Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chúng ta đã đi đến hồi kết của một kỷ nguyên đối với nền kinh tế Trung Quốc.

Trong 3 thập kỷ qua, Trung Quốc đang trên đà phát triển của một siêu chu kỳ, đã mở rộng về năng lực sản xuất, nhu cầu tiêu dùng và khả năng triển khai vị thế của mình trên toàn nền kinh tế thế giới. Đảng Cộng sản Trung Quốc không ngừng theo đuổi phát triển kinh tế hơn tất cả, thậm chí vì mục tiêu phát triển đã đưa ra những chính sách sai lầm dẫn đến sự suy thoái– tạo ra một bong bóng lớn trên thị trường bất động sản, tạo gánh nặng cho các địa phương với các khoảng nợ khổng lồ và phụ thuộc quá mức vào đầu tư nhưng vẫn chưa có cơ chế chuyển đổi. Không có thời gian để dừng lại để sửa chữa trong khi chủ tâm của Trung Quốc chỉ tập trung vào tiền tệ.

Kỷ nguyên mở của này không chỉ mang lại lợi ích cho Bắc Kinh mà còn giúp thúc đẩy nhu cầu toàn cầu. Các quốc gia dựa vào sự khao khát hiện đại hóa nhanh chóng và sức mạnh công nghiệp của Trung Quốc để thúc đẩy sự phát triển của chính họ. Ngay cả các công ty Mỹ cũng coi Trung Quốc là thị trường toàn cầu lớn tiếp theo - và đã đặt cược theo đó.

Họ đã thua những vụ cá cược đó.

Lãnh đạo Trung Quốc, Tập Cận Bình, gắn nguyên lý của Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) về an ninh quốc gia với nền kinh tế. Làm giàu không còn là chiến lược lớn của Trung Quốc nữa; mà Trung Quốc hướng đến là sức mạnh. Điều này dẫn đến những ưu tiên và hành vi của chính phủ đều đã thay đổi. Trong quá khứ, bất cứ khi nào có vẻ như một cuộc suy thoái sắp xảy ra, ĐCSTQ đều ra tay giải cứu, nhưng vào thời điểm này không có sự hỗ trợ mạnh mẽ nào từ chính phủ. Sự tăng trưởng bùng nổ mà các chuyên gia từng kỳ vọng từ Trung Quốc cũng sẽ không quay trở lại. Mối quan hệ của Bắc Kinh với thế giới bên ngoài không còn được tuân theo các nguyên tắc hợp lý về kinh tế mà thay vào đó là sự khao khát quyền lực chính trị.

Lee Miller, người sáng lập công ty khảo sát nền kinh tế Trung Quốc - China Beige Book, nói: “Đây không còn là vấn đề về kinh tế nữa mà là về công nghệ và vũ khí tiên tiến”.

Để đáp lại, các doanh nghiệp Mỹ cần xem xét xem việc ra quyết định của Bắc Kinh có thể bị đảo lộn theo trục của họ như thế nào. Đối với tất cả mọi người từ nông dân Mỹ đến các công ty dược phẩm, điều này có nghĩa là nhu cầu bị thu hẹp và chuỗi cung ứng không ổn định. Đối với các nhà hoạch định chính sách, điều đó có nghĩa là một Trung Quốc khó xoa dịu hơn khi xung đột nảy sinh. Đối với phần còn lại của chúng ta, đó là một thế giới bấp bênh hơn.

Một hệ thống kinh tế suy tàn

Nền kinh tế Trung Quốc đã phải chịu gánh nặng của các vấn đề cơ cấu trong gần 1 thập kỷ nay, nhưng kể từ khi chính sách phong tỏa do Covid-19 của Tập Cận Bình kết thúc, rõ ràng là mô hình tăng trưởng của Trung Quốc đã thực sự bị đứt gãy. Cho đến nay Bắc Kinh vẫn tuyên bố rằng, giống như các nền kinh tế khác đang hồi phục sau đại dịch, Trung Quốc sẽ kịp thời khôi phục mô hình tăng trưởng bình thường. Tuy nhiên thay cho tuyên bố này, có vẻ như nền kinh tế đang tụt lại phía sau.

