốn đa dạng thị trường và tăng cường thương mại với các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ và Trung Đông. Tuyến đường thương mại mới sẽ cho phép họ loại bỏ hàng nghìn km khỏi các tuyến đường hiện hữu và giảm chi phí và thời gian vận chuyển. Nó cũng có thể cung cấp những cơ hội mới để xuất khẩu nguồn tài nguyên năng lượng, nông sản và hàng hóa được sản xuất đến các quốc gia châu Á và nhập khẩu công nghệ, các sản phẩm tiêu dùng và đầu tư. Cuối cùng, cả hai quốc gia muốn tăng cường chiến lược hợp tác và ảnh hưởng khu vực. Họ có một thế giới quan giống nhau là phản đối Hoa Kỳ và trật tự quốc tế tự do và ủng hộ đa cực. Họ cũng hợp tác vì những lợi ích chung như hỗ trợ chế độ Assad ở Syria, chống khủng bố và chủ nghĩa cực đoan, và ổn định Afghaistan.

Từ góc độ kinh tế, sự thay đổi của Nga chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu, khi Moscow nỗ lực tìm kiếm sự an ủi ở khu vực phía Đông, đặc biệt là Trung Quốc, như một phương tiện để chống lại những nỗ lực phương Tây nhằm mục đích cô lập Nga và thách thức các biện pháp trừng phạt do phương Tây áp đặt. Nga và Iran đã nhận ra rằng một hành lang trên đất liền đặt ra nhiều thách thức hơn cho việc giám sát và theo dõi của phương Tây so với tuyến đường hàng hải. Do đó, hành lang này cung cấp cho hai quốc gia phương tiện để vận chuyển vũ khí và hàng hóa với nhau và đến các thị trường khác trong khi giảm thiểu ảnh hưởng của các biện pháp trừng phạt. Hơn nữa, chính phủ Nga, Iran và Trung Quốc thách thức trật tự đã được thiết lập của phương Tây và tích cực theo đuổi những thay đổi đối với các quy tắc và chuẩn mực hiện có.

Iran đang định vị chiến lực giữa Nga và Trung Quốc một cách có tính toán để giảm thiểu áp lực từ phương Tây và nỗ lực buộc quốc gia này phải tuân theo các hiệp định hạt nhân mới. Iran muốn tuyến đường thương mại này bảo vệ các mối quan hệ và hành lang thương mại khỏi sự ảnh hưởng và can thiệp của phương Tây đồng thời thiết lập cơ sở hạ tầng kinh tế tạo điều kiện kết nối giữa nền kinh tế châu Á và Trung Á, với Nga và Trung Quốc đảm nhận vai trò trung tâm. Do sự gần gũi về địa lý và các mối liên hệ vốn có với một số nền kinh tế, Iran sẵn sàng đảm nhận vai trò trọng tâm trong việc thiết lập các mạng lưới và liên kết của thương mại mới. Ngoài ra, xuất khẩu máy bay không người lái và tên lửa tầm trung của Iran đến Nga để hỗ trợ các hoạt động quân sự của Nga tại Ukraine dự kiến sẽ tăng cường thông qua kênh thương mại đã được thiết lập do các cường quốc phương Tây thiếu các biện pháp hiệu quả để ngăn chặn tình trạng leo thang này. Do đó, Moscow và Bắc Kinh dự kiến sẽ phụ thuộc đáng kể vào Iran là thành phần cực kỳ quan trọng của chiến lược địa chính trị bao trùm của họ.

