Tái cấu trúc toàn cầu hóa, có thật sự thực hiện được?

Trade 1

Hiện đại hóa hệ thống thương mại để đáp ứng thách thức của thế kỷ 21 đòi hỏi phải thoát khỏi hệ thống đồng thuận của WTO.

Cho dù thực hiện chuyển dịch chuỗi cung ứng sang các nước thân thiện, xây dựng khả năng phục hồi, trách nhiệm với môi trường hay bất cứ điều gì, thì nền kinh tế thế giới vẫn đang là nền kinh tế phi toàn cầu hóa. Xu hướng này làm tăng lạm phát và do đó gây ra tác động kinh tế tiêu cực đối với người dùng và tăng trưởng toàn cầu.

Quy tắc thương mại của thế kỷ 20 khó có thể giải quyết các thách thức hiện nay

Việc tái cấu trúc toàn cầu hóa là một mục tiêu phù hợp và để theo đuổi mục tiêu này phải giải quyết việc hiện đại hóa cấu trúc thương mại quốc tế nhằm đáp ứng những thách thức của thế kỷ 21 một cách nghiêm túc.

Các vấn đề lớn trong bối cảnh hiện nay gồm có biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, tiêu chuẩn lao động thấp, vi phạm nhân quyền cũng như các vấn đề quản trị như tham nhũng.

Những vấn đề này đã được minh chứng là khó giải quyết theo các quy tắc thương mại quốc tế của thế kỷ 20 vốn yêu cầu sự đồng thuận giữa tất cả các quốc gia thành viên WTO.

Thực hiện hệ thống đồng thuận của WTO sẽ cản trở tiến trình tái cấu trúc tự do hóa thương mại

Hệ thống đồng thuận theo tiền thân của WTO được kế thừa là Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) gồm 23 thành viên sáng lập vào năm 1948, các bên ký kết GATT nhằm thực hiện tự do hóa thương mại thông qua việc giảm mức thuế quan chung và các điều kiện buôn bán.

Nhưng nếu giả sử việc 164 thành viên WTO, ở mức độ phát triển kinh tế rất khác nhau, có thể đồng ý về các vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến phúc lợi kinh tế của 164 nước là một vấn đề vô cùng khó khăn.

Sự thất bại của Vòng đàm phán trọng tài thương mại Doha năm 2011, hơn một thập kỷ trước, là minh chứng về sự thất bại của hệ thống đồng thuận. Do đó, lựa chọn thay thế là cần thiết.

Cần một mô hình đàm phán mới

Các vòng đàm phán thương mại trong tương lai sẽ không thành công nếu vẫn áp dụng các mô hình đàm phán theo như trước đây. Chúng ta có thể học hỏi từ các cuộc đàm phán thương mại song phương và đa phương đã thành công.

Quan trọng nhất, trong các đàm phán song phương và đa phương, một số quốc gia có cùng chí hướng đã chỉa sẻ các mục tiêu rõ ràng. Các thỏa thuận này ngày càng giải quyết các thách thức đang diễn ra của thế kỷ 21.

“Sự biến đổi linh hoạt từ khuôn khổ chung”: là giải pháp tốt thứ hai

Ngoài ra, các hiệp định đa phương có thể tiếp tục dựa trên khuôn khổ chung mà thay đổi theo các nghĩa vụ khác nhau tùy thuộc vào mức độ phát triển của một quốc gia.

Những thay đổi từ khuôn khổ chung được bao hàm trong Hiệp định mua sắm chính phủ của WTO, Hiệp định tạo thuận lợi cho thương mại và Hiệp định công nghệ thông tin.

Những thay đổi từ khuôn khổ chung là một giải pháp tốt thứ hai. Nó dẫn đến sự phân chia nghĩa vụ thương mại giữa các bên ký kết. Các nước đang phát triển hiếm khi muốn đảm nhận thêm các nghĩa vụ khi hoàn cảnh kinh tế của họ đang được cải thiện.

Cần phải giải quyết các vấn đề hóc búa

Nguyên nhân gốc của nhiều thách thức trong thế kỷ 21 là hệ thống thương mại quốc tế không tính đến các ảnh hưởng khác từ bên ngoài và thiệt hại xã hội khác đối với giá bán buôn hoặc bán lẻ.

Không giống như các bên tham gia hiệp định thương mại khu vực, các thành viên WTO có ít động cơ kinh tế để giải quyết các vấn đề về môi trường, lao động hoặc nhân quyền.