Trước tiên, xem xét thị trường bất động sản của Trung Quốc – vốn có tầm ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế. Không chỉ là nguồn tài sản lớn nhất của các hộ gia đình Trung Quốc, bất động sản còn là cơ chế tài trợ cho chính quyền địa phương. Thay vì đánh thuế tài sản, các chính quyền thành phố bán những vùng đất rộng lớn cho các nhà phát triển bất động sản và sau đó sử dụng số tiền thu được cho các dịch vụ xã hội cơ bản như sửa đường và trả lương hưu. Các thành phố như Thượng Hải và Bắc Kinh nhận được nhiều sự chú ý nhưng việc bán bất động sản của Thành phố chỉ chiếm một phần nhỏ trên thị trường bất động sản. Các công ty bất động sản phát triển nhiều nhất ở các thành phố hạng ba, nơi người dân không giàu có. Những thành phố này cũng được biết đến là  thành phố ma khét tiếng của Trung Quốc.

Trong nhiều năm, rõ ràng là thị trường bất động sản Trung Quốc đang gặp khó khăn. Trung Quốc có dân số 1,4 tỷ người nhưng xây dựng nhà ở cho dân số 3 tỷ người, theo ước tính của chuyên gia. Nhiều dự án phát triển lớn đã trở thành tượng đài trống rỗng cho khát vọng tăng trưởng vô độ của Bắc Kinh. Ở Thẩm Dương, người nông dân chiếm hữu những ngôi biệt thự bỏ hoang để chăn thả gia súc.

Lo ngại rằng lĩnh vực này sẽ khủng hoảng, Bắc Kinh đã nhiều lần cố gắng hạn chế tín dụng vốn là nguyên nhân gây ra bong bóng. Nhưng vì bất động sản đóng một vai trò quan trọng như một cơ chế tài trợ của chính phủ nên Trung Quốc phải tiếp tục, bất chấp những rủi ro này. Chính quyền không muốn thay đổi cách chính quyền địa phương tự cấp vốn hoặc để tài chính hộ gia đình Trung Quốc sụp đổ nên không thể để giá giảm. Chứng nghiện tín dụng vẫn còn tồn tại.

Nhưng hệ thống này, được hỗ trợ bởi hoạt động đầu cơ và kiếm tiền nhanh chóng, đang bắt đầu sụp đổ. Country Garden, nhà phát triển bất động sản lớn nhất Trung Quốc, đang trên bờ vực phá sản. Trong một dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh đã trở nên mệt mỏi với trò chơi này, Xu Jiayin, chủ tịch của Evergrande, một gã khổng lồ bất động sản khác, đã bị sa thải, bị giam giữ bởi cơ quan chức năng. Các địa phương thiếu tiền đang bị buộc phải yêu cầu cứu trợ— điều mà chính phủ không muốn cung cấp — và bán tài sản mà chính quyền địa phương tuyên bố là kém thanh khoản. Khu vực ngân hàng ngầm khổng lồ và mờ ám của đất nước, vốn đóng vai trò là xương sống cho sự bùng nổ bất động sản, cũng đang chịu áp lực. Zhongrong Trust, nhà quản lý tiền tệ có mức giao dịch ít nhất là 87 tỷ USD, đã bỏ qua các khoản thanh toán cho nhà đầu tư vào mùa hè này, châm ngòi cho cuộc biểu tình.

Charlene Chu, giám đốc điều hành và nhà phân tích cấp cao tại Autonomous Research, nói với tôi: “Chúng tôi chưa từng rơi vào tình huống có quá nhiều chủ đầu tư vỡ nợ và người tiêu dùng đang đặt câu hỏi liệu họ có nên trả trước cho một căn hộ hay không”. “Trước đó họ cho rằng, ‘Giá đang tăng quá nhanh, tôi cần phải tham gia.’ Bây giờ giá đang giảm và nhu cầu mua đã biến mất nên họ đang chờ đợi.”

