Tương lai của thương mại tự do là gì?

madeinusa2906

Việc ông Donald Trump trở thành Tổng thống Mỹ là một cú sốc lớn cho những ai tin rằng tự do thương mại là điều tốt lành. Chủ nhân Nhà Trắng hiện nay muốn theo đuổi chính sách bảo hộ mậu dịch. Trong nhiều năm trở lại đây, thương mại tự do đã trở thành chủ đề nóng bỏng tại Hoa Kỳ. Tuy vậy, liên quan đến câu hỏi các nền kinh tế lớn ngoài Mỹ xử lý như thế nào đối với chủ đề nêu trên; cách thức trả lời đối với mỗi trường hợp lại khác nhau.

Các nhà báo trên khắp thế giới đã viết một số bài phân tích tóm tắt lại tình trạng này tại chính quốc gia họ đang lưu trú. Về cơ bản, các chính trị gia Anh ủng hộ tự do thương mại cho dù các cử tri của đảo quốc sương mù có quan điểm trái ngược. Trung Quốc cũng lên tiếng ủng hộ mậu dịch không rào cản nhưng nói không với toàn cầu hóa. Về phần Mexico, ngay cả một số chính trị gia bảo thủ của nền kinh tế lớn nhất Trung Mỹ cũng không muốn đưa nước này trở lại trạng thái bảo hộ.

Bài viết này tập trung làm rõ các cuộc thảo luận về thương mại tự do tại Mỹ và Mexico. Châu Âu và tiếp đến Á châu sẽ được bàn luận tại những số báo sau.

Hoa Kỳ

Thương mại tự do được thừa nhận rộng rãi và mang lại lợi ích cho xứ sở cờ hoa. Tuy nhiên, nhiều nhà chính trị của nền kinh tế lớn nhất thế giới lại đang quay sang ủng hộ bảo hộ mậu dịch.

Thái độ của người Mỹ liên quan đến vấn đề thương mại trải qua những cung bậc rất khác nhau. Cụ thể là: Trong thập niên 90, các nhà kinh tế cho rằng thương mại tự do mang lại lợi ích cho tất cả bên liên quan. Từ đó, Mỹ mở cửa thị trường nội địa, nối gót theo sau là Mexico thông qua quá trình gia nhập Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), Trung Quốc cũng ủng hộ xu thế chung với việc nước này trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới. Kết quả là, công việc trong ngành chế tạo rời bỏ nước Mỹ. Tiếp theo, vào thập niên 2000, lại chính những chuyên gia kinh tế nhận thấy thương mại đã hủy hoại cuộc sống của nhiều công nhân bị mất việc làm cũng như các cộng đồng dễ bị tổn thương; cũng từ đây, xu hướng chính trị đổi chiều theo hướng ủng hộ bảo hộ thương mại; sự nổi lên của ông Donald Trump hay Bernie Sanders là những ví dụ điển hình.

Tuy nhiên, câu chuyện kể trên đã bỏ sót một số chi tiết quan trọng. Đầu tiên, lý thuyết kinh tế luôn dự đoán thương mại sẽ gây hại đến một bộ phận người lao động. Thứ hai, các nhà kinh tế học không phải là không nhận thấy sự tụt giảm nhu cầu sử dụng những người lao động không có kỹ năng. Hơn thế, họ đã nhận định tiến bộ công nghệ sẽ là nguyên nhân gây ra gia tăng bất bình đẳng giữa công nhân có trình độ cao và người lao động không được đào tạo.

Ba là, quan điểm cho rằng tiến bộ công nghệ, chứ không phải thương mại toàn cầu, có tác động lớn đến người lao động là hoàn toàn có cơ sở. Sự thật là những chuyên gia kinh tế ngày càng có nhiều bằng chứng để nhận định thiệt hại do thương mại tự do gây ra chỉ tập trung ở bộ phận công nhân bị mất việc làm trong ngành chế tạo; theo đó, khoảng 1/3 người lao động làm việc ở lĩnh vực này đang chứng kiến thu nhập của mình bị giảm sút nghiêm trọng. Qua những gì đã phân tích, cho thấy thiệt hại gây ra cho một bộ phận công nhân không thể tạo ra những thay đổi bước ngoặt cho thị trường lao động như những gì chúng ta thấy tại thời điểm này. Cuối cùng, xu hướng hiện thời chính là người Mỹ đang trở nên thấu cảm hơn với các vấn đề thương mại, chứ không phải ngược lại.

Mexico

Ngoài Chile, Mexico có nhiều hiệp định thương mại tự do hơn bất kỳ quốc gia nào khác.

Phải chăng xu hướng chống thương mại tự do đang diễn ra tại Mỹ? Có khả năng là vậy khi Tổng thống Trump liên tục công kích NAFTA giữa Hoa Kỳ với Canada và Mexico; điều này đồng nghĩa với việc thái độ tưởng như đồng thuận giữa 3 quốc gia thành viên về thương mại không rào cản đã đổ vỡ. NAFTA, theo lời chủ nhân Nhà Trắng hiện tại, là “một thỏa thuận thương mại tồi tệ nhất từng được thiết lập”, sự sai lầm của một người ngớ ngẩn như Tổng thống Trump cùng với các cố vấn của ông đã trao cơ hội cho Mexico-quốc gia chưa từng nghĩ NAFTA sẽ nhận được thái độ ác cảm như vậy từ người đứng đầu chính phủ Mỹ. Nhiều người dân xứ cờ hoa tin rằng lọi ích do NAFTA mang lại chỉ chảy vào túi của Mexico, trong khi đó, quốc gia Trung Mỹ lại có suy nghĩ ngược lại. Cả hai nước cuối cùng chia sẻ nhận thức chung là cần đàm phán lại NAFTA.

