Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả: Giles T. Cooper

Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới giữa Việt Nam và 28 nước thành viên EU, là một hiệp ước thương mại toàn diện, chất lượng cao, được dự kiến sẽ đem lại nhiều lợi ích cho cả Việt Nam lẫn khối EU.

Nhiều năm qua, EU đã trở thành thị trường nước ngoài lớn thứ hai đối với hàng hóa của Việt Nam, và là đối tác thương mại hai chiều quan trọng thứ hai của Việt Nam sau Trung Quốc. Trung bình, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang khối EU chiếm khoảng 19% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam ra thế giới. Trong một thập kỷ qua, giá trị kim ngạch này luôn tăng trưởng ở mức trung bình 13-15%/năm, và có những năm thậm chí đạt mức 25%.

Hiệp định EVFTA, dự kiến được ký kết trong năm nay, sẽ có tác động sâu rộng đến quan hệ thương mại và đầu tư song phương, nhờ vào các thỏa thuận cắt giảm thuế và cam kết mạnh mẽ từ hai phía. Hiệp định này được miêu tả là một trong những hiệp định tham vọng nhất từng được xây dựng giữa khối EU và một quốc gia đang phát triển, và dự kiến sẽ cắt giảm 99% số dòng thuế hải quan cho các loại hàng hóa. Một số dự báo cho rằng hiệp định này sẽ giúp GDP Việt Nam tăng thêm 15%, và hoạt động xuất khẩu vào Châu Âu tăng hơn 33%.

Bên cạnh việc tạo thêm nhiều cơ hội phát triển cho các ngành công nghiệp của Việt Nam, hiệp định này cũng sẽ giúp cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng hàng hóa xuất khẩu của đất nước.

Các nhà đầu tư có thể mong chờ điều gì ở hiệp định mới?

Một trong những lợi ích nổi bật nhất được dự báo sẽ là khối lượng hàng hóa giao thương gia tăng do các hàng rào thuế quan và phi thuế quan được cắt giảm hoặc loại bỏ. Những ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam như dệt may, giày dép và các ngành công nghệ cao sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ việc này.

Đặc biệt, ngành thủy sản của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tăng trưởng mạnh mẽ. Theo hiệp định EVFTA, các mặt hàng thủy sản, ngoại trừ cá ngừ đóng hộp và cá viên, sẽ được loại bỏ hoàn toàn thuế quan sau chậm nhất là 7 năm nữa. Tương tự, các công ty chế biến tôm cũng sẽ đón nhận tin vui. Tôm nguyên liệu và tôm chế biến của Việt Nam sẽ được cắt giảm thuế quan khi nhập vào EU.

Các dòng thuế được cắt giảm sẽ giúp nhà xuất khẩu hải sản Việt Nam có thể giảm giá bán một cách đáng kể, làm tăng khả năng cạnh tranh và tăng doanh thu xuất khẩu. Các công ty chế biến thủy sản Việt Nam cũng sẽ có cơ hội để cải tiến công nghệ và chất lượng sản phẩm, tham gia vào các chuỗi cung ứng khu vực và đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu.

Ngoài ra, những cam kết của Việt Nam về việc mở cửa và minh bạch hóa môi trường đầu tư kinh doanh sẽ giúp thu hút mạnh mẽ hơn các nguồn đầu tư chất lượng cao từ EU vào Việt Nam.

Bơi hay chìm

Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam cũng cần phải quan tâm đến những thách thức mà các hiệp định tự do thương mại mang lại, đặt biệt là EVFTA. Những thách thức này liên quan đến các yêu cầu tiêu chuẩn cao hơn từ thị trường EU trong vấn đề cạnh tranh và tính minh bạch trong các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước (SOE).

