Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sri Lanka đang thể hiện những dấu hiệu tích cực về sự phục hồi kinh tế, sau khi vượt qua được những thử thách của cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu không thuận lợi, cùng với việc đưa ra các chính sách thay thế trong nước còn hạn chế, một câu hỏi quan trọng được đặt ra: hoạt động đối ngoại của Sri Lanka sẽ ứng phó như thế nào khi đối mặt vớ những thách thức này?

Đáng chú ý là các biện pháp kiểm soát nhập khẩu, ban đầu được áp dụng nhằm đối phó với tình trạng thiếu thanh khoản ngoại hối ở thị trường trong nước, phần lớn đang được nới lỏng. Chính phủ đang tích cực tìm cách củng cố quan hệ đối tác với các công ty lớn trong khu vực, nhằm tăng cường quan hệ thương mại thông qua các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA). Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu ngày càng mở rộng hơn, sự gia tăng của các đối thủ địa chính trị, tốc độ tăng trưởng chậm và nhu cầu sụt giảm ở các thị trường trọng điểm tạo ra nhiều bất ổn cho sự phục hồi nhờ vào hoạt động đối ngoại của Sri Lanka

Sự phát triển kinh tế toàn cầu: Một mạng lưới phức tạp của những điều không chắc chắn

Trên toàn cầu, đã có những dấu hiệu đầy hứa hẹn về phát triển kinh tế trong thời gian tới. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng, vốn tác động đáng kể đến nhiều ngành công nghiệp khác nhau, phần lớn đã hồi phục trở lại mức trước đại dịch. Giá năng lượng và lương thực, từng đạt đỉnh điểm trong thời kỳ xung đột, đã giảm đáng kể, làm giảm áp lực lạm phát toàn cầu nhanh hơn dự đoán.

Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chưa thật sự tích cự bởi mạng lưới bất ổn phức tạp của nhiều quốc gia. Sự phức tạp về chính trị ở các nền kinh tế then chốt và sự cạnh tranh địa chính trị đang diễn ra mang đến nhiều thách thức.  Như việc Hoa Kỳ áp đặt lệnh cấm đối với một số mặt hàng xuất khẩu đối với các công ty Trung Quốc là minh chứng cho những căng thẳng địa chính trị đang tồn tại. Xu hướng can thiệp thương mại ngày càng tăng thông qua các chính sách công nghiệp, trợ cấp và hạn chế nhập khẩu, do các cân nhắc về an ninh quốc gia và môi trường, có khả năng tác động đến quỹ đạo toàn cầu hóa. Những diễn biến này có ý nghĩa quan trọng đối với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, đặc biệt là những nền kinh tế phụ thuộc sâu sắc vào nền kinh tế hội nhập toàn cầu, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chuyển giao công nghệ. Các nền kinh tế đang phải đối mặt với tình trạng nợ công ngày càng gia tăng, đặc biệt, được dự đoán sẽ phải đối mặt với những nguy cơ dễ bị tổn thương ngày càng cao. Bị vỡ nợ vào đầu năm 2022, Sri Lanka là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng đặc biệt bởi những thay đổi kinh tế toàn cầu này.

Tổn thất về xuất khẩu của Sri Lanka

Năm 2022, Sri Lanka ghi nhận thâm hụt thương mại hàng hóa thấp nhất kể từ năm 2011, chủ yếu do nhập khẩu giảm và xuất khẩu tăng. Xuất khẩu hàng hóa tăng 4,9% vào năm 2022 so với năm trước, trong khi nhập khẩu giảm 11,4% vào năm 2022 so với năm 2021. Nhập khẩu giảm xuất phát từ sự kết hợp của các hạn chế nhập khẩu và hạn chế về thanh khoản ngoại hối.

