Hướng tới nền kinh tế carbon thấp: Yếu và thiếu nhân lực chuyển đổi xanh

net zero

Đạo luật Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới bắt đầu được EU thử nghiệm từ ngày 1/10/2023. Tốc độ thực thi hàng rào kỹ thuật “xanh” nhanh hơn nhiều so với việc triển khai các FTAs và trở thành thách thức đáng kể đối với những ngành, doanh nghiệp không kịp chuyển đổi, thích ứng…

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, vai trò của doanh nghiệp được xác định là hạt nhân, đầu tàu giúp thúc đẩy nền kinh tế sản xuất theo hướng bền vững. Tuy nhiên, hiện nay, số doanh nghiệp Việt thực hiện “xanh hóa” còn ít, chủ yếu là các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hoặc doanh nghiệp lớn. Nếu không kịp thực hiện các giải pháp chuyển đổi công nghệ hướng đến giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường, các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ phải đối mặt với việc tăng chi phí sản xuất, suy giảm năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Chuyển đổi xanh và giá trị nhận được

Đại diện cho PAN Group, một doanh nghiệp đã thực hành phát triển bền vững theo hướng giảm phát thải, ông Nguyễn Trung Anh, Giám đốc nghiên cứu phát triển và phát triển bền vững, nhấn mạnh thực hành giảm phát thải thực tế là sát sườn với lợi ích của doanh nghiệp do tiết giảm được tài nguyên, tối ưu hóa hoạt động sản xuất.

Thực tế, thông qua áp dụng các quy trình thân thiện với môi trường, PAN Group tiết kiệm được hàng chục tỷ đồng nhờ giảm sử dụng phân bón, thu về thêm hàng chục tỷ đồng nhờ chế biến và thương mại hóa phụ phẩm nông nghiệp. “Đây là động lực tự nhiên khi áp dụng mô hình kinh tế phát thải thấp”, đại diện PAN Group nhấn mạnh.

Cùng chung tầm nhìn, ông Hà Mạnh, Giám đốc điều hành Tổng công ty May 10, cho biết Công ty đã triển khai nhiều giải pháp, từ bền vững hóa nguyên liệu đầu vào cho đến sử dụng năng lượng tái tạo, năng lượng tái sinh tại các công đoạn sản xuất. Thực hành bền vững suốt nhiều năm, ông Hà khẳng định, giá trị nhận lại không chỉ dừng lại ở sự tuân thủ hay đáp ứng quy định mà còn là sự khẳng định cho uy tín của một doanh nghiệp trước người tiêu dùng.

Bà Lê Thị Hồng Nhi, Giám đốc Truyền thông và Đối ngoại Tập đoàn Unilever Việt Nam, cho biết dấu vết carbon trong toàn chuỗi giá trị của Unilever hiện nay chủ yếu đến từ nguồn nguyên liệu thô. Bên cạnh đó, tỷ trọng thấp hơn từ nguồn nguyên liệu bao bì, hậu cần và phân phối, phát thải bán lẻ (đặc biệt là tủ đông kem), rác thải và bao bì… “Tập đoàn tiếp tục đặt mục tiêu chuyển sang sử dụng 100% nhiệt từ năng lượng tái tạo vào năm 2030, đồng thời, loại bỏ dần chất làm lạnh HFC khỏi hệ thống làm mát”, bà Lê Thị Hồng Nhi khẳng định.

Tương tự, ông Bolat Duisenov, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Coteccons, nhấn mạnh: “Với Net Zero, chúng tôi không gọi là chi phí mà là khoản đầu tư vì chúng tôi tin vào những lợi ích mà Net Zero mang lại cả về trung và dài hạn”. Theo đó, Coteccons đã làm việc với một số công ty tư vấn chuyên về các giải pháp biến đổi khí hậu để xác định một cách có hệ thống các nguồn phát thải trong chuỗi hoạt động và định lượng lượng phát thải. Đại diện Coteccons cho biết thêm, biện pháp hữu hiệu nhất trong giảm phát thải chính là ở quy trình quản lý thi công mà nội dung giảm phát thải đã được tối ưu ngay từ các nhân tố đầu vào.

Cùng mục đích chia sẻ kinh nghiệm, bà Lâm Tố Trinh, Phó Tổng giám đốc Sáng tạo đổi mới và Phát triển kinh doanh Tập đoàn NS BlueScope Việt Nam, cho biết tập đoàn có lộ trình giảm carbon từ sớm, đi theo con đường chung là ESG. Riêng với Net-Zero, tập đoàn sản xuất thép này đã làm việc với các đối tác để họ cùng đi trên con đường giảm phát thải carbon. “Kinh nghiệm là chia nhỏ giai đoạn, đầu tư từng phần, sau đó tiến đến quy trình sản xuất, dùng những công nghệ mới hơn để sử dụng những sản phẩm vật liệu mới”, bà Trinh nhấn mạnh.