Theo dữ liệu chính thức cho thấy mức giảm giá tương đối khiêm tốn cho đến nay, nhưng thật khó để xem xét những dữ liệu đó một cách nghiêm túc. Dữ liệu cá nhân cho thấy giá nhà giảm 15% ở các đô thị như Thâm Quyến và Thượng Hải. Ở các thành phố cấp hai và cấp ba, giá đã giảm tới 50%, theo Bloomberg. Theo bà Chu cho biết: “80% tổng doanh số bán hàng theo khu vực là ở các thành phố cấp 3 trở xuống”, đồng thời cho biết thêm rằng nhiều nơi trong số này đang phải đối mặt với các vấn đề cơ cấu lâu dài. “Nếu thị trường của họ không quay trở lại thì toàn bộ thị trường cũng không quay trở lại.”

Những “đám cháy nhỏ” ở khắp mọi nơi cùng một lúc

Lĩnh vực bất động sản là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy việc suy thoái của Trung Quốc, các lĩnh vực quan trọng khác của nền kinh tế cũng đang diễn ra rất căng thẳng. Trong khi phần còn lại của thế giới đang chống chọi với lạm phát thì Trung Quốc vẫn đang trong tình trạng giảm phát. CPI tháng 8 đạt 0,1%, tăng từ mức âm 0,3% của tháng trước, cho thấy tổng thể nhu cầu trong nước đang thiếu hụt. Xuất khẩu – tạo nên 40% tăng trưởng GDP cả nước– đạt mức thấp nhất trong ba năm vào tháng 7, giảm14% cùng thời điểm so với một năm trước. Số liệu xuất khẩu tháng 8 cho thấy một số cải thiện nhưng vẫn giảm 8,8% so với năm trước.

Nhìn chung, Autonomous dự đoán xuất khẩu của Trung Quốc sẽ giảm 8% so với năm ngoái. Chu -  chuyên gia phân tích nợ Trung Quốc - nói rằng điểm yếu này không chỉ là kết quả của suy thoái theo chu kỳ; nó là một phần của sự dịch chuyển lâu dài hơn trong chuỗi cung ứng do căng thẳng thương mại với châu Âu và Mỹ. Đây là những lực lượng mạnh mẽ không dễ dàng thực hiện được đảo ngược. Một khi các tập đoàn đa quốc gia không còn coi Trung Quốc là nguồn tăng trưởng ổn định, và bắt đầu thay đổi kế hoạch đầu tư. Đồng thời, nỗi lo trong nước về việc việc làm bị thu hẹp có thể thay đổi hành vi tiêu dùng cơ bản đã thúc đẩy làng sóng biểu tình ở Trung Quốc. Điều này có thể tạo ra một vòng luẩn quẩn, khiến lĩnh vực đầu tư không được đầu tư và chi tiêu ở mức thấp.

Chu đánh giá rằng đầu năm mới Trung Quốc ở Phố Wall có những triển vọng tăng trưởng thấp nhất, và nửa cuối năm có vẻ còn tệ hơn. Theo Autonomous căn cứ vào chỉ số tăng trưởng của Trung Quốc, dự đoán nền kinh tế của đất nước sẽ tăng trưởng 3,8% trong cả năm 2023, giảm so với mức dự báo 4,2% ban đầu vào tháng 1 - và tệ hơn so với dự đoán của Autonomous trong thời kỳ sâu của dịch bệnh COVID ở Trung Quốc. Bắc Kinh đang dự kiến ​​mức tăng trưởng 5%. Nó khác xa với những yêu cầu mà các nhà hoạch định chính sách từng đưa ra về mức tăng trưởng và là tín hiệu cho người dân Trung Quốc rằng Bắc Kinh sẽ không chỉ đạo các ngân hàng của mình bơm tín dụng để đưa nền kinh tế phát triển nhanh hơn trở lại.

