Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Rất khó để nói rằng cả Hoa Kỳ và Trung Quốc đều vẫn chưa tiến gần đến một cuộc chiến tranh thương mại. Tổng thống Donald Trump đang đe dọa sẽ áp đặt nhiều mức thuế hơn lên các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc với tổng giá trị lên tới 450 tỷ USD. Đợt áp thuế đầu tiên với tổng trị giá 34 tỷ USD dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 6/7 tới. Tổng thống Trump kỳ vọng, Trung Quốc sẽ nhắm mắt làm ngơ việc này. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu như Trung Quốc không làm như vậy? Đến tận bây giờ, những quốc gia khác ở châu Á mới bắt đầu đặt ra những câu hỏi như trên, khi nhận thức được rằng bản thân mình cũng đang bị đe dọa nếu như cuộc chiến nổ ra.

Không có nơi nào trên thế giới mà sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ đem lại ảnh hưởng to lớn nhiều như tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á - khu vực tọa lạc ngay tại trung tâm toàn cầu. Trung bình, các loại hàng hóa trung gian chiếm hơn một nửa lượng mặt hàng xuất khẩu và hơn 3/5 lượng hàng nhập khẩu của các nước châu Á. Deborah Elms, nhà tham mưu thuộc Trung tâm Thương mại châu Á - một tổ chức chuyên tư vấn cho các chính phủ và doanh nghiệp, tranh luận rằng khu vực này đang hội nhập sâu sắc, bằng những cách thường chưa được đánh giá cao. Màn hình sản xuất ở Hàn Quốc và những con chíp sản xuất ở Đài Loan thường sẽ được chuyển đến Trung Quốc cho quá trình lắp ráp điện thoại iPhone trước khi đến tay người tiêu dùng ở Mỹ; và còn vô số những ví dụ tương tự khác về chuỗi cung ứng ở châu Á. Bà Elms nói rằng có rất nhiều công ty châu Á thậm chí còn không biết được sản phẩm của họ cuối cùng sẽ được vận chuyển đến đâu. Họ có thể vẫn nhận thức được mình đang gặp nguy hiểm từ cuộc chiến tranh thương mại sắp diễn ra.

Các nhà lãnh đạo chính trị có vẻ như đang đi trước các doanh nghiệp địa phương trong việc lường trước các hệ quả của chiến tranh. Việc tổng thống Trump đả kích các nước đồng minh lâu đời của Mỹ tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Canada vào đầu tháng 6 đã gióng hồi chuông cảnh bảo muộn màng cho châu Á. Kể từ đó, các nhà lãnh đạo đã gấp rút thể hiện sự cam kết đối với một trật tự thương mại mở cửa dựa trên luật lệ - thậm chí khi không có Mỹ - nếu như điều đó là cần thiết.

Một ví dụ đưa ra chính là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), một thỏa thuận thương mại tự do đạt “tiêu chuẩn vàng”, bao gồm 11 quốc gia ở hai bên bờ Thái Bình Dương. Tiếp nối Hiệp định Xuyên Thái Bình Dương (TPP), thỏa thuận mà Trump đã rút Mỹ ra khỏi vào đầu năm 2017, Hiệp định CPTPP đã được các nước ký kết vào tháng 3 năm 2018 vừa qua. Trước đây, một vài nước thành viên tỏ dấu hiệu cho thấy họ không thực sự muốn gấp rút phê chuẩn hiệp định. Tuy nhiên hiện tại, dấu hiệu này đã biến mất. Canada, Úc và Nhật Bản đều tuyên bố rằng họ sẽ tăng tốc quá trình phê chuẩn. Hàn Quốc, quốc gia bị Donald Trump ép buộc tái đàm phán một thỏa thuận thương mại song phương (và cũng là nước đang lo ngại về sức mạnh liên minh quân sự giữa họ với Hoa Kỳ), cũng có vẻ như muốn nộp đơn tham gia vào CPTPP.

Thủ tướng Nhật Bản, Shinzo Abe từng hi vọng rằng ông có thể thuyết phục tổng thống Trump đưa Mỹ trở lại với thỏa thuận. Thay vào đó, Trump lại nhiều lần làm ông Abe bẽ mặt, đặc biệt là việc từ chối miễn thuế thép và nhôm cho Nhật Bản, mặc cho những đồng minh khác vẫn được hưởng ân xá. Hiện tại, thủ tướng Abe đang hàn gắn cầu nối với Trung Quốc. Đồng thời ông cũng tiếp tục giơ cao ngọn cờ đa phương với một sáng kiến khác của khu vực.

Vào ngày 1/7, Thủ tướng Abe đã chủ trì một hội nghị các bộ trưởng thương mại từ 10 nước thuộc Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), cùng với các nước trong khu vực mà ASEAN đã ký kết các thỏa thuận tự do thương mại song phương, bao gồm: Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc. Các cuộc đàm phán về thỏa thuận có tên gọi là Hiệp định Đối tác Toàn diện Khu vực (RCEP) qua nhiều năm vẫn chỉ tiến triển chậm chạp. Tuy nhiên, buổi gặp gỡ tại Tokyo đã ra hiệu cho một sự tăng tốc - và là buổi hội nghị RCEP lớn đầu tiên được tổ chức ngoài khu vực ASEAN.

