Phải chăng đây là cơ hội cuối để cứu vãn WTO?

WTO23032018

Trật tự thương mại thế giới đang trải qua giai đoạn bất định không thể lường trước. Những khuyết tật của nền tảng mậu dịch chung đã hiện lên rõ ràng, tiêu biểu như việc không thể kết thúc Vòng đàm phán Doha-được bắt đầu vào năm 2001; tuy vậy, việc chậm thích ứng với các điều kiện kinh doanh thay đổi mới thực sự là một nguy cơ đối với hệ thống này.

Chiến trường cho sự tranh cãi thương mại giữa các nước không đâu xa chính là Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)-nơi đã thất bại trong việc thúc đẩy thương mại mở và tự do-được cho là nhân tố đảm bảo các quốc gia thành viên được đối xử công bằng trong hoạt động giao thương. Mặc dù WTO chỉ là một mảnh ghép nhỏ của một hệ thống lớn hơn, cơ chế này đóng vai trò khá trọng yếu. Tổ chức này thực hiện hoạt động giải quyết tranh chấp và đưa ra phán quyết về các xung đột thương mại. Nếu những khuyết tật hiện nay của WTO không được sửa chữa, hệ quả kéo theo sẽ vượt quá khả năng giải quyết của thể chế thương mại lớn nhất thế giới.

Có ba nguy cơ đang đe dọa nền kinh tế thế giới. Đầu tiên là sự bất cân xứng trong hệ thống thương mại toàn cầu; với tư cách là thị trường lớn nhất và có hệ thống quy định về mậu dịch hoàn thiện, Hoa Kỳ lại đang phải chịu thâm hụt kinh niên trong quan hệ thương mại với những đối tác khác. Tuy điều này hoàn toàn phù hợp nếu đứng về góc độ kinh tế, nhưng lại là kết quả không bền vững nếu xét trên góc độ chính trị .

Chính điều đó dẫn đến vấn đề thứ hai sau đây: Hoa Kỳ áp dụng chủ nghĩa đơn phương để giải quyết mất cân bằng giao thương quốc tế. Với niềm tin rằng thâm hụt thương mại kinh niên là chiếc gương phản chiếu những hành vi mậu dịch xuyên biên giới thiếu công bằng, Tổng thống Trump đã áp thuế lên hàng loạt mặt hàng nhập khẩu nhằm buộc các đối tác phải cải cách chính sách và hành vi thương mại. Hầu hết các quốc gia khác đều phản đối hành đối hành động của Mỹ; đồng thời, phần lớn (không phải tất cả) các nước đã thực hiện áp thuế trả đũa. Chủ nhân Nhà Trắng đáp trả bằng lời đe dọa sẽ tiếp tục tăng thuế.

Vấn đề thứ ba chính là, chính sách hỗ trợ của Trung Quốc dành cho các doanh nghiệp nội địa; điều này gián tiếp gây hại cho những thể chế kinh tế nước ngoài. Rõ ràng có rất nhiều phàn nàn nhắm vào việc Bắc Kinh buộc các công ty nước ngoài phải chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ như điều kiện bắt buộc để được kinh doanh tại nền kinh tế lớn nhất châu Á. Cũng như châu Âu, Tổng thống Trump coi vấn đề này là yếu tố trọng tâm trong chính sách thương mại của ông đối với cường quốc số hai thế giới. Theo một khảo sát mới đây của Phòng thương mại EU tại Trung Quốc, 20% số công ty cho biết họ bắt buộc phải chuyển giao công nghệ để đổi lấy cơ hội được tiếp cận thị trường hơn 1 tỷ dân.

Với tư cách là thể chế thương mại lớn nhất toàn cầu, WTO được mặc định là có đủ năng lực để giải quyết vấn đề nêu trên; đồng thời, thông qua đó, tạo áp lực lên những hành động đơn phương (và trừng phạt các quốc gia đang chuẩn bị có những hành động tương tự Trung Quốc). Không may là WTO đã thất bại trong việc tạo ra áp lực, qua đó, dấy lên nhiều lo ngại rằng Washington sẽ phớt lờ các biện pháp trừng phạt của tổ chức này, đồng thời đẩy cơ quan điều hành thương mại thế giới vào tình thế vô cùng khó khăn, có thể dẫn đến sụp đổ. Việc WTO bất lực trước hành động của Trung Quốc càng củng cố niềm tin của chính quyền Trump về việc thể chế thương mại số 1 thế giới không đủ khả năng thực hiện công việc của mình cũng như bảo vệ lợi ích Hoa Kỳ.