Tuy nhiên, khi các biện pháp kiểm soát nhập khẩu được nới lỏng và nền kinh tế dần được cải thiện, nhập khẩu tăng nhẹ từ tháng 6 năm 2023 trở đi. Cùng lúc với việc cải thiện phúc lợi cho người tiêu dùng và an ninh lương thực, biện pháp kiểm soát nhập khẩu có thể tác động tiêu cực đến thâm hụt thương mại trong năm nay, đặc biệt là khi nhu cầu toàn cầu đối với các mặt hàng xuất khẩu chính của Sri Lanka, như chè và hàng may mặc phải đối mặt với sự suy thoái - nguyên nhân là do chi phí sản xuất cao và tiếp đến là do nhu cầu nước ngoài giảm.

Các thị trường xuất khẩu hàng may mặc quan trọng của Sri Lanka, đặc biệt là ở Hoa Kỳ và Châu Âu, đang có mức tăng trưởng thấp và nhu cầu giảm dần kể từ quý 4 năm 2022. Do đó, thu nhập hàng tháng từ xuất khẩu hàng may mặc trong tháng 8 năm 2023 đã giảm 26% so với tháng 8 năm 2022. Đáng chú ý Nhập khẩu chè Ceylon của các nhà nhập khẩu chè nổi tiếng của Sri Lanka năm 2022 cũng giảm khá nhiều so với năm 2021, cụ thể như Nga (9,6%), UAE (2,5%) và Thổ Nhĩ Kỳ (47%), có thể thấy ngành xuất khẩu Sri Lanka đang bị tổn thướng trước những cú sốc bên ngoài. Tình trạng của thị trường chè đã có sự cải thiện khiêm tốn vào năm 2023, mặc dù vậy vấn đề này vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Sự tập trung xuất khẩu của Sri Lanka về mặt sản phẩm và thị trường từ lâu đã là một vấn đề đáng lo ngại, điều này sẽ dẫn đến nền kinh tế rất dễ bị tổn thương trước những biến động của các ngành đặc biệt.

Kiều hối từ xuất khẩu người lao động và du lịch: triển vọng lạc quan

Về khía canh tích cực, năm 2023 Sri Lanka đã chứng kiến ​​lượng khách du lịch hàng tháng tăng đáng kể so với năm trước, báo hiệu xu hướng phục hồi rõ rệt. Lượng khách du lịch tích lũy từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2023 lên tới 904.318 lượt khách, so với 496.430 lượt được ghi nhận trong cùng kỳ năm 2022. Việc vượt qua những thách thức trong lĩnh vực này đòi hỏi nỗ lực phối hợp từ nhiều bên liên quan, bao gồm cả chính phủ và khu vực tư nhân, khi Sri Lanka nỗ lực xây dựng lại bản sắc thương hiệu của mình như một điểm đến an toàn và được ưa thích.

Kiều hối của người lao động, đại diện cho một nguồn thu nhập ngoại hối quan trọng khác, đã cho thấy nhiều triển vọng. Trong nửa đầu năm 2023, kiều hối từ xuất khẩu người lao động đã tăng lên 2,8 tỷ USD, tuy nhiên vẫn thấp hơn mức 3,6 tỷ USD trước đại dịch được ghi nhận trong nửa đầu năm 2018. Trong khi Trung Đông vẫn là điểm đến quan trọng đối với người lao động Sri Lanka, nhiều giải pháp tạo nhiều loại việc làm cho người lao động Sri Lanka ở nhiều quốc gia khác nhau đã xuất hiện, bao gồm Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản và một số nước châu Âu. Tuy nhiên, đáng chú ý là sự di cư quy mô lớn của người lao động, bao gồm cả nhân viên văn phòng, làm dấy lên mối lo ngại về hậu quả kinh tế lâu dài do chảy máu chất xám.

Những thách thức trong thu hút đầu tư nước ngoài

Trong bối cảnh FDI toàn cầu cạnh tranh khốc liệt, sự ổn định chính trị và khuôn khổ kinh tế vĩ mô mạnh mẽ là những cân nhắc tối quan trọng đối với các nhà đầu tư, đặc biệt là khi có nhiều quốc gia đang cạnh tranh để thu hút sự chú ý của họ.

