Xem xét lại trợ cấp quốc tế có thể làm dịu căng thẳng thương mại

solar panel

Chi tiêu khổng lồ của Chính phủ cho chất bán dẫn và khí hậu có nguy cơ gây ra một cuộc chiến thương mại tốn kém; một bộ quy tắc mới có thể thay đổi điều đó.

Các chính phủ trên thế giới đang ngày càng mong muốn đạt được nhiều mục tiêu chính sách đa dạng bằng cách trợ cấp trực tiếp cho việc mở rộng một số lĩnh vực kinh tế nhất định so với các lĩnh vực khác. Động lực trợ cấp công nghiệp rất khác nhau, bao gồm cạnh tranh chiến lược, tạo việc làm cho tương lai và chống biến đổi khí hậu. Với hơn 805 tỷ USD tiền trợ cấp mới cho nghiên cứu và sản xuất chất bán dẫn, đầu tư vào khí hậu và năng lượng cũng như chi tiêu cho cơ sở hạ tầng, chính quyền Tổng thống Mỹ - ông Joe Biden đã chấp nhận sự trở lại của chính sách công nghiệp và coi nó như một trụ cột cốt lõi của chiến lược Bidenomics.

Nhưng các quốc gia khác không mấy tin tưởng vào hiệu quả của các khoản đầu tư lớn của chính phủ. Mặc dù chính sách công nghiệp ngày càng trở thành một công cụ được ưa chuộng để giải quyết các mối lo ngại toàn cầu cấp bách như biến đổi khí hậu, đại dịch hoặc các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng, nhưng việc thực hiện đúng mục tiêu của chính sách không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Các chính sách công nghiệp này đặt ra rất nhiều thách thức, bao gồm những biến dạng thị trường đáng kể, chi phí tài chính cao và tiềm năng thúc đẩy chủ nghĩa tư bản thân hữu. Những lo ngại đó sẽ khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ phải thận trọng hơn khi quốc gia này bơm một lượng lớn tiền thuế của người nộp thuế vào các dự án ưa thích của mình và có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng thương mại với các đồng minh.

Phần trọng tâm của nỗ lực đó đòi hỏi phải xem xét lại các quy định quốc tế hiện hành về trợ cấp. Có 2 luồng quan điểm đối với trợ cấp quốc tế: những người coi các quy định hiện hành là thiếu linh hoạt, hạn chế hành động của chính phủ trong việc giải quyết các vấn đề chính sách cấp bách, và những người cho rằng các quy định này không đủ nghiêm ngặt để tránh các cuộc chiến tranh trợ cấp hoặc xung đột thương mại. Cả hai quan điểm đều đúng; Cần khẩn trương hành động để đảm bảo rằng các phương pháp tiếp cận quốc gia không bao gồm các mục đích khác nhau và việc chi tiêu quá mức không dẫn đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất không mong muốn hoặc phát động một cuộc chiến trợ cấp.

Các nguyên tắc trợ cấp quốc tế sửa đổi nên tập trung vào ba lĩnh vực cụ thể: hạn chế và xác định trợ cấp tốt và trợ cấp xấu, khuyến khích các nước công khai trợ cấp của mình và cải thiện việc thực thi trợ cấp bằng cách thực hiện các biện pháp khuyến khích tuân thủ và chế tài đối với việc không tuân thủ.