Tại sao một số người Mexico lại ác cảm với NAFTA? Thỏa thuận này từng được tuyên truyền đến người dân của nền kinh tế lớn thứ tư của lục địa Mỹ như cách thức giúp chất lượng cuộc sống của họ tiệm cận gần với tiêu chuẩn người dân Hoa Kỳ. Vậy nhưng, từ khi NAFTA có hiệu lực, khoảng cách về thu nhập giữa người lao động hai đất nước đã được nới rộng ra, thay vì bị thu hẹp lại. Thỏa thuận thương mại tự do bao gồm ba nước lớn của châu Mỹ chỉ tạo ra việc làm tại những khu vực dọc biên giới giữa Mexico với Hoa Kỳ nơi các nhà máy do các công ty xuyên quốc gia của xứ sở cờ hoa điều hành. Động thái này mang lại thay đổi tích cực cho các bang biên giới phía Bắc của Mexico, nhưng lại không được phân bổ đồng đều tại những khu vực còn lại của đất nước Trung Mỹ. So sánh giữa Chiapas, một bang nghèo miền Nam với Aguascalientes-địa phương nằm ở phía Bắc nơi nguồn đầu tư đổ vào nhiều có thể thấy trong hai thập niên kể từ năm 1993, GDP tăng gấp hai lần tại Aguascalientes, trong khi đó, con số ghi nhận tại Chiapas là 1%.

Tuy nhiên, khi Tổng thống Trump dọa sẽ hủy bỏ NAFTA, hầu hết người dân Mexico đều lo lắng về hậu quả đi kèm với quyết định vừa nêu. Mexico phụ thuộc lớn hơn vào Hoa Kỳ về vấn đề thương mại so với chiều ngược lại. Trong chiến dịch tranh cử Tổng thống-dự kiến diễn ra vào ngày 01/7 tại Mexico, các ứng viên nói rất nhiều về vấn đề như tội phạm hay tham nhũng, nhưng lại ít đề cập đến chủ đề thương mại hay các hành động của Trump. Ngay cả ông Manuel López Obrador, một chính trị gia theo trường phái dân túy nhiệt thành-đang dành được sự ủng hộ cao từ dân chúng dường như cũng không sẵn lòng đẩy mối quan hệ giữa quốc gia quê hương với Hoa Kỳ vào trạng thái căng thẳng. Mặc dù có lập trường chống thương mại từ lâu, ông Obrador vẫn mong muốn NAFTA được chỉnh sửa lại thay vì bị hủy bỏ.

Mexico duy trì lập trường mở cửa đối với thị trường nội địa. Hầu hết người dân Mexico từ tầng lớp thượng lưu du học tại Mỹ, người dân trung lưu đang tìm kiếm việc làm hoặc bộ phận lao động nghèo sống dựa vào tiền gửi về từ nước ngoài đều coi trọng giá trị của một thế giới mở - nơi con người, hàng hóa và ý tưởng có thể dịch chuyển xuyên biên giới. Nếu không tính đến Chile, Mexico là quốc gia có nhiều hiệp định thương mại tự do hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Những ngành công nghiệp trước đây chỉ dành cho doanh nghiệp nội địa, nay cũng đã được Mexico mở cửa đón dòng đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, việc Tổng thống Trump có thái độ ác cảm với quốc gia láng giềng phía Nam đã phô bày nhược điểm của Mexico khi phụ thuộc quá nhiều vào một đối tác thương mại. 80% hàng hóa xuất khẩu của đất nước Trung Mỹ có điểm đến là Hoa Kỳ. Giờ đây, nước này đang nỗ lực đa dạng hóa những đối tác nhập khẩu khác; khuyến khích các quốc gia Nam Mỹ mua thịt bò, đậu nành, kết thúc đàm phán thỏa thuận thương mại với Liên minh châu Âu hay cùng với 10 nước thành viên còn lại thúc đẩy Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP là minh chứng cho việc Mexico đang mở rộng quan hệ thương mại. Vẫn cần có thêm thời gian để xem các bước đi trên có hiệu quả hay không. Tuy nhiên, hành động đa dạng hóa thương mại như trên vẫn rất cần thiết, khi “các doanh nghiệp Mexico đã bị thỏi nam châm từ thị trường rộng lớn của Hoa Kỳ cuốn hút quá lâu”, như nhận định của ông Augustin Carsten, giám đốc đương nhiệm của Ngân hàng Trung ương Mexico.

Một đất nước nên tìm kiếm các đối tác thương mại khác ngoài các đối tác thương mại truyền thống và các nước láng giềng thân cận. Đây có vẻ là một khái niệm quá đỗi quen thuộc đối với những người dân tại Anh. Một nhân viên làm việc ở Đại sứ quán Anh tại Mexico gần đây cho biết, Mexico ủng hộ tích cực thông điệp mà Anh gửi đến thế giới hậu Brexit, đó là giải phóng mình khỏi các mối quan hệ cũ, vươn ra thế giới và xây đắp những mối quan hệ mới. Người này đùa cợt rằng “Nếu tôi nói những điều kể trên tại Đức, người dân của họ sẽ cười vào mặt tôi”. Các nước như Anh sẽ luôn tìm được thái độ cảm thông tại Mexico-quốc gia hiện tại đang chứng tỏ rằng họ sẽ là một đối tác tốt nếu bên còn lại mong muốn thiết lập quan hệ trên sự chân thành.

Nguồn: The Economist - LA

Từ khóa: Mexico, NAFTA, Hoa Kỳ, Anh