Về tính chặt chẽ của hiệp định, RCEP chưa đạt được tiêu chuẩn như CPTPP. RCEP bao gồm Trung Quốc, quốc gia bị chỉ định không được tham gia TPP - khi chính quyền tiền nhiệm của Trump triển khai thiết kế khuôn mẫu cụ thể dành cho thương mại tự do, một khuôn mẫu sẽ không bị phá vỡ bởi những cam kết mập mờ của Trung Quốc. RCEP vào thời điểm đó được ví như là mẫu số chung nhỏ nhất - một sự xao lãng vô lý và thậm chí là phản tác dụng. Nhưng ngày nay, những người ủng hộ hiệp định này đang quảng bá nó như một bước đi hữu ích đến với hội nhập khu vực. Khi mà Mỹ đang tỏ ra căm ghét hệ thống thương mại mở cửa, mỗi sáng kiến hợp tác mới sẽ đều được trân trọng bởi những quốc gia mà sự thịnh vượng của họ được xây dựng dựa trên hoạt động thương mại.

Những tổn thất lây lan từ căng thẳng thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc là điều không thể tránh khỏi. Ngay cả khi một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện được ngăn chặn - do một trong hai quốc gia đồng ý nhượng bộ - thì cả hai phía cũng sẽ không thể trở về lại với trật tự thương mại dựa vào luật lệ, đang thịnh hành đến ngày hôm nay. Một thỏa thuận đạt được giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, dù có lợi cho bên nào, cũng sẽ khiến cho hoạt động thương mại bị kiểm soát. Mặc dù kịch bản trên vẫn sẽ tốt hơn nhiều so với việc nổ ra một cuộc chiến tranh toàn diện, tuy nhiên, hành động chẳng khác nào chối bỏ trật tự hiện tại, cũng như làm chệch hướng hoạt động thương mại và đầu tư.

Trong trường hợp một cuộc chiến thương mại toàn diện nổ ra, chuỗi cung ứng đang trải dài trên thế giới, vốn là trụ cột chính của kinh tế châu Á, có thể bị lật đổ. Suy cho cùng, chủ nghĩa thương mại quốc gia của ông Trump hoàn toàn không ủng hộ việc các doanh nghiệp Mỹ quốc tế hóa hoạt động kinh doanh để nâng cao hiệu suất, tốc độ và giảm chi phí kinh doanh trong hơn 4 thập kỷ qua. Nếu sự thù địch đối với hệ thống thương mại mở cửa của chính quyền Trump khiến cho các công ty Mỹ không còn được phép “thuê ngoài” để gia công sản xuất, Châu Á sẽ là khu vực bị thiệt hại đầu tiên.

Chuỗi cung ứng kết nối

Tuy nhiên, một số người cũng nhận ra một vài mặt tích cực của tình hình này. Được dẫn dắt bởi Trung Quốc và Nhật Bản, các quốc gia châu Á ít nhất cũng sẽ mở cửa với nhau hơn. Chúng ta đang thiết lập các thỏa thuận thương mại song phương giữa các nước với nhau, cũng như với Liên minh châu Âu. Và điều này đặt ra một câu hỏi: cho dù chính quyền Trump thành công trong việc lật đổ các chuỗi cung ứng đang vận hành, thì liệu các công việc sản xuất có quay trở về với Hoa Kỳ? Thay vào đó, các liên kết trong chuỗi cung ứng có thể sẽ tiếp tục tồn tại bên trong Châu Á? Suy cho cùng, như các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản chỉ ra rằng, Hoa Kỳ không hề giữ thế độc quyền về công nghệ. Một Việt Nam đang tiến hành cải cách, đồng thời cũng là một quốc gia thành viên của hiệp định CPTPP và đã ký kết 8 thỏa thuận tự do thương mại song phương khác, trong đó có với EU, đã tỏa ra một sức hút vĩ đại dưới vai trò là cơ sở sản xuất.

Và thị trường gồm 326 triệu khách hàng tiềm năng của Mỹ - sẽ bị chặn lại bởi rào cản thương mại - có thể sẽ không còn giữ được độ hấp dẫn, khi mà châu Á có đến 4 tỉ người tiêu dùng và các nền kinh tế năng động ở Châu Á đang dần mở cửa với nhau. Bà Deborah Elms tóm lại rằng, đây là một giai đoạn thú vị để trải nghiệm việc điều chỉnh các phương thức thương mại. Tuy vậy, sẽ không ai mong chờ có cơ hội được trải nghiệm một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện.

Nguồn: Economist - HN

Từ khóa: Toàn cầu hóa, chủ nghĩa bảo hộ, chiến tranh thương mại, hội nhập khu vực, chuỗi cung ứng