Xác định trợ cấp tốt và trợ cấp xấu

Vấn đề lớn đầu tiên là các quy định hiện hành gây khó khăn cho việc phân biệt trợ cấp tốt và trợ cấp xấu. Trong các cuộc đàm phán tại Vòng đàm phán Uruguay 1986-1993 giúp thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), các quy định trợ cấp hiện đại đã hình thành. Khi thỏa thuận về Trợ cấp và các biện pháp đối kháng (SCM) cuối cùng được thiết lập giữa 123 thành viên của WTO vào năm 1995, nó bao gồm một danh sách các khoản trợ cấp được phép (“không thể bị kiện”) cho một số hoạt động nghiên cứu, các khu vực khó khăn hoặc để thích ứng với yêu cầu mới về môi trường. Tuy nhiên, những điều khoản đó đã hết hiệu lực vào ngày 01 tháng 01 năm 2000, sau khi các bên ký kết không đạt được sự đồng thuận về việc gia hạn chúng. Những diễn biến gần đây cho thấy mong muốn xem xét lại sự khác biệt giữa các khoản trợ cấp tốt và xấu, chẳng hạn như cân nhắc đầu tư vào công nghệ xanh, ứng phó với đại dịch và vấn đề nước sạch, đồng thời hạn chế các khoản trợ cấp có hại như những khoản trợ cấp làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, như nghề cá. Điều quan trọng là các khoản đầu tư của Mỹ để chống biến đổi khí hậu cũng đặt ra câu hỏi về cách thức các sáng kiến quốc gia có thể phục vụ tốt nhất cho các vấn đề toàn cầu.

Để giải quyết vấn đề này, các thành viên WTO có thể vay mượn Hiệp định Nông nghiệp của WTO, bắt đầu quá trình giảm bớt trợ cấp nông nghiệp quy mô lớn. Một phần quan trọng của thỏa thuận đó là việc tạo ra một hệ thống “đèn giao thông” để phân biệt giữa các mức trợ cấp bóp méo thương mại khác nhau tuân theo giới hạn chi tiêu và một loại trợ cấp không bị giới hạn nhưng có điều kiện giới hạn trợ cấp. Cách tiếp cận này cũng có thể được áp dụng cho Hiệp định Chống trợ cấp và Các biện pháp đối kháng (Hiệp định SCM) để phân biệt rõ hơn giữa trợ cấp công nghiệp và xây dựng sự đồng thuận nhằm hạn chế hỗ trợ tài chính cho các khoản trợ cấp bóp méo thương mại (“hộp hổ phách”), xác định các khoản trợ cấp bóp méo thương mại ở mức tối thiểu (“hộp xanh lá cây”), và xác định loại trợ cấp không có giới hạn về tổng chi tiêu (“hộp xanh lơ”). Những gì cấu thành nên hộp màu xanh lá cây cần được xác định theo nghĩa hẹp, chẳng hạn như quỹ dành cho nghiên cứu và phát triển. Mặc dù việc xác định những gì tạo nên trợ cấp hộp xanh lơ sẽ không dễ dàng, nhưng điểm khởi đầu tốt là các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) đã được thống nhất của Liên Hiệp Quốc. Các khoản trợ cấp góp phần trực tiếp vào việc giải quyết một trong 17 SDG đó và thúc đẩy các ưu tiên cho các vấn đề chung toàn cầu có thể được đưa vào hộp xanh lơ và do đó được miễn các giới hạn chung về trợ cấp công nghiệp. Một thành phần quan trọng của chi tiêu hộp xanh lơ sẽ là nghĩa vụ cung cấp hỗ trợ tài chính và hỗ trợ kỹ thuật cho các nước đang phát triển để đảm bảo rằng họ cũng được hưởng lợi từ việc chi tiêu ở những nước giàu hơn.

