Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cựu tổng thống Mỹ Donald Trump đã kích hoạt cuộc chiến thương mại với Trung Quốc vào tháng 7 năm 2018 và thỏa thuận thương mại giai đoạn một giữa hai nước rốt cuộc đã được ký kết vào tháng 1 năm 2020.

Joe Biden nhậm chức tổng thống Mỹ vào đầu năm 2021 và cho biết chính quyền của ông sẽ xem xét lại cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, cũng như các hành động chống Trung Quốc khác đã được chính quyền Trump thực hiện trước đây.

Chiến tranh thương mại bắt đầu như thế nào?

Trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016, Donald Trump đã hứa hẹn sẽ làm giảm mức thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc. Ông cho rằng nguyên nhân của sự thâm hụt phần lớn là do các tập quán thương mại không công bằng của Trung Quốc, bao gồm ăn cắp sở hữu trí tuệ, cưỡng bức chuyển giao công nghệ, hạn chế công ty Mỹ tiếp cận thị trường Trung Quốc, và một sân chơi không công bằng do Bắc Kinh trợ cấp cho các công ty trong nước được ưu ái.

Trong khi đó, Trung Quốc tin rằng Hoa Kỳ đang cố gắng hạn chế sự trỗi dậy của mình với tư cách là một cường quốc kinh tế toàn cầu.

Mỹ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và ngoại thương của Trung Quốc đã tăng trưởng nhanh chóng sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2001, với tổng kim ngạch thương mại song phương giữa Mỹ và Trung Quốc đạt gần 559 tỷ USD vào năm 2019.

Tuy nhiên, mối quan hệ thương mại đó bị lệch hẳn sang một bên, khi Mỹ đang thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc và con số này không ngừng tăng thêm qua các năm.

Đây đã trở thành một vấn đề chính trị lớn trong chiến dịch tranh cử tổng thống Mỹ năm 2016. Thâm hụt thương mại của Mỹ đã tăng từ 103,1 tỷ USD năm 2002 lên 375,6 tỷ USD vào năm 2017, trước khi diễn ra cuộc chiến thương mại. Và thâm hụt tiếp tục tăng lên 378 tỷ USD vào năm 2018.

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung bắt đầu từ khi nào?

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung bắt đầu vào ngày 6 tháng 7 năm 2018, khi Mỹ áp thuế 25% lên 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, châm ngòi cho một loạt các mức thuế được áp dụng sau đó trong năm 2018 và 2019.

Cuộc chiến tiếp tục leo thang, với việc Hoa Kỳ và Trung Quốc áp đặt các mức thuế nhập khẩu khác nhau đối với các sản phẩm của nhau cho đến khi đạt được một thỏa thuận về nguyên tắc mang tên “thỏa thuận thương mại giai đoạn một” vào giữa tháng 12 năm 2019.

Đỉnh điểm là vào cuối năm 2019, Mỹ đã áp thuế đối với hơn 360 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, trong khi Trung Quốc đã trả đũa bằng cách áp thuế nhập khẩu trị giá khoảng 110 tỷ USD đối với các sản phẩm của Mỹ.

Thỏa thuận thương mại giai đoạn một là gì?

Thỏa thuận thương mại giai đoạn một được chính thức ký kết vào ngày 15 tháng 1 năm 2020, và có hiệu lực một tháng sau đó.

Trump và trưởng đoàn đàm phán của Trung Quốc, Phó Thủ tướng Lưu Hạc, đã ký thỏa thuận tại Nhà Trắng. Theo thỏa thuận, Trung Quốc đã đồng ý mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ của Mỹ so với mức của năm 2017 trong hai năm tiếp theo.

Các khoản mua bổ sung đó sẽ bao gồm khoảng 77 tỷ USD hàng hóa trong lĩnh vực sản xuất, 52 tỷ USD hàng hóa năng lượng, 32 tỷ USD hàng hóa nông nghiệp và 38 tỷ USD dịch vụ. Các dịch vụ bao gồm du lịch, dịch vụ tài chính và dịch vụ đám mây.

Thương mại của Trung Quốc với Mỹ theo tháng

Đvt: triệu USD

Theo ông Trump, Trung Quốc cũng cam kết dỡ bỏ các rào cản đối với danh sách dài các mặt hàng xuất khẩu của Mỹ, bao gồm thịt bò, thịt lợn, thịt gia cầm, hải sản, sữa, gạo, sữa bột trẻ em, thức ăn chăn nuôi và công nghệ sinh học.

Thỏa thuận cũng dẫn đến việc Mỹ đình chỉ mức thuế 15% theo kế hoạch đối với khoảng 162 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, và giảm một nửa mức thuế 15% hiện tại đối với 110 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc xuống còn 7,5%. Trung Quốc cũng gác lại các đòn thuế quan trả đũa của mình.

Tình trạng hiện nay của thỏa thuận thương mại giai đoạn một?

Theo một báo cáo của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson vào tháng 2 năm 2021, xuất khẩu của Hoa Kỳ năm 2020 đối với các hàng hóa được cam kết trong thỏa thuận giai đoạn một ít hơn 40% so với mục tiêu đặt ra.