Từ lăng kính địa chính trị, tuyến đường này góp phần đạt được mục tiêu thiết lập hành lang độc lập với khu vực phương Tây, kết nối hiệu quả châu Á và Trung Á. Tam giác Nga-Iran-Trung Quốc, mặc dù bản chất rất phức tạp, nhưng có nguy cơ rủi ro đáng kể đối với các lợi ích phương Tây ở Trung Đông, châu Á và Trung Á, do đó khiến nó trở thành một trục nguy hiểm đối với phương Tây. Những phát triển như vậy sẽ thách thức trật tự phương Tây hiện tại và các khuôn khổ được thiết lập. Hơn nữa, việc thiết lập hành lang này sẽ giúp tăng cường quan hệ song phương giữa Nga và Iran, vì cả hai quốc gia này đều thấy mình phụ thuộc lẫn nhau với nhiều lý do, đặc biệt trong các lĩnh vực giải quyết các thách thức sự cô lập quốc tế. Dựa trên quỹ đạo tương tác ngoại giao hiện tại, có thể các nỗ lực của khu vực và quốc tế nhằm giải quyết các vấn đề Iran sẽ gặp phải những trở ngại đáng kể do sự hậu thuẫn của Nga đối với Tehran trên đấu trường toàn cầu. Hơn nữa, Nga coi Iran như là một phần không thể thiếu trong bối cảnh địa chính trị. Do đó, bất kỳ hành động bất lợi nào chống lại Tehran đều được coi là gây ra hậu quả bất lợi đối với tham vọng địa chính trị của Nga.

Một số thách thức tiềm năng mà Nga và Iran có thể gặp phải khi xây dựng tuyến đường thương mại xuyên lục địa này Tuyến đường thương mại đi qua một số khu vực dễ xảy ra xung đột và bất ổn nhất trên thế giới, điển hình như Kavkaz, Trung Á và Trung Đông. Xung đột về lãnh thổ, tôn giáo và sắc tộc, cũng như sự hiện diện của các nhóm vũ trang, khủng bố và phe ly khai, gây ra tai họa cho các khu vực này. Tuyến đường thương mại cũng có thể trở thành mục tiêu phá hoại hoặc tấn công của các thế lực thù địch chống lại lợi ích của Nga và Iran. Ngoài ra, tuyến đường thương mại cạnh tranh với các hành lang đã được thiết lập hay đang phát triển khác nối liền châu Âu và châu Á, chẳng hạn như Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, Hành lang Giao Thông Bắc-Nam Quốc tế của Ấn Độ, và sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan đối với Tuyến giao thông quốc tế xuyên Caspian. Các hành lang này đưa ra những lựa chọn thay thế hoặc bổ sung cho thương mại và quá cảnh có thể làm giảm sức hấp dẫn hay khả năng tồn tại của tuyến đường Nga-Iran.

Tuyến đường thương mại này có thể ảnh hưởng mối quan hệ giữa Nga và châu Âu trong trường hợp tiếp tục xảy ra đối đầu. Tuyến đường thương mại có thể gia tăng căng thẳng và mất lòng tin giữa Nga và châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng đang diễn ra ở Ukraine và cuộc chiến Nga-Ukraine gần đây. Tuyến đường thương mại có thể được coi là thách thức hoặc mối đe dọa đối với lợi ích và giá trị của châu Âu, cũng như các đồng minh của châu Âu với Hoa Kỳ và NATO. Châu Âu có thể áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với Nga và Iran hoặc thậm chí có hành động quân sự để phá vỡ hoặc ngăn chặn tuyến đường thương mại. Điều này có thể dẫn đến vòng xoáy leo thang và xung đột trong khu vực. Ngoài ra, tuyến đường thương mại có thể làm gia tăng sự cạnh tranh giữa Nga và châu Âu để giành được sự ảnh hưởng và các thị trường ở Á-Âu. Tuyến đường thương mại cũng có thể tạo ra sự chia rẽ hay canh tranh giữa các quốc gia hoặc khu vực châu Âu, tùy thuộc vào mức độ của sự phụ thuộc hay can dự của châu Âu đối với Nga hoặc Iran.

Nói tóm lại, tuyến đường thương mại này thể hiện một tiến bộ đáng chú ý, vì nó sẽ đóng vai trò là phương tiện quan trọng đối với Nga và Iran tránh các biện pháp trừng phạt của phương Tây và khôi phục nền kinh tế. Ngoài ra, nó sẽ đóng vai trò như nền tảng cho cả hai quốc gia tăng cường hợp tác quốc phòng và hợp tác kinh tế cũng như là tăng cường thắt chặt các mối quan hệ chiến lược hiện có.

Nguồn: Modern Diplomacy

Từ khóa: Nga, Iran, tuyến đường thương mại, lợi ích, trừng phạt, phương Tây