Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bangladesh cần khẩn trương hành động để duy trì Chương trình Thuế quan Ưu đãi Đặc biệt (GSP+) của EU sau khi không còn được công nhận là quốc gia kém phát triển (LDC). Và Bangladesh cũng có thể chọn cách đàm phán một Hiệp định Tự do Thương mại (FTA) với EU để vĩnh viễn được hưởng ưu đãi miễn thuế cho hàng hóa nước này khi tiến vào thị trường EU rộng lớn.

Thậm chí Bangladesh chỉ cần giữ được chương trình GSP + với EU, họ cũng sẽ được miễn thuế đối với nhiều sản phẩm, bao gồm mặt hàng quần áo , tại các nước châu Âu. Mặc dù cho đến hiện tại, EU là thị trường lớn xuất khẩu nhất của Bangladesh,  nhưng hàng xuất khẩu của nước này chỉ là một phần rất nhỏ trong số các sản phẩm tại thị trường EU – và cũng cần nhớ rằng EU không còn bao gồm Vương quốc Anh sau khi Brexit. Trước đây, Vương quốc Anh là một trong những thị trường lớn nhất của Banladesh tại EU, đặc biệt lả đối với mặt hàng quần áo.

Dĩ nhiên, chương trình GSP+ sẽ không được áp dụng cho các thị trường xuất khẩu hàng may mặc quan trọng khác của Bangladesh, bao gồm: Canada, New Zealand, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ, Trung Quốc, Vương quốc Anh. Đây đều là những thị trường lớn đối với hàng may mặc của Bangladesh; và tầng lớp trung lưu ở một số thị trường này đang tăng lên nhanh chóng (đặc biệt là tại Trung Quốc và Ấn Độ).

Đã đến lúc phải hành động, Bangladesh cần khẩn trương tiến tới bảo vệ các “thị trường” của mình bằng con đường FTA - việc chỉ ký kết các Hiệp định Thương mại Ưu đại hạn chế là chưa đủ, Bangladesh cần đàm phán các Hiệp định Tự do Thương mại (FTA) song phương, đồng thời tham gia các Hiệp định Thương mại Khu vực (RTA). Nếu Banladesh không hành động từ bây giờ, họ sẽ có nguy cơ bị một số đối thủ kinh tế quan trọng vượt mặt trong lĩnh vực sản xuất hàng may mặc toàn cầu.

Các đối thủ đang làm gì?

Các nước thành viên ASEAN (Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) và các đối tác FTA của họ (Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Australia và New Zealand) đang đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). 15 nước thành viên RCEP sẽ đại diện cho khoảng 30% dân số toàn cầu (2,2 tỷ người) và 30% GDP toàn cầu (26,2 nghìn tỷ USD). Điều này khiến RCEP trở thành một khối thương mại lớn nhất trong lịch sử, và RCEP sẽ còn trở nên to lớn hơn nữa về mặt kinh tế. Đứng ngoài RCEP, Bangladesh sẽ gặp bất lợi nghiêm trọng trước một số đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Nước này cần phải nỗ lực hết sức — về mặt chính trị — để được tham gia RCEP, càng sớm càng tốt.

Tương tự như vậy, Bangladesh không phải là một phần trong khối kinh tế xuyên Thái Bình Dương gồm 11 quốc gia. Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) từng được ký kết vào tháng 2/2016 - với 12 thành viên là Australia, Brunei, Canada, Chile Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Việt Nam và Mỹ. Trong thời kỳ hậu Trump, hiệp định thương mại này đang có nhiều khả năng được hồi sinh.

Nhiều thị trường xuất khẩu quan trọng của Bangladesh là thành viên của TPP, tiêu biểu là Nhật Bản, Mỹ và Canada. Trong khi đó, Việt Nam – cũng là một thành viên TPP – cùng với Malaysia, là những đối thủ cạnh tranh chính với Bangladesh, đặc biệt là Việt Nam. Nước này là đối thủ cạnh tranh trực tiếp nhất của Bangladesh.

Thách thức đối với Bangladesh là rất rõ ràng: nếu nước này không sớm tham gia vào các RTA lớn (của khu vực) hoặc các FTA song phương (với các đối tác xuất khẩu chính) trên toàn cầu, hàng xuất khẩu của Bangladesh sẽ gặp bất lợi khi thuế quan dành cho các đối thủ cạnh tranh giảm dần trong vài năm tiếp theo, do ưu đãi từ các FTA / RTA. Trong một lĩnh vực nhạy cảm về giá như may mặc, những sự thay đổi nhỏ trong chi phí và giá bán cũng có thể dẫn đến những hệ quả to lớn. Một vài nhãn hiệu toàn cầu đang sản xuất tại Bangladesh đã nhận ra điều này và dự định di dời nguồn cung ứng của họ (ra khỏi Bangladesh).

