Hiểu rõ về mức thuế nhập khẩu mà Mỹ đánh vào Trung Quốc

madeinchina

Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố vào hôm thứ Sáu tuần trước rằng họ sẽ áp mức thuế trị giá đến 50 tỷ đô la lên hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc. Quá trình đánh thuế gồm hai giai đoạn: giai đoạn một, tổng lượng hàng hóa ước tính khoảng 34 tỷ đô la sẽ bị đánh thuế ngay vào ngày 6/7; giai đoạn hai, một danh sách hàng hóa chịu thuế với giá trị tổng 16 tỷ đô la sẽ được Nhà Trắng công bố lấy ý kiến rộng rãi và trải qua tiến trình rà soát từ các cơ quan liên quan; thời điểm bắt đầu có hiệu lực của quyết định áp thuế giai đoạn hai sẽ được Tòa Bạch ốc công bố sau. Hai giai đoạn áp thuế đều nhắm vào những sản phẩm công nghệ cao và hướng tới việc hạn chế hàng hóa nhập khẩu Trung Quốc.

Nhà Trắng cho biết áp thuế nhập khẩu là để nhằm đáp trả hoạt động thương mại không công bằng do nền kinh tế số 2 thế giới tiến hành.

Câu hỏi 1: Những sản phẩm nào sẽ nằm trong danh sách bị áp thuế?

Trả lời: Văn phòng Thương mại Hoa Kỳ thông báo 1,102 bộ sản phẩm (hoặc dòng sản phẩm) riêng lẻ xuất xứ Trung Quốc sẽ bị áp mức thuế 25%. Danh sách hàng hóa sẽ bị đánh thuế trong giai đoạn một vào ngày 6/7 gồm nhiều loại từ thiết bị máy kiểm soát nhịp tim, thiết bị thông tin vệ tinh đến kính hiển vi và thiết bị laser. Các sản phẩm khác như trực thăng, phi thuyền, máy xúc cũng nằm trong danh sách bị đánh thuế vào tháng 7 tới đây. Trong khi đó, hóa chất, máy công cụ, sắt, thép, xe máy và ụ nổi sẽ là vật phẩm được Nhà Trắng cân nhắc áp thuế nhập khẩu vào giai đoạn 2.

Câu hỏi 2: Mục đích đánh thuế của chính quyền Trump là gì và tại sao lại là những sản phẩm trên?

Điểm chung của những sản phẩm như vừa liệt kê ở câu hỏi trước chính là chúng đều nằm trong sách hàng hóa công nghệ cao; máy kiểm soát nhịp tim và máy đo điện tâm đồ là những ví dụ cụ thể cho nhận định này. Tóm lại, việc tiến hành đánh thuế trong cả 2 giai đoạn nhắm trực tiếp vào những loại hàng hóa đang được hưởng lợi từ chương trình “Sản xuất tại Trung Quốc 2025”. Chương trình này là kế hoạch cấp nhà nước của chính phủ Trung Quốc nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và biến Trung Quốc thành đất nước đi đầu trong các lĩnh vực công nghệ cao như lĩnh vực chế tạo rô bốt, hàng không, phương tiện vận tải chạy bằng năng lượng điện. Chính phủ trung Quốc đặt mục tiêu 70% linh kiện cơ bản của mảng sản xuất, chế tạo công nghệ cao sẽ được nội địa hóa. Cả Hoa Kỳ và các nền kinh tế phát triển khác đều cảm thấy lo lắng trước viễn cảnh Trung Quốc nỗ lực thay thế vị trí của họ trong mảng công nghiệp công nghệ cao thay vì chỉ đóng vai trò là đất nước tham gia vào chuỗi giá trị của những sản phẩm loại này như trước đây.

