Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong bài phát biểu gần đây trước Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia, Bộ trưởng Ngoại giao Úc Penny Wong đã rất hào hứng khi cho rằng mục tiêu chính của chính sách đối ngoại là xây dựng một trật tự khu vực trong đó 'không quốc gia nào thống trị và không quốc gia nào bị thống trị'.

Đó là lợi ích mà Úc chia sẻ với các cường quốc tầm trung và nhỏ hơn khác ở châu Á-Thái Bình Dương khi các nước này thường bị loại bỏ khỏi bức tranh địa chính trị ở khu vực. Sự phân chia châu Á thành các khối địa chính trị, cũng như sự cắt giảm về kinh tế với quy mô lớn của Hoa Kỳ và sự mở rộng phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc đều không phải là những kết quả mà khu vực mong muốn. Nếu không có một lực lượng chính trị tiên tiến thiết lập tầm nhìn mới về chủ nghĩa khu vực châu Á, thì tư tưởng cạnh tranh kẻ thắng được tất cả của các cường quốc đang nổi lên sẽ là động lực chính trị cơ bản trong khu vực.

Nếu bỏ qua bài phát biểu của Wong, bỏ qua các cuộc đối thoại khu vực mở rộng thì đó sẽ là một chiến lược cứng nhăc thừa nhận sự vô ích của việc giữ nguyên hiện trạng và tránh chủ nghĩa định sẵn; điều này sẽ chứng kiến sự xuất hiện của một trật tự kinh tế và chính trị tập trung vào việc chống lại hoặc lấy Trung Quốc làm trung tâm.

Thách thức đối với các cường quốc tầm trung trong khu vực là cùng hợp tác để viết ra một bộ quy tắc mới cho khu vực nhằm duy trì sự thịnh vượng, quyền tự chủ và khả năng phục hồi của tất cả các nước trong khu vực với Trung Quốc là trung tâm kinh tế và sức mạnh quân sự vượt trội. Điều này cần một chiến lược mới và sự lãnh đạo chính trị tập thể như từ các cường quốc vừa và nhỏ trong khu vực, chắc chắn tập trung vào Đông Nam Á.

Các nhà hoạch định chính sách và chính trị gia ở Đông Nam Á, ví dụ như Thủ tướng Singapore, Lý Hiển Long, đã thể hiện rất rõ sự khao khát theo cách thức mới.

Sự tái khẳng định việc cạnh tranh giữa các cường quốc sẽ đe dọa sự tồn tại của trật tự khu vực cởi mở, đa nguyên và hợp tác. Việc nâng cấp và củng cố cấu trúc khu vực dựa trên ASEAN hiện có và thiết lập các thỏa thuận mới cho các khu vực mới nổi là điều cần thiết cho sự ổn định chính trị và thịnh vượng kinh tế khu vực. Khu vực không thiếu các nền tảng tiềm năng để có thể đạt được điều này, từ chức năng hợp tác kinh tế còn non trẻ được lồng ghép trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đến các cơ chế đối thoại lâu đời như Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á.

Các cơ quan này trong hiện tại, không được trao quyền đầy đủ và không đủ năng lực để duy trì một trật tự an ninh khu vực mới. Bất kể sự sắp xếp thể chế nào cũng trở thành phương tiện để đề xuất một bộ quy tắc khu vực mới, thì khái niệm về an ninh khu vực làm nền tảng cho sự toàn diện, trong đó kinh tế, quân sự và an ninh được coi là các mục tiêu củng cố lẫn nhau không phải là các mục tiêu đối lập. Tư duy về an ninh cần phải có nhiều đồng thuận tích cực, trong đó ý thức về an ninh của một quốc gia được xem là an ninh của cả khu vực.

Mặc dù không nhất thiết phải giải quyết tất cả các vấn đề của châu Á, nhưng các thể chế hợp tác khu vực đáng tin cậy hơn sẽ hoạt động như một nhân tố ngoại giao. Họ sẽ tạo động lực chính trị mới không chỉ cho chương trình hội nhập kinh tế nội khối mà còn cho việc duy trì và cải cách trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ.

Với việc ASEAN bị đặt ở giữa những căng thẳng địa chính trị, vai trò lãnh đạo và vai trò trung tâm thực sự của khối cuối cùng sẽ xác định hướng đi và các yêu sách của khối này trong trật tự thế giới. Những cam kết đơn thuần về vai trò trung tâm của ASEAN đối với các đối tác đối thoại của nó đã không còn giữ được. Úc nên xem xét liệu họ có chấp nhận sự thống trị của cường quốc hay tự mình trực tiếp nắm lấy các khả năng trong khu vực hay không.

Cuộc khủng hoảng mà ASEAN phải đối mặt đã quen thuộc với hầu hết người dân Đông Nam Á, nhưng giờ đây cần có ý chí chính trị tập trung giải quyết các vấn đề đó. Khi động lực hành động chính trị tăng lên, Canberra cần sẵn sàng hỗ trợ các đối tác khu vực của mình và nắm bắt cơ hội biến một ASEAN mạnh mẽ trở thành nền tảng của một trật tự khu vực cởi mở và đa nguyên.

Tại Canberra tuần này, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan đã phản ánh quan điểm chung của khu vực Đông Nam Á là không muốn “bị chiếm giữ và rơi vào thế cực đoan hoặc bị buộc phải đưa ra lựa chọn một phía”. Thay vào đó, Balakrishnan nói rằng vai trò trung tâm của ASEAN có nghĩa là chấp nhận “sự đa dạng lớn trong ASEAN” và luôn đứng vững trước các nguyên tắc đa phương.

Trong bài báo hàng đầu của tuần này, Việt Nam nêu rõ mong muốn của cả khu vực là cả Bắc Kinh và Washington đều phải nhượng bộ. Bài báo nhắc nhở rằng “Mối quan hệ Xô-Mỹ nhanh chóng thay đổi vào những năm 1980 khi các nhà lãnh đạo hàng đầu của cả hai bên đồng ý rằng hòa bìnhmang lại nhiều lợi ích. Nếu Hoa Kỳ và Liên Xô có thể làm điều đó, thì không có lý do gì giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ không thể hướng tới một thỏa thuận cho phép cùng tồn tại hòa bình và cạnh tranh có trách nhiệm”.

“Mặc dù các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ và Trung Quốc có thể thấy khó đàm phán ngay lập tức về một hiệp ước toàn diện, nhưng họ có thể bắt đầu khởi xướng những nỗ lực như vậy ở Đông Nam Á”.

Sự ổn định trong quan hệ Mỹ-Trung sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hiệp ước chung được thực thi và khuyến khích cả hai cường quốc can dự một cách thiện chí. Đông Nam Á đã kêu gọi ổn định và từ chối đứng về một phía trong nhiều năm, nhưng giờ đây điều này cần phải được biết đến rộng rãi trên toàn thế giới.

Cuối cùng, sẽ thiếu sót nếu không đề cập đến một khía cạnh khác trong bài phát biểu của Wong, đó là sự công nhận của cô ấy dành cho nhà ngoại giao tài giỏi Allan Gyngell của Úc. Rất vinh dự được hợp tác chặt chẽ với Allan trong nhiều năm và trân trọng sự đóng góp của ông ấy với nhiệm vụ và Diễn đàn này. Allan đã mất trong tuần này - là một mất mát to lớn đối với nước Úc và cộng đồng quốc tế. Có lẽ mục tiêu cuối cùng đối với chính sách đối ngoại của Úc là đào tạo, nuôi dưỡng nhiều hơn những bộ óc như của Allan.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Úc, trật tự của châu Á, Trung Quốc – Hoa Kỳ