Cải thiện tính minh bạch

Minh bạch là yếu tố quan trọng để thành công trong việc xác định lại các quy tắc trợ cấp. Hiện nay, sự thiếu minh bạch trong trợ cấp là một vấn đề lớn. Tại WTO, các thành viên thường không cung cấp thông báo trợ cấp kịp thời và đầy đủ. Trên thực tế, hơn một nửa trong số 164 quốc gia thành viên vẫn chưa gửi thông báo trợ cấp năm 2021 trước thời hạn giữa năm 2021, trong khi 76 thành viên chậm hơn 18 tháng và 65 thành viên chưa gửi thông báo trong hơn ba năm. Những thách thức do việc tăng trợ cấp đặt ra sẽ không thể giải quyết được nếu các chính phủ không biết những gì đang được trợ cấp trên khắp thế giới. Sự thiếu minh bạch này khiến các thành viên mất niềm tin vào hệ thống. Vì vậy, trước khi những thay đổi về quy tắc có thể được giải quyết một cách cơ bản, các thành viên nên cam kết tăng cường tính minh bạch đối với các khoản trợ cấp hiện tại và tương lai, đồng thời sử dụng WTO như một diễn đàn để thảo luận về hành động phối hợp có thể diễn ra ở giai đoạn sớm nhất có thể. Việc yêu cầu các quốc gia làm như vậy có thể bao gồm việc tạo ra một “bến đỗ an toàn” cho các khoản trợ cấp được thông báo kịp thời khi nằm trong hộp xanh lơ cùng với hình phạt đối với các quốc gia có thể nhưng không cung cấp thông báo kịp thời về các chương trình trợ cấp của họ. Điều này cũng có thể giúp tránh những căng thẳng thương mại không cần thiết.

Tăng cường tính tuân thủ

Cuối cùng, việc mở rộng các khoản trợ cấp được phép đòi hỏi các biện pháp thực thi mạnh mẽ để ngăn chặn sự lạm dụng. Mỹ từ lâu đã lập luận rằng các quy định hiện hành không có nhiều tác dụng trong việc hạn chế hành vi xấu và đã kêu gọi cải cách thực chất cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO. Tăng cường thực thi, thay vì làm suy yếu nó, là cách tốt nhất để Mỹ tạo ra một sân chơi bình đẳng và đảm bảo rằng những quốc gia vi phạm các quy tắc sẽ phải chịu trách nhiệm. Chế độ trợ cấp sửa đổi của WTO có thể trở thành một trong những công cụ giúp giải quyết mối quan ngại lâu nay của Mỹ về thương mại với Trung Quốc. Các quy định mới cho phép yêu cầu bồi thường hoặc trả thù ngay lập tức hơn có thể giúp khắc phục sự mất cân bằng này. Hơn nữa, hình phạt đối với những người vi phạm các quy tắc cần được tăng cường và yêu cầu các thành viên phải hoàn trả toàn bộ giá trị trợ cấp của họ (ngược lại với các biện pháp khắc phục hiện tại là có triển vọng), do đó làm tăng chi phí cho việc vi phạm các quy tắc. Đồng thời, nên cấm các thách thức đối với trợ cấp hộp xanh lá cây hoặc xanh lơ trong một năm để khuyến khích chia sẻ và phối hợp thông tin.

Mặc dù đạt được thỏa thuận về những vấn đề này không phải là một nhiệm vụ đơn giản, nhưng việc cân nhắc những điểm mạnh và điểm yếu của chế độ trợ cấp hiện tại có thể tạo ra những cải tiến trong hệ thống thương mại quốc tế và tránh được một cuộc chiến trợ cấp tốn kém. Một cách tiếp cận minh bạch hơn đối với trợ cấp có thể góp phần vào những nỗ lực chính xác hơn, có mục tiêu và có ý thức toàn cầu hơn về chính sách công nghiệp, đồng thời tạo ra cách tiếp cận dựa trên bằng chứng cho chính sách trong tương lai khi các chính phủ xem xét các thực tiễn tốt nhất. Cựu Đại diện Thương mại Mỹ - Robert Zoellick đã cảnh báo rằng chính sách công nghiệp “nổi tiếng là khó thực hiện”, đó là lý do tại sao một khuôn khổ cung cấp đầy đủ các biện pháp bảo vệ là điều cần thiết để đảm bảo trách nhiệm giải trình quốc tế đối với các chính sách công nghiệp không bị hạn chế. May mắn thay, cấu trúc của những quy tắc đó mà Mỹ giúp tạo ra đã tồn tại. Đã đến lúc xem lại chúng để đảm bảo rằng chúng phản ánh thực tế chính trị hiện đại.

Nguồn: CFR

Từ khóa: WTO; trợ cấp; quốc tế; căng thẳng; thương mại; minh bạch; tăng cường; tuân thủ.