Theo điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974, Tổng thống có quyền hạn lớn trong việc áp dụng trả đũa khi quốc gia đối tác tạo ra rào cản bất hợp lý cho hoạt động giao thương của phía Mỹ. Báo cáo của đại diện thương mại Hoa Kỳ biện hộ rằng Chương trình “Sản xuất tại Trung Quốc 2025” là minh chứng rõ nhất cho hành động thương mại thiếu công bằng và hống hách của quốc gia đông dân nhất thế giới, đồng thời, đây cũng là biểu hiện rõ ràng của việc Trung Quốc phân biệt đối xử với doanh nghiệp nước ngoài, ép buộc các công ty ngoại quốc chuyển giao công nghệ khi muốn kinh doanh tại nước này đi đôi với đánh cắp công nghệ một cách trắng trợn; do đó, việc áp điều 301 trong trường hợp Trung Quốc là phù hợp. Trên cơ sở mục tiêu đã nêu, áp thuế sẽ buộc Trung Quốc phải trở lại bàn đàm phán và chấm dứt những hành động trên.

Câu hỏi 3: Tại sao lại xây dựng 2 danh sách áp thuế riêng biệt và vì sao một danh sách không có thời điểm có hiệu lực cụ thể

Trả lời: Danh sách thứ nhất gồm các loại hàng hóa mà chính quyền Trump công bố ý định áp mức thuế 25% từ hồi đầu tháng 4; công chúng và Quốc hội đã dành nhiều tháng để thảo luận về những loại sản phẩm nào cần phải đánh thuế và nỗ lực thuyết phục Nhà Trắng rút một vài dòng hàng khỏi danh sánh này. Trong khi đó, giai đoạn hai của quá trình đánh thuế sẽ tập trung vào 284 mã sản phẩm chưa từng được đề cập trong danh sách đầu tiên.

Tuy nhiên, tại sao hai danh sách nêu trên lại có thời điểm áp dụng khác nhau? Một trong số các câu trả lời khả dĩ chính là Nhà Trắng quyết tâm áp thuế nhập khẩu với tổng giá trị 50 tỷ đô la lên những sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc, dù vậy, sau khi một số mã hàng bị loại khỏi bảng liệt kê 1,333 sản phẩm dự tính áp thuế, chính phủ Mỹ cần phải chọn lựa những sản phẩm mới bù vào để đảm bảo số lượng. 284 dòng hàng hóa dự tính bị đánh thuế trong giai đoạn hai sẽ trải qua quy trình đánh giá tương tự như những gì đã tiến hành tại giai đoạn một. Nguyên nhân khác của tình huống nêu trên là do Tổng thống Trump muốn dùng danh sách thứ hai này như công cụ để đạt lợi thế trên bàn đàm phán. Nói cách khác, nếu Trung Quốc từ chối nhượng bộ hoặc nền kinh tế lớn nhất châu Á áp dụng biện pháp trả đũa lên hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ, giai đoạn hai của quá trình áp thuế sẽ được khởi động ngay lập tức.

Đại diện thương mại Robert Lighthizer đã bóng gió về tình huống thứ hai như vừa nêu ngay sau khi chính phủ Mỹ tuyên bố đánh thuế, theo lời của vị này thì “Chúng tôi hy vọng việc áp thuế nhập khẩu sẽ không gây ra phản ứng quá tiêu cực từ phía Trung Quốc. Tôi cũng mong họ sẽ thấy đây là cơ hội để hai bên tiến những bước dài hơn. Trên cơ sở quyết định này, chính quyền Mỹ hy vọng các cuộc đàm phán thương mại sẽ được nối lại và Trung Quốc sẽ xem xét thay đổi chính sách đang áp dụng”. Cũng trong tuyên bố vào buổi sáng trong ngày đưa ra quyết định đánh thuế, Tổng thống Trump đã đề cập đến “tình bạn lớn giữa ông với Chủ tịch Tập Cận Bình”.

Câu hỏi 4: Trung Quốc sẽ làm gì?

Trả lời: Phía Trung Quốc lại nhìn vấn đề theo hướng ngược lại. Ngay sau khi Washington thông báo tiến hành áp thuế nhập khẩu, Bộ Ngoại giao của quốc gia đông dân nhất thế giới đã nhanh chóng tuyên bố tiến hành đáp trả; người phát ngôn Bộ này Geng Shuang nói “Nếu Hoa Kỳ tiếp tục những biện pháp đơn phương, gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, chúng tôi sẽ nhanh chóng tiến hành đáp trả và thực hiện các bước đi cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình”. Cường quốc kinh tế số 2 thế giới đã soạn thảo riêng danh sách hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ sẽ bị đánh thuế với tổng giá trị 50 tỷ đô la gồm có thịt bò, đậu nành và hàng loạt mặt hàng chủ lực khác do nông dân Mỹ sản xuất; bên cạnh đó, các sản phẩm như xe hơi, máy bay cũng sẽ chịu chung số phận bị áp thuế cao. Tất cả mặt hàng nêu trên đều thuộc những ngành sản xuất đang thuê mướn hàng triệu lao động-vốn là người ủng hộ Tổng thống Trump nhiệt thành.

