Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 5 của BRICS, do Nam Phi đăng cai tổ chức tại Johannesburg từ ngày 22/8- 24/8, nổi bật với thông báo về việc mở rộng khối BRICS, cụ thể khối này sẽ kết nạp thêm 6 thành viên mới vào nhóm kể từ tháng 01/2024.

Trong quá trình chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh BRICS năm nay, đã có nhiều đồn đoán rằng khối này có thể thảo luận về việc thống nhất đưa ra một đồng tiền chung để cạnh tranh với đồng đô la- vốn đang là đồng tiền dự trữ hàng đầu trên thế giới. Tuy nhiên, vấn đề này đã không được đề cập trong sự kiện trên. Đại diện Nam Phi tuyên bố chưa bao giờ xem xét việc phát hành đồng tiền chung và Ngoại trưởng Ấn Độ cũng bác bỏ khả năng này.

Dữ liệu từ Triển vọng Kinh tế Thế giới năm 2023 của IMF cho thấy năm nền kinh tế- Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi- chiếm khoảng 40% dân số và 20% dòng chảy thương mại toàn cầu. Bất chấp hàm ý đằng sau ý tưởng giới thiệu một đồng tiền mới thay cho đồng đô la, thì việc thực hiện mục tiêu này khá phức tạp- ít nhất trong giai đoạn ngắn và trung hạn.

Nếu ý tưởng thành hiện thực, sẽ có hai cách tiếp cận chính: Một là tạo ra một ngân hàng trung ương mới sẽ phát hành đồng tiền chung để thay thế đồng tiền quốc gia của 5 nước (đồng real của Brazil, đồng rúp của Nga, đồng rupee của Ấn Độ, đồng nhân dân tệ của Trung Quốc và đồng rand của Nam Phi). Tuy nhiên, điều này sẽ buộc các nước trên phải từ bỏ chủ quyền đối với đồng tiền của mình, việc này sẽ làm hạn chế khả năng quản lý giá trị tiền tệ của các nước theo nhu cầu kinh tế. Cụ thể, nếu Brazil muốn giảm giá đồng real để cải thiện hoạt động xuất khẩu, nhưng những nước còn lại trong khối không đồng ý, Brazil sẽ không thể đơn phương đưa ra quyết định này. Theo đó làm nảy sinh một rủi ro quan trọng trong hoạt động quản lý của mỗi quốc gia và các yếu tố khác ảnh hưởng đến tăng trưởng cũng như quản lý kinh tế và tiền tệ của quốc gia đó.

Một kịch bản khác sẽ là sử dụng đồng tiền của một trong các nước thành viên làm đồng tiền chung của BRICS, như đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Tuy nhiên, quyết định này cũng sẽ đặt ra những thách thức lớn, khi các nước còn lại sẽ mất chủ quyền tiền tệ, lần này là vào tay Trung Quốc, điều này có thể làm hạn chế khả năng đưa ra các quyết định kinh tế độc lập của họ. Ví dụ, nếu Trung Quốc muốn thực hiện cắt giảm lãi suất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong nước, các quốc gia BRICS còn lại sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp mà không thể tác động đến quyết định của Trung Quốc, đồng thời gây ảnh hưởng các nền kinh tế khác –có thể không có cùng đặc điểm và điều kiện như Trung Quốc.

Nhìn chung, cả hai kịch bản đều khó thực hiện và gây trở ngại đáng kể cho các nước thành viên.

Tuy nhiên, điều chắc chắn là các nước này mong muốn giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la trong tương lai. Hiện tại, khi BRICS bán hàng hóa cho các nước khác, họ nhận được khoản thanh toán bằng đồng đô la và tích lũy các khoản dự trữ bằng đồng đô la. Tuy nhiên, sự biến động về giá trị đồng đô la theo năm đã gây ra rủi ro mất giá đáng kể cho các nước này.

Một số lượng quốc gia trong khối đã tích lũy dự trữ đô la trong nhiều năm, và do ảnh hưởng của lạm phát, những quốc gia này đã bị ảnh hưởng vì phần lớn họ không nhập khẩu hàng hóa mà chỉ tích lũy dự trữ.

Điều gì sẽ xảy ra nếu thay vì tích lũy dự trữ bằng đồng đô la, các nước tích lũy dự trữ bằng đồng tiền khác thông qua hoạt động thương mại giữa các nước thành viên. Điều này gợi nhớ đến trường hợp thương mại gần đây giữa Nga và Ấn Độ.

Ấn Độ đã mua dầu từ Nga với mức giá chiết khấu đáng kể so với giá bán ở các nước phương Tây. Tuy nhiên, hoạt động giao dịch trên đã được thanh toán bằng đồng rupee. Vì vậy, xét về thương mại, Nga bán dầu cho Ấn Độ và nhận thanh toán bằng đồng rupee, nhưng phải đối mặt với rủi ro tiền tệ quan trọng, ví dụ đồng rupee sẽ mất giá theo thời gian, thậm chí mất giá nhiều hơn đồng đô la.

Ngoài ra, đồng rupee chỉ được chấp nhận ở Ấn Độ, trái ngược hoàn toàn với đồng đô la, đồng rupee không phổ biến toàn cầu trong mua bán bất kỳ tài sản nào trên thế giới, việc này làm phức tạp hoạt động quản lý dự trữ quốc tế của Nga.

Cuối cùng, mặc dù việc tìm kiếm các giải pháp thay thế cho đồng đô la, việc thay thế nó bằng một đồng tiền mới đặt ra thách thức đáng kể cho khối kinh tế BRICS, và khiến nó khó có thể thực hiện trong tương lai gần do tính phức tạp trong hoạt động triển khai.

Đương nhiên, việc bổ sung thêm sáu quốc gia- Argentina, Ai Cập, Ethiopia, Iran, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất – sẽ làm tăng thêm tính phức tạp đáng kể. Chưa biết việc mở rộng khối BRICS sẽ có tác động gì đến nền kinh tế và địa chính trị toàn cầu, nhưng hiện tại, đồng đô la sẽ tiếp tục là đồng tiền chi phối giao dịch trên thế giới.

Nguồn: Punch

Từ khóa: khối BRICS, đồng tiền chung, đồng đô la