Trong thời kỳ hậu chiến, Sri Lanka đạt đỉnh điểm về dòng vốn FDI vào năm 2018, thu hút 1,6 tỷ USD. Tuy nhiên, đến năm 2022, vốn đầu tư FDI giảm xuống còn 898 triệu USD, phản ánh tác động tiêu cực của đại dịch và những thách thức kinh tế. Cuộc khủng hoảng kinh tế của Sri Lanka – và tình trạng vỡ nợ của quốc gia này cùng với các cuộc biểu tình, đình công và bạo lực của công chúng – cho thấy Sri Lanka không còn là một điểm đến đặc biệt hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Chính vì mức tăng trưởng của Sri Lanka được dự đoán chỉ ở mức khiêm tốn trong những năm tới, nên điều bắt buộc Sri Lanka phải có chính sách không chỉ là giữ chân các nhà đầu tư hiện tại mà còn phải chủ động tìm kiếm các khoản đầu tư mới trong bối cảnh môi trường không thuận lợi hiện nay. Ủy ban Đầu tư (BOI) đã đặt mục tiêu thu hút 2 tỷ USD vốn FDI vào năm 2023, đặc biệt tập trung vào lĩnh vực du lịch. Một gói ưu đãi, có khả năng kết hợp với các ưu đãi về thuế, đang được coi là một biện pháp can thiệp chính sách khả thi, phù hợp với các thông lệ được quan sát thấy ở các quốc gia ngang hàng nhằm thu hút FDI.

Xây dựng khả năng phục hồi và đa dạng hóa quan hệ thương mại

Hoạt động đối ngoại của Sri Lanka rất dễ mắc phải những sai lầm về chính sách khiến nước này phải hứng chịu nặng nề trước những cú sốc bên ngoài của toàn cầu. Xây dựng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các áp lực từ bên ngoài là rất cần thiết và phải là một phần quan trọng trong quá trình điều chỉnh và phục hồi của Sri Lanka. Khi các biện pháp kiểm soát nhập khẩu phần lớn được nới lỏng, để thu hẹp thâm hụt thương mại ngày càng gia tăng, Sri Lanka cần thực hiện các biện pháp chính sách cụ thể nhằm đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu và kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu.

Ví dụ, một số sáng kiến ​​đã được thực hiện nhằm theo đuổi mối quan hệ thương mại mới với các gã khổng lồ láng giềng. Các hiệp định thương mại này phải là những hiệp định thương mại sâu rộng không chỉ nhắm tới thương mại hàng hóa mà còn cả dịch vụ, xúc tiến FDI, giá trị gia tăng, tạo thuận lợi cho thương mại và số hóa. Trong thời gian tới, các cuộc đàm phán về các hiệp định thương mại bị đình trệ với Ấn Độ, Trung Quốc và Thái Lan sẽ diễn ra, đồng thời Sri Lanka đã bày tỏ sự quan tâm đến việc gia nhập khối thương mại RCEP trong trung hạn.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Sri Lanka không thể tiếp cận các nỗ lực mở rộng và đa dạng hóa xuất khẩu theo kiểu từng phần và các FTA riêng lẻ sẽ không mang lại hiệu quả. Chi phí năng lượng cao, tình trạng thiếu lao động và giảm ngân sách cho xây dựng cơ sở hạ tầng, cùng nhiều vấn đề khác, đều ảnh hưởng đến môi trường hoạt động của các doanh nghiệp. Những nút thắt cơ cấu lâu đời của Sri Lanka phải được khắc phục bằng cách thực hiện những cải cách cần thiết nhằm nâng cao năng suất nhằm tăng trưởng bền vững nếu nước này muốn lấy lại niềm tin đã mất vào triển vọng kinh tế của mình.

Nguồn: Talking Economics

Từ khóa: Sri Lanka, chính sách, quan hệ đối ngoại