Victor Shih, phó giáo sư và giám đốc Trung tâm Trung Quốc thế kỷ 21 tại Đại học California San Diego, nói với tôi rằng khi mọi người hỏi ông liệu có xảy ra khủng hoảng tài chính ở Trung Quốc hay không, ông nói với họ rằng Trung Quốc “liên tục ở trong tình trạng khủng hoảng tài chính”. Giống như chính quyền đang chơi trò đánh đòn, cố gắng kiềm chế mọi cú sốc đối với hệ thống tài chính vì lo ngại bất ổn xã hội. Điều đó có nghĩa là không thể có sự điều chỉnh, nhưng nếu không có sự điều chỉnh thì sẽ không có sự giảm đòn bẩy, và nếu không có sự điều chỉnh thì những khó khăn sẽ chỉ nhân lên.

“Zombie” ở Thành phố trung tâm của Trung Quốc

Nền kinh tế đã đặt Bắc Kinh vào tình thế khó khăn. Có quá nhiều việc Đảng Cộng sản Trung Quốc phải làm nhưng lại không có đủ tài chính và thời gian, để điều chỉnh thị trường bất động sản, giải cứu chính quyền địa phương, tạo ra cơ chế tài trợ mới, phát triển mạng lưới an toàn xã hội cho người dân để vượt qua tất cả sự bất ổn này cần rất nhiều nguồn tiền. Và ngay cả ở Bắc Kinh, các nhà hoạch định chính sách vẫn lo ngại sự gián đoạn này có thể ảnh hưởng gì đến quyền lực của họ. Giá bất động sản giảm và xuất khẩu giảm sẽ ảnh hưởng đến sự thịnh vượng của người dân Trung Quốc và chính phủ lo ngại rằng sự điều chỉnh có ý nghĩa sẽ gây ra tình trạng bất ổn.

Bà Chu nói: “Mỗi khi giá bất động sản sụt giảm nghiêm trọng, Bắc Kinh lại coi đó là rủi ro đối với sự ổn định xã hội”.

Thêm vào đó, Bắc Kinh có thể cần phải bảo toàn nguồn lực của mình cho những mối lo ngại khác sắp xảy ra. Về lâu dài, ĐCSTQ phải lo lắng về nhân khẩu học của Trung Quốc. Nhờ các chính sách của chính phủ như chính sách một con, dân số nước này đang già đi nhanh chóng - và thậm chí bắt đầu giảm vào năm 2022. Lực lượng lao động sẽ sớm bắt đầu thu hẹp lại: Hiện tại, cứ mỗi người về hưu ở Trung Quốc thì có 3 người trưởng thành trong độ tuổi lao động, theo dữ liệu do J Capital Research tổng hợp; và đến năm 2050, tỷ lệ đó sẽ đạt 1/1. Nếu không có sự bùng nổ giá bất động sản hoặc tăng trưởng liên tục, số người về hưu ngày càng tăng sẽ tạo gánh nặng lớn cho mạng lưới an sinh xã hội của Trung Quốc. GDP bình quân đầu người là khoảng 12.800 USD. Khi Nhật Bản bắt đầu gặp khó khăn vào năm 1991 với tình trạng tương tự - dân số già đi, nợ cao ngất ngưởng và tốc độ tăng trưởng chậm lại - GDP bình quân đầu người của nước này đã cao hơn gấp 3 lần, ở mức 41.266 USD so với ngày nay. Trung Quốc sẽ già đi trước khi giàu có, càng theo thời gian nhiệm vụ phát triển kinh tế sẽ đặt lên vai của càng ít người.

“Điều thực sự đáng xấu hổ là Trung Quốc chưa bao giờ nắm bắt cơ hội trên con đường xây dựng mạng lưới an sinh xã hội toàn diện, nơi mọi người cảm thấy họ không cần phải tiết kiệm nhiều tiền cho những ngày khó khăn – cho chăm sóc sức khỏe, giáo dục.” ", Chu nói với tôi. “Hầu hết người dân Trung Quốc không cảm thấy họ được đáp ứng mọi thứ họ cần… Đây là điều sẽ khiến việc chuyển sang mô hình nội địa, theo nhu cầu trở nên khó khăn.”