Chủ tịch Tập có lẽ cảm nhận rằng Trung Quốc đã được chuẩn bị tốt hơn trong cuộc chiến thương mại đang leo thang với Mỹ cũng như đang có vị thế thuận lợi khi mối quan hệ giữa Tổng thống Trump các nhà lãnh đạo phương Tây khác trở nên ảm đạm. Ông Lü Xiang, giáo sư tại Viện Hàn lâm khoa học xã hội Trung Quốc nói với Tờ Financial Times rằng “Trung Quốc, châu Âu và những quốc gia thương mại lớn khác sẽ xích lại gần nhau” và Hoa Kỳ cuối cùng sẽ bị xa lánh về chính trị nhiều hơn so với Trung Quốc.

Câu hỏi 5: Việc áp thuế nhập khẩu lên hàng hóa Trung Quốc sẽ có tác động gì đến người tiêu dùng Mỹ?

Trả lời: Thuế quan áp lên hàng hóa nhập khẩu sẽ làm tăng giá sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Ví dụ, nếu bạn lên kế hoạch mua xe máy hay xe mô tô thể thao, bạn sẽ phải trả nhiều tiền hơn. Hoặc, nếu bệnh viện của bạn muốn mua máy đo điện tâm đồ, bạn sẽ là người chi trả cho chi phí gia tăng đi kèm. Thông cáo báo chí của Đại diện thương mại Mỹ cho biết họ đã tính đến trường hợp trên và không tiến hành đánh thuế đối với những mặt hàng mà người tiêu dùng Mỹ thường xuyên mua sắm như điện thoại di động hay máy thu hình; tuy vậy, nhìn chung, thuế nhập khẩu vẫn có ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng.

Tương tự như vậy, nếu Trung Quốc trả đũa, sản phẩm nhập khẩu từ Hoa Kỳ vào thị trường đông dân nhất thế giới sẽ trở nên kém cạnh tranh hơn, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến người lao động Mỹ đang làm việc trong ngành này. Ví dụ cụ thể cho tình huống này là nông dân trồng đậu nành của xứ sở cờ hoa khi thức dậy vào ngày Thứ Sáu sẽ thấy giá đậu nành đã sụt giảm 2.38% trong 15 phút giao dịch đầu tiên. Nhìn chung, chiến tranh thương mại chỉ là trò chơi kinh tế của những kẻ khờ khạo; cả Mỹ và Trung đầu sẽ bị thiệt hại. Hai quốc gia đều hy vọng bên còn lại sẽ nhường bước trước. Nhưng, khi cả hai vẫn tiếp tục khiêu khích, giá cả hàng hóa sẽ tiếp tục tăng.

Câu hỏi 6: Việc áp thuế sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các nhà sản xuất Hoa Kỳ?

Trả lời: Thuế quan mới áp lên thành phần, và bộ phận đối với sản phẩm cụ thể chứ không phải là những hàng hóa thành phẩm. Khi một nhà chế tạo Hoa Kỳ sử dụng thành phần và bộ phận có xuất xứ từ Trung Quốc, thuế quan sẽ khiến chi phí nguồn nguyên liệu trở nên đắt đỏ, buộc doanh nghiệp phải tăng giá bán hàng hóa, gián tiếp làm cho sản phẩm này kém cạnh tranh hơn trên toàn cầu. Hơn thế, thuế trả đũa từ Trung Quốc sẽ làm tăng giá sản phẩm của công ty vừa nêu một khi được nhập khẩu vào thị trường hơn một tỷ dân, qua đó ảnh hưởng đến thị phần xuất khẩu nói chung.

Nguồn: Center for Strategic and International Studies (CSIS) - LA

Từ khóa: Trung Quốc, Mỹ, chiến tranh thương mại, thuế