Một thách thức quan trọng khác là đại dịch toàn cầu. Đại dịch đã gây áp lực lớn lên lĩnh vực may mặc và tài chính công của Bangladesh. Để có thể đi tiếp, Bangladesh cần điều chỉnh các chính sách thương mại, hoạch định rõ những nhân tố tác động của đại dịch và chọn ra những ưu tiên cạnh tranh mới, bắt nguồn từ hệ quả của đại dịch. Nước này đang phải hoạt động trong một bối cảnh thương mại toàn cầu rất khác so với 1 năm trước.

Xét trên toàn cầu, Bangladesh đang là nền kinh tế lớn thứ 43. Những nền kinh tế tương đối nhỏ hơn đã tham gia vào các FTA từ lâu – giúp mở cửa nền kinh tế, giao thương với nhiều quốc gia, và đảm bảo lợi thế cạnh tranh. Nổi bật trong số đó là việc Việt Nam đã tiếp cận được EU bằng một FTA song phương sau một thập kỷ, trong khi Ấn Độ vẫn đang trong quá trình đàm phán với EU. Các quốc gia hiện đang xem xét FTA trong một lăng kính và ma trận rộng hơn so với quan niệm trước đây, rằng nó chỉ dùng để điều chỉnh thuế quan hoặc để "bảo vệ" các lĩnh vực cạnh tranh trong nước - về cơ bản, FTA là công cụ nhằm đảm bảo "lợi thế kinh tế" tổng thể của quốc gia, chứ không chỉ để giành ưu đãi thuế quan. Các nước cũng chấp nhận rằng, đàm phán FTA là một sự kết hợp độc đáo giữa những đánh đổi về mặt kinh tế - chính trị - xã hội - môi trường.

Hiện tại, các nhà xuất khẩu Bangladesh mong muốn chính phủ sớm thiết lập một danh sách 8 đến 10 quốc gia đủ lớn, có tiềm năng mang lại “lợi ích” cho nền kinh tế Bangladesh. Bangladesh phải tạo ra và khai thác các đòn bẩy chính trị nhằm tham gia vào những FTA sắp tới - cả RTA (như RCEP) và các FTA song phương.

Quá trình này sẽ đòi hỏi những hoạt động ngoại giao quyết liệt, phức tạp, khó đoán, có thể mất nhiều năm, như đàm phán các RTA (RCEP và TPP) đã đề cập ở trên. Bản chất kỹ thuật của những nội dung chi tiết trong các FTA thường cực kỳ khó diễn giải. Việc tìm kiếm tiếng nói chung, và tạo ra kết quả cùng có lợi cho các bên là không đơn giản. Kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy, công tác chuẩn bị cho một FTA đòi hỏi sự rà soát trên toàn bộ nền kinh tế, và trong từng lĩnh vực sản xuất và dịch vụ cụ thể.

Đồng thời, một nhiệm vụ căn bản khác của chính phủ là xây dựng một "chiến lược xuất khẩu quốc gia" toàn diện, với tầm nhìn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Không chỉ để dự báo số liệu xuất khẩu tại các thị trường nước ngoài.

Trong quá khứ, Bangladesh từng đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng trong lĩnh vực xuất khẩu. Mặc dù mục tiêu xuất khẩu 50 tỷ USD hàng may mặc hiện tại có vẻ xa vời, đặc biệt là trong giai đoạn đại dịch, nhưng việc đặt mục tiêu cao cũng không gây hại. Không có gì sai khi một quốc gia đặt ra những mục tiêu cao cả và đầy tham vọng – miễn là các nhà lãnh đạo có thể vạch ra một lộ trình toàn diện về cách đạt được mục tiêu, từng bước một, đúng thực tiễn, cũng như xử lý được những tình huống ngoài dự kiến trong suốt quá trình này.

Rõ ràng, thời gian không còn nhiều cho Bangladesh.

Trong giai đoạn tiếp theo, chính phủ Bangladesh nên thực hiện những cuộc “tham vấn” sâu hơn, rộng hơn, với phân khúc tư nhân (chứ không đơn thuận là “họp hội nghị”), với các phòng thương mại, và các hiệp hội công nghiệp (như BGMEA, BKMEA), cũng như tăng cường sự tham gia của các trung tâm nghiên cứu và chuyên gia trong nhiều lĩnh vực. Bangladesh cần những bộ óc sáng suốt và nhạy bén nhất khi thảo luận và sàng lọc các vấn đề, đồng thời cân nhắc các ý tưởng và những lựa chọn khác nhau để tiến lên phía trước.

Tác giả: Mostafiz Uddin – Giám đốc Điều hành Denim Expert Limited, Nhà sáng lập và CEO của Bangladesh Denim Expo và Bangladesh Apparel Exchange

Nguồn: The Daily Star - PA

Từ khóa: CPTPP, RCEP, hiệp định tự do thương mại, hội nhập kinh tế, xuất khẩu hàng may mặc