EVFTA không nhất thiết yêu cầu Việt Nam phải tư nhân hóa toàn diện, nhưng thay vào đó, Hiệp định này đòi hỏi Việt Nam mở cửa ở những lĩnh vực kinh tế mà các SOE đang chi phối. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể sẽ phải đón nhận một vài tác động từ quá trình này, vì EVFTA cũng thúc đẩy cải cách trong vấn đề mua sắm công.

Thuế quan bị cắt giảm sẽ đặt áp lực cạnh tranh cao hơn lên các nhà sản xuất nội địa. Các áp lực này bao gồm vấn đề giá thành, chất lượng sản phẩm, vệ sinh và an toàn thực phẩm. Các công ty sẽ đối mặt với hai lựa chọn – hoặc là tìm cách thích nghi và bắt kịp với chuỗi cung ứng toàn cầu, hay là chấp nhận đứng bên lề cuộc chơi khi hàng nhập khẩu nước ngoài bắt đầu tràn ngập trên thị trường.

Ngành chăn nuôi của Việt Nam được dự báo sẽ là ngành gặp nhiều bất lợi nhất khi mà thuế nhập khẩu đối với thịt gà và thịt heo sẽ được xóa bỏ theo một lộ trình từ 8 đến 10 năm, và thuế nhập khẩu đối với thịt bò, sữa và các sản phẩm từ sữa sẽ được cắt bỏ trong một chu kỳ 3 năm. Hệ quả là, trong ngắn hạn lẫn dài hạn, các ngành chăn nuôi đông vật ở Việt Nam sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh dữ dội từ các sản phẩm nhập khẩu từ EU.

Ngoài ra, nhiều sản phẩm của Việt Nam vẫn chưa đáp ứng được các quy định cần thiết về vệ sinh và an toàn hay tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà nhập khẩu.

Để có thể khai thác những ưu đãi của hiệp định thương mại, các nhà xuất khẩu Việt Nam còn phải đáp ứng các quy tắc xuất xứ của EU. Đây cũng là một thách thức không nhỏ đối với nhiều ngành nghề ở Việt Nam. Ví dụ, khối EU đã đặt ra những quy định về xuất xứ khá nghiêm ngặt đối với ngành hạt điều, vốn đang phụ thuộc vào 63% lượng nguyên liệu nhập khẩu. Để đáp ứng toàn bộ các quy định của EU, Việt Nam được yêu cầu phải sử dụng nguồn cung nguyên liệu thô trong nước.

EVFTA cũng đặt ra những quy định chi tiết đối với các thủ tục và điều kiện ràng buộc pháp lý, liên quan đến thời hạn và cách thức mà các quốc gia phải tuân theo thủ tục cấp giấy chứng nhận xuất xứ trong mỗi trường hợp cụ thể. Đây là một thách thức to lớn đối với Việt Nam khi mà quốc gia vẫn chưa xây dựng được một hệ thống đủ năng lực để thực hiện nhệm vụ truy xuất nguồn gốc và chứng minh nguồn gốc xuất xứ.

Khó khăn trong ngắn hạn, lợi ích trong dài hạn?

Khi mà nền kinh tế Việt Nam tiếp tục tăng trưởng và đất nước tiếp tục hội nhập sâu rộng vào thị trường toàn cầu, những thách thức mà các hiệp định như EVFTA tạo ra sẽ ngày càng phổ biến hơn. Trong ngắn hạn, các doanh nghiệp nội địa có thể sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng tăng. Tuy nhiên, những cơ hội xuất khẩu to lớn hơn, và những yêu cầu về tiêu chuẩn cao hơn sẽ tạo đà thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong tương lai.

Nếu các dự báo là chính xác và EVFTA được ký kết trong vài tháng tiếp theo, Việt Nam sẽ trở thành một địa điểm kinh doanh đầy triển vọng cho các doanh ngiệp Châu Âu trong khu vực ASEAN.

Nguồn: Mondaq - HN

Từ khóa: EVFTA, hiệp định tự do thương mại, quy tắc xuất xứ, rào cản phi thuế quan