Báo cáo cho biết nhập khẩu của Trung Quốc năm 2020 đối với các hàng hóa được nêu trong thỏa thuận giai đoạn một tăng 13% so với năm 2019, mặc dù điều này một phần là do nhập khẩu năm 2019 của Trung Quốc vốn dĩ đã thấp do các mức thuế trả đũa đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.

Việc mua hàng hóa sản xuất theo thỏa thuận của Trung Quốc chỉ đạt 57% mục tiêu vào năm 2020, với ô tô, xe tải và các bộ phận chỉ đạt 40% mục tiêu, trong khi máy bay, động cơ và các bộ phận chỉ đạt 18% mục tiêu.

Chất bán dẫn và thiết bị sản xuất chất bán dẫn ngược lại đã vượt mục tiêu 27%, mặc dù báo cáo cho biết điều này là do các khách hàng Trung Quốc, bao gồm cả Huawei, dự trữ nguồn cung để đề phòng Mỹ hạn chế xuất khẩu một số sản phẩm vì lý do an ninh quốc gia.

Doanh số bán các sản phẩm y tế sang Trung Quốc cũng đạt 111% mục tiêu do đại dịch Covid-19 làm tăng nhu cầu mặt hàng này.

Xuất khẩu nông sản năm 2020 giảm 18% so với mục tiêu đề ra. Trong đó, Trung Quốc mua mạnh các mặt hàng như thịt lợn, ngô, bông và lúa mì, nhưng sự giảm mạnh của đậu tương và tôm hùm đã kéo con số này đi xuống. Cũng theo thỏa thuận, Trung Quốc đã dỡ bỏ các hạn chế nhập khẩu đối với một loạt hàng hóa trang trại của Mỹ, bao gồm thịt gia cầm, thịt lợn, đậu nành và lúa mạch.

Thặng dư thương của Trung Quốc với Mỹ theo quý

Đvt: triệu USD

Báo cáo cho biết, nhập khẩu các sản phẩm năng lượng của Trung Quốc chỉ đáp ứng 37% cam kết. Khí tự nhiên hóa lỏng đạt 89% mục tiêu, nhưng than đá chỉ đạt 14% và dầu thô 45%. Điều này có thể một phần là do giá dầu ở mức thấp trong lịch sử trong phần lớn năm 2020.

Nhiệm kỳ tổng thống của Joe Biden sẽ tác động như thế nào đến cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung?

Trước khi nhậm chức tổng thống, Joe Biden khẳng định ông sẽ không thực hiện bất kỳ “động thái tức thời” nào để dỡ bỏ thuế quan mà chính quyền Trump đã áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc trước khi xem xét đầy đủ thỏa thuận thương mại giai đoạn một và tham vấn với các đồng minh của Mỹ.

Trong một cuộc phỏng vấn với The New York Times vào đầu tháng 12 năm 2020, Biden cho biết “chiến lược Trung Quốc tốt nhất” là thống nhất quan điểm của tất cả các đồng minh truyền thống của Mỹ ở châu Á và châu Âu, đó sẽ là ưu tiên chính của ông “trong những tuần đầu” của nhiệm kỳ tổng thống của mình.

Biden cho biết các chính sách thương mại của ông sẽ tập trung vào “các hành vi lạm dụng của Trung Quốc”, bao gồm “ăn cắp tài sản trí tuệ, bán phá giá sản phẩm, trợ cấp bất hợp pháp cho các tập đoàn” và buộc chuyển giao công nghệ.

Vào tháng 2 năm 2021, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Janet Yellen nói với CNBC rằng thuế quan đối với Trung Quốc do chính quyền Trump đưa ra sẽ được “giữ nguyên trong thời điểm này”.

Cuộc “Rà soát lại từ đầu đến cuối” chính sách thương mại của Trung Quốc của chính quyền Biden sẽ bao gồm cả việc xem xét lại thỏa thuận thương mại giai đoạn một mà sẽ hết hiệu lực vào cuối năm 2021.

Đại diện Thương mại mới của Hoa Kỳ Katherine Tai cho biết vào tháng 3 năm 2021 rằng một cuộc họp thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ diễn ra “khi thời điểm thích hợp” và thuế quan của Hoa Kỳ đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc sẽ vẫn còn đó vì “không một nhà đàm phán nào có thể bỏ qua đòn bẩy sẵn có của mình”.

Đến tháng 5 năm 2021, bà Tai cho biết thêm rằng đợt rà soát cũng sẽ tính đến hành động tiếp theo đối với một số miễn trừ đã hết hạn trong danh sách đánh thuế theo Điều 301 đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc, lưu ý rằng “thời gian là yếu tốt cốt lõi” để hoàn thành đợt rà soát.

Hai nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận cho biết vào đầu tháng 5 rằng các nhà đàm phán thương mại hàng đầu từ Trung Quốc và chính quyền Biden đang sắp tổ chức cuộc đối thoại lần đầu tiên để đánh giá lại thỏa thuận thương mại giai đoạn một.

Đến cuối tháng 5 năm 2021, Mỹ và Liên minh châu Âu đã đưa ra một tuyên bố chung nói rằng họ có thể hợp tác để “buộc các quốc gia ủng hộ các chính sách bóp méo thương mại như Trung Quốc phải chịu trách nhiệm”.

Tuyên bố được đưa ra bởi bà Tai, Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Gina Raimondo và Phó chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu Valdis Dombrovskis.

Nguồn: SCMP - TQ

Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ- Trung