Để tránh khả năng WTO bị cô lập hoặc sụp đổ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu tuần trước đã đồng ý thiếp lập một nhóm công tác để cố gắng giải quyết những hạn chế trong WTO bằng việc thiết lập mới các quy tắc thương mại toàn cầu. Mặc dù hai bên vẫn bất đồng về nhiều vấn đề-các nước ở lục địa già nhận định Trung Quốc đang sản xuất, xuất khẩu dư thừa hàng hóa và tiến hành nhiều biện pháp vi phạm các quy tắc cạnh tranh, trong khi Trung Quốc khẳng định châu Âu từ chối công nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường-quyền lợi chính đáng mà họ được nhận- nhưng cả hai nền kinh tế lớn của thế giới đều nhìn nhận thất bại của WTO và chủ nghĩa đơn phương mà Hoa Kỳ đang theo đuổi là những thách thức lớn hơn trong bối cảnh hiện nay. Ông Jyrki Katainen, Phó chủ tịch về vấn đề Việc làm và Tăng trưởng Kinh tế cho biết “Chúng tôi cần phải cải cách WTO nhằm giúp cơ chế đa phương hoạt động tốt hơn trong tương lai. Yếu tố này đã gắn kết EU và Trung Quốc hiện tại”. Ông Katainen cảnh báo, nếu không hành động, điều đó có nghĩa là “môi trường cho hoạt động thương mại đa biên sẽ biến mất”.

Nếu muốn nỗ lực nêu trên thành công, có hai vấn đề cần được giải quyết. Đầu tiên, nhóm công tác của Trung Quốc-EU phải tiếp cận đến những vấn đề khó. Chính sách cạnh tranh của Trung Quốc, vấn đề ép buộc chuyển giao công nghệ, và vấn đề trợ cấp chính phủ nhằm bảo vệ ngành công nghiệp nội địa mà nhiều nước đang áp dụng, phải được đặt lên bàn nghị sự. Hai là, dự án cải tổ WTO này cần có sự tham gia của các quốc gia khác và Nhật Bản cũng nên góp mặt. Tại cuộc họp cấp chính phủ giữa những thành viên của WTO tổ chức tại Paris vào tháng Năm, Bộ trưởng Kinh tế Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Hiroshige Seko đã đồng ý về sự cần thiết phải đổi mới WTO, nhấn mạnh rằng các hành động đơn phương phớt lờ quy tắc WTO lập ra sẽ có thể hủy hoạt trật tự thương mại.

Đây là thời khắc bất thường trong lịch sử thương mại toàn cầu khi các nền kinh tế lớn nhất thế giới tham gia vào những nỗ lực cải cách thể chế mà không có sự tham gia của Hoa Kỳ. Vào tháng 12 năm rồi, đại diện cấp cao từ Nhật Bản, EU và Mỹ đã tuyên bố họ đang tiến hành “củng cố mối quan hệ hợp tác ba bên thông qua WTO và những diễn đàn khác nhằm loại trừ hành vi bóp méo thị trường không công bằng và bảo hộ từ bên thứ ba”. Nhưng từ thời điểm đó, Hoa Kỳ đã chọn đối đầu thay vì đối thoại, đồng thời gây căng thẳng với tất cả đối tác thương mại lớn của họ. Khi những nước này đáp trả bằng cách áp thuế trả đũa, quan chức Hoa Kỳ phản ứng như thể họ là những người bị hại, coi việc áp thuế đối kháng là “đạo đức giả” và thiếu cơ sở pháp lý. Phản bác lại quan điểm của phía Mỹ là không đủ. Chính phủ các nước phải giải quyết những vấn đề mà các nước đều đã nhận ra và là vấn đề mà Tổng thống Trump dựa vào đó để ra quyết định thiếu suy nghĩ của mình.

Nguồn: Japan Times - LA

Từ khóa: WTO, Mỹ, Trung Quốc, EU