Thách thức đối với sản xuất, kinh doanh

Từ góc độ xu hướng, bà Nguyễn Thị Mỹ Hưng, Quản lý Bộ phận Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, MM Mega Market Việt Nam, nhận định: “Tiêu dùng xanh ngày càng tác động đến doanh nghiệp, làm cho doanh nghiệp phải có tư duy thay đổi, làm sao để sản phẩm và dịch vụ của mình đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng mới. Về phía doanh nghiệp, nếu có những cải tiến về sản phẩm, dịch vụ, thân thiện hơn với môi trường và truyền tải những thông điệp đó hiệu quả thì người tiêu dùng cũng sẽ thay đổi lựa chọn, thay đổi hành vi tiêu dùng. Trong sứ mệnh bền vững này, chúng ta sẽ thấy tác động hai chiều giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp”.

Tại tọa đàm “Phát triển xanh – Cách tiếp cận cho các thương hiệu Việt” mới đây, các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước, các nhà hoạch định chính sách và đông đảo lãnh đạo các doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đều có chung nhận định, thách thức đòi hỏi doanh nghiệp Việt hiện nay là phải thay đổi tư duy, nắm bắt cơ hội để đầu tư cho kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn theo hướng bền vững nếu không muốn tụt hậu với thế giới.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ quản lý, ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), cho rằng việc chuyển đổi xanh, bền vững ở nước ta còn gặp nhiều thách thức, từ tư duy đến nguồn lực tài chính cho chuyển đổi sản xuất, kinh doanh. Có đến 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hầu hết các doanh nghiệp này chủ yếu dừng lại ở mức độ cân nhắc chứ chưa có bước triển khai toàn diện hoặc đầu tư lớn cho chuyển đổi xanh. Trong khi thực tế cho thấy, phát triển xanh đã và đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế lẫn những giá trị vô hình, giúp doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Tại diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2023 với chủ đề “Cuộc đua xanh toàn cầu: từ chiến lược đến thực hành kinh doanh bền vững”, nội dung được nhiều doanh nghiệp, chuyên gia quan tâm là các sáng kiến hướng tới kinh tế carbon thấp. Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), khuyến nghị cần phải có nhận thức toàn diện về cơ hội, thách thức của nền kinh tế carbon thấp đối với sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó là hành lang pháp lý đồng bộ, nhất quán phù hợp với các yêu cầu quốc tế và tình hình trong nước; nguồn lực tài chính hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và chuyển đổi quy trình công nghệ theo hướng sản xuất, kinh doanh phát thải thấp. Đứng trước xu thế, áp lực mạnh mẽ của thị trường thế giới cũng như trong nước, một trong những giải pháp sáng tạo, hữu hiệu cho các vấn đề nêu trên là Việt Nam cần sớm xây dựng, đưa vào vận hành thị trường carbon trong nước. Đây sẽ là một quá trình đòi hỏi đầu tư nhiều về kỹ thuật, nhân lực và tài chính.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lại Tiến Mạnh, Giám đốc điều hành Công ty CP Mibrand Việt Nam, cho rằng có nhiều cách tiếp cận và cách thực hiện phát triển xanh, những hành động dù nhỏ vẫn đi theo tiêu chuẩn của phát triển bền vững bao gồm tiết kiệm năng lượng, sử dụng sản phẩm tái chế, giảm thiểu chất thải… Điều đó cho thấy, phát triển xanh phải bắt nguồn từ tư duy, từ mong muốn của chính bản thân doanh nghiệp. Từ tư duy mới dẫn đến các hành động cụ thể, phù hợp với khả năng. Đây là bước đi đầu tiên trên con đường phát triển xanh.

Theo ông Vũ Chí Công, Giám đốc, Trưởng bộ phận ESG, Tập đoàn Vinacapital, nghịch lý là nguồn vốn xanh hiện nay khá nhiều nhưng không có địa chỉ để đầu tư. Vấn đề là tính sẵn sàng về thông tin của các doanh nghiệp. Việc kiểm kê thông tin, lưu trữ thông tin, công bố thông tin chưa được doanh nghiệp quan tâm. Nếu doanh nghiệp không có đầy đủ thông tin, dữ liệu thì các quỹ đầu tư không thể tiếp cận được. Ông Công nhận định: “Nhân lực chuyển đổi xanh hiện nay yếu và thiếu, vì vậy, Chính phủ và các cơ sở đào tạo phải quan tâm đào đạo đội ngũ nguồn nhân lực này”.

Nguồn: VnEconomy

Từ khóa: nền kinh tế carbon thấp, chuyển đổi xanh