Tương lai của nền kinh tế Trung Quốc sẽ không giống một máy phát điện trẻ mà giống một quả bóng cũ, di chuyển chậm, trừ khi có chính sách quyết liệt được thực hiện. Tuần trước, Bloomberg đưa tin rằng các nhà hoạch định chính sách đang xem xét mức cắt giảm gói kích thích trị giá 137 tỷ USD– vừa đủ để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hàng năm vốn đã thấp. Shih nói: “thực tế vẫn có những phần lành mạnh của nền kinh tế, chỉ có những ‘phần zombie’ cần phải giải quyết”. “Có vẻ như họ không làm điều đó bây giờ, nhưng nó sẽ là lực cản ngày càng lớn hơn đối với tăng trưởng. Tôi nghĩ tốc độ tăng trưởng chậm sẽ gây ra vấn đề việc làm và tháo vốn nghiêm trọng, có thể gây bất ổn chính trị.”

Nhưng một lần nữa, điều đó có thể, sẽ không được giải quyết. Và bởi vì ưu tiên của Trung Quốc bây giờ là sức mạnh – nơi lợi ích mang tính đặc thù hơn nhiều – đó là một rủi ro mà Bắc Kinh đã cho thấy họ sẵn sàng chấp nhận.

Một kỷ nguyên mới đầy thách thức hơn

Sáng kiến cho rằng các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc gắn liền sự ổn định chính trị và tăng trưởng kinh tế là giáo điều ở phương Tây, nhưng những gì chúng ta đang chứng kiến ​​hiện nay cho thấy điều đó không đúng. Bắc Kinh không chi tiền hoặc không quyên tiền cho các chương trình xã hội dành cho dân số già, cũng như không thực hiện bất kỳ nỗ lực nào để giải quyết chi phí sinh hoạt cho các gia đình trẻ. Nếu hiện đại hóa kinh tế là điều quan trọng nhất thì những điều này đã thực hiện từ nhiều năm trước. Nhưng thực tế không phải vậy. Các nhà hoạch định chính sách không muốn có sự bùng nổ, nhưng họ cũng không thúc đẩy sự phát triển với tốc độ chóng mặt nữa.

Shih giải thích: “Tất cả các chính sách hiện đều do chính ông Tập Cận Bình quyết định và ưu tiên của ông ấy là chi tiền để tham gia vào cuộc chạy đua về công nghệ và an ninh quốc gia với Mỹ”.

Ngày xưa, cơ sở hạ tầng và tài sản là những đối tượng được hưởng lợi lớn từ chính sách của Bắc Kinh; bây giờ chính là quân đội. Ước tính của chính phủ Mỹ, ngân sách quốc phòng hàng năm của Trung Quốc ở mức khoảng 700 tỷ USD, cao hơn nhiều so với ước tính của tổ chức phi chính phủ độc lập là khoảng 290 tỷ USD và chỉ kém mức chi tiêu quốc phòng hàng năm của Mỹ là 800 tỷ USD.

Miller của China Beige Book nói với tôi qua điện thoại: “Nếu chúng ta đang nói về mối quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc thì sẽ không có nhiều chuyện xảy ra như vậy”. “Điều lo lắng của chúng tôi không phải là người tiêu dùng Trung Quốc sẽ mua ít hơn. Mà là tất cả các chuỗi cung ứng toàn cầu đều nằm trong các ngành công nghiệp như dược phẩm và công nghệ xanh. Nếu mọi thứ trở nên quá căng thẳng, chính những căng thẳng tiềm ẩn trong chuỗi cung ứng sẽ khiến việc kinh doanh của Mỹ có nhiều rủi ro.”

Miller nói với tôi rằng các tập đoàn đa quốc gia không chỉ không chắc chắn về hướng đi tiếp theo mà còn thiếu sự minh bạch đầy đủ về tác động của Trung Quốc đối với một số chuỗi cung ứng. Ông nói: “Không chỉ là chúng tôi gặp vấn đề, mà là chúng tôi thậm chí còn không biết vấn đề đó lớn đến mức nào”.