Các quốc gia có tiêu chuẩn xã hội và môi trường thấp hơn – ví dụ như Trung Quốc – có thể có lợi thế so sánh khi các tiêu chuẩn thấp hơn cho phép họ định giá sản phẩm rẻ hơn.

Các ngành công nghiệp ở các quốc gia có tiêu chuẩn cao hơn có nguy cơ kém cạnh tranh hơn trong những trường hợp như vậy và có thể chuyển sang các quốc gia có tiêu chuẩn thấp hơn. Cuộc chạy đua xuống đáy này có thể mang lại sự phát triển kinh tế cho các nước nghèo hơn, nhưng phải trả giá cho các vấn đề xã hội và môi trường.

Bài học từ vòng đàm phán Uruguay

Chúng ta có thể học hỏi từ các cuộc đàm phán thẩm phán nông nghiệp tại Vòng đàm phán Uruguay, trong đó các thành viên WTO đã chuyển đổi các hàng rào phi thuế quan thành thuế quan. Tương tự như vậy, các thành viên WTO cần được yêu cầu định lượng chi phí môi trường và xã hội, bao gồm cả carbon thải ra, và tính các chi phí này vào giá sản phẩm và các chương trình thuế biên giới.

Điều này sẽ cung cấp một động lực kinh tế cho các thành viên để giảm thiểu thiệt hại về môi trường và xã hội. “Chủ nghĩa bảo trợ xã hội” như vậy để tạo sân chơi bình đẳng cho các thành viên giải quyết các chế độ của thế kỷ 21.

Hệ thống dựa trên thuế quan đã lỗi thời

Hệ thống dựa trên quan thuế được xây dựng trên nền tảng cổ xưa. Quy tắc xuất xứ không thống nhất giữa các quốc gia và khác nhau giữa các quốc gia tùy thuộc vào việc áp dụng Hiệp định WTO, hiệp định thương mại tự do hay chương trình GSP.

Cho dù dựa trên những thay đổi trong việc xác định mức thuế, giá trị gia tăng hoặc quy trình sản xuất, việc phân bổ thuế quan vẫn còn tùy ý. Đáng kể hơn, nó không phản ánh ánh đúng thực tế của chuỗi cung ứng hiện đại kết hợp nhiều thành phần từ các quốc gia khác nhau.

Kế hoạch giảm thuế làm phức tạp thêm các tác động kinh tế của thuế quan. Trớ trêu thay, những người hưởng lợi nhiều nhất từ việc bán sản phẩm, thường là những người giữ bằng sáng chế và quyền nhãn hiệu áp dụng hệ thống thuế quan để có lợi cho họ.

Vượt ngoài tầm kiếm soát về thuế quan

Thay vì đối phó trực tiếp với sự lỗi thời ngày càng gia tăng của hệ thống thương mại dựa trên thuế quan, các quốc gia thương mại đã lựa chọn giảm dần sự ảnh hưởng liên quan đến thuế.

Biểu thuế công nghiệp của các nước phát triển đã ở mức thấp. Hàng hóa được miễn thuế từ các quốc gia là thành viên của hiệp định thương mại tự do hoặc liên minh thuế quan hoặc được hưởng lợi từ các hệ thống chương trình ưu đãi tổng quát khác nhau.

Hầu hết hàng hóa CNTT công nghệ cao hiện được miễn thuế theo Hiệp định Công nghệ thông tin nhiều bên có 81 thành viên WTO và chiếm 97% thương mại công nghệ cao.

Không đánh thuế hàng hóa, nhưng…

Tóm lại, hệ thống dựa trên thuế quan đã lỗi thời. Thuế quan là loại thuế đánh vào người tiêu dùng thường được chính phủ áp dụng với mục đích bảo hộ. Trong thế kỷ 21, có nhiều ứng dụng quan trọng hơn cho các chương trình thuế.

Thay vì đánh thuế hàng hóa dựa trên quy tắc xuất xứ không theo quy định, tại sao không đánh thuế hàng hóa dựa trên chí phí môi trường và xã hội liên quan đến việc sản xuất hàng hóa đó? Xã hội dân sự (cũng như các nhà kinh tế và kế toán) sẽ hoan nghênh sự thay đổi này.

Các quy tắc quản lý thương mại dịch vụ cũng cần hiện đại hóa

Quy tắc thương mại lĩnh vực dịch vụ cũng đã lỗi thời. Đầu tiên, rất khó để xây dựng cơ cấu thương mại khu vực dịch vụ một cách thích hợp.

Xét cho cùng, việc ngăn chặn sự xâm nhập xuyên biên giới của các dịch vụ, chẳng hạn như lĩnh vực pháp lý, kế toán, y tế, kiến trúc, tