Tăng trưởng kinh tế ở châu Phi Hạ Sahara có thể giảm mạnh nếu căng thẳng địa chính trị leo thang

Các nước sẽ cần xây dựng khả năng phục hồi để quản lý những thay đổi không thể tránh khỏi trong thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài

Châu Phi Hạ Sahara có thể chịu tổn thất nặng nề nhất nếu thế giới bị chia thành hai khối thương mại độc lập theo Trung Quốc hoặc Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu. Trong kịch bản nghiêm trọng này, theo ước tính của chúng tôi, các nền kinh tế châu Phi Hạ Sahara có thể giảm mạnh tới 4% tổng sản phẩm quốc nội sau 10 năm- tổn thất lớn hơn những gì mà nhiều nước đã trải qua trong suốt cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Các liên minh kinh tế và thương mại với các đối tác kinh tế mới, chủ yếu là Trung Quốc, đã mang lại lợi ích cho khu vực nhưng cũng khiến các nước phụ thuộc vào lương thực và năng lượng nhập khẩu hơn và dễ bị tổn thương trước những cú sốc toàn cầu, bao gồm sự gián đoạn từ các lệnh hạn chế thương mại từ cuộc xung đột Nga- Ukraine. Nếu căng thẳng địa chính trị leo thang, các nước có thể bị ảnh hưởng bởi giá nhập khẩu cao hơn hoặc thậm chí mất khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu chính- khoảng ½ giá trị thương mại quốc tế của khu vực có thể bị ảnh hưởng.

Thiệt hại có thể tăng lên nếu dòng vốn giữa các khối thương mại bị cắt do căng thẳng địa chính trị. Khu vực này có thể mất khoảng 10 tỷ đô la nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và dòng hỗ trợ phát triển chính thức, chiếm khoảng một nửa phần trăm GDP một năm (theo ước tính trung bình giai đoạn 2017- 2019). Việc giảm FDI trong dài hạn cũng có thể cản trở quá trình chuyển giao công nghệ cần thiết.

Đối với các quốc gia đang tìm cách cơ cấu lại nợ, sự phân tán địa kinh tế ngày càng sâu sắc cũng có thể làm trầm trọng thêm vấn đề phối hợp giữa các chủ nợ.

chart2

Chỉ khi Hoa Kỳ hoặc EU cắt đứt quan hệ với Nga, khu vực này sẽ tốt hơn và các nước châu Phi Hạ Sahara sẽ tiếp tục thương mại tự do. Trong kịch bản này- được gọi là “sự chia rẽ chiến lược”- dòng chảy thương mại sẽ được chuyển hướng sang phần còn lại của khối, tạo cơ hội cho các mối quan hệ đối tác mới và có thể thúc đẩy thương mại nội khối. Bởi vì một số các quốc gia châu Phi hưởng lợi từ việc tiếp cận các thị trường xuất khẩu và nhập khẩu rẻ hơn, nên toàn bộ khu vực sẽ không bị thiệt về GDP. Các nhà xuất khẩu dầu cung cấp năng lượng cho châu Âu thậm chí có thể kiếm được lợi nhuận.

chart1

Xây dựng khả năng phục hồi

Để quản lý tốt hơn các cú sốc, các quốc gia cần xây dựng khả năng phục hồi. Điều này có thể được thực hiện bằng cách tăng cường hội nhập thương mại khu vực đang diễn ra trong Khu vực thương mại tự do lục địa châu Phi, việc này đặt ra yêu cầu phải giảm các hàng rào thương mại thuế quan và phi thuế quan, tăng cường hiệu quả hoạt động hải quan, tận dụng số hóa và thu hẹp khoảng cách cơ sở hạ tầng. Việc mở rộng các thị trường tài chính trong nước cũng giúp gia tăng nguồn tài chính và giảm những biến động liên quan đến việc phụ thuộc quá nhiều và dòng vốn nước ngoài.

Để tận dụng những thay đổi tiềm năng trong dòng thương mại và FDI, các nước trong khu vực có thể cố gắng xác định và nuôi dưỡng các ngành có thể hưởng lợi từ chuyển hướng thương mại, ví dụ, ngành năng lượng. Các nhà xuất khẩu hàng hóa trong khu vực có khả năng thay thế phần lớn thị phần năng lượng của Nga ở châu Âu.

Các nước cũng có thể dựa vào các cơ quan xúc tiến thương mại để xác định các cơ hội, xây dựng các kỹ năng và năng lực cần thiết cho xuất khẩu và cuối cùng là định hướng lại sản xuất để tận dụng các dòng mậu dịch mới. Cải thiện môi trường kinh doanh, chẳng hạn bằng cách giảm các rào cản gia nhập thị trường, quy định và thuế cũng có thể hữu ích.

Kết quả sẽ là sự phân tán và phân cực, và liệu những xu hướng này sẽ tiếp tục hay không vẫn chưa chắc chắn. Tuy nhiên, rõ ràng là các thể chế đa phương sẽ cần tiếp tục tạo thuận lợi cho hoạt động đối thoại giữa các quốc gia nhằm thúc đẩy hội nhập và hợp tác kinh tế.

Nguồn: IMF

Từ khóa: các nước châu Phi Hạ Sahara, kinh tế, thương mại, khả năng phục hồi, địa chính trị