Trung Quốc chưa bao giờ là nước tiêu thụ lớn hàng nhập khẩu của Mỹ, nhưng một số lĩnh vực nhất định sẽ bị tổn thương khi mối quan hệ thương mại của chúng ta được thiết lập lại. Nền kinh tế Trung Quốc suy thoái sẽ cản trở nhu cầu cho các mặt hàng như những loại hạt có dầu và ngũ cốc, khiến nông dân Mỹ đặc biệt khó khăn hơn. Nó cũng sẽ tác động đến lợi nhuận doanh nghiệp của các công ty như Nike và Starbucks đã đặt cược lớn vào người tiêu dùng Trung Quốc. Các hạn chế của Mỹ đối với xuất khẩu công nghệ - được tạo ra để chống lại những lo ngại mới về an ninh quốc gia - đe dọa doanh thu hơn 50 tỷ USD mà các nhà sản xuất chip của Mỹ tạo ra khi bán cho Trung Quốc.

Tạp chí Phố Wall đã đưa tin rằng các giám đốc điều hành nước ngoài đang lo lắng về việc đầu tư vào thị trường Trung Quốc, sợ rằng họ sẽ không bao giờ được phép rời đi. Những nhà đầu tư khổng lồ và chủ nghĩa tư bản đang lùng sục khắp thế giới để tìm kiếm cơ hội đầu tư ở các nước như Mexico và Việt Nam.

Đầu tháng này, Ủy ban tuyển chọn Hạ viện về cạnh tranh Trung Quốc đã tổ chức một phiên điều trần ở thành phố New York, kêu gọi các nhân chứng mô tả rủi ro sẽ như thế nào với một Đảng Cộng sản Trung Quốc ít cam kết với dòng vốn tự do hơn và quan tâm nhiều hơn đến việc phô trương sức mạnh trong khu vực của mình. Theo Anne Stevenson-Yang, người sáng lập J Capital Research, nói rằng Mỹ – đặc biệt là trung tâm công nghiệp Trung Tây – không đầu tư vào Trung Quốc vì nhu cầu thị trường. Lựa chọn Trung Quốc là vì gia công hàng hóa cơ khí và nguồn lực lao động. Đối với nền kinh tế Mỹ, Trung Quốc với tư cách là một công xưởng quan trọng hơn nhiều so với Trung Quốc với tư cách là thị trường tiêu dùng. Các công ty sẽ cần phải rà soát chuỗi cung ứng của mình để tìm các lỗ hổng và xem xét khả năng tiếp cận một cách phù hợp. Khi Bắc Kinh tập trung vào an ninh quốc gia, các quy tắc có thể thay đổi nhanh chóng. Các doanh nhân nước ngoài từng tìm kiếm sự hiệu quả khi thâm nhập có thể cảm thấy khó khăn khi muốn thoát ra.

Stevenson-Yang giải thích: “Rủi ro lớn nhất là vấn đề tiền tệ. “Khi các công ty kiếm được nhiều lợi nhuận hơn và muốn chuyển tiền sang Mỹ, họ sẽ phải đối mặt với các biện pháp kiểm soát tiền tệ và có thể không chuyển được đô la ra ngoài.”

Đã đến lúc tưởng tượng một tương lai nơi Trung Quốc không trở nên giàu có nhưng có thể vẫn hùng mạnh - xây dựng quân đội và tiếp tục phát triển năng lực công nghệ trong nước. Lịch sử đã chỉ ra rằng sự thiếu thốn về kinh tế không cản trở thành tựu công nghệ của Trung Quốc. Trong thời kỳ sâu sắc của các cuộc thanh trừng theo chủ nghĩa Mao, ĐCSTQ vẫn có thể phát triển bom nguyên tử, bom hydro và tên lửa đạn đạo xuyên lục địa của riêng mình. Ông Tập có cảnh báoTrung Quốc chuẩn bị cho “những cuộc đấu tranh lớn”. Giờ đây, siêu chu kỳ kinh tế của Trung Quốc đã kết thúc, tiếp đến là chu kỳ mà chúng ta sắp chứng kiến sẽ là một sự điều chỉnh đầy thách thức.

Nguồn: Insider

Từ khóa: Trung Quốc, chu kỳ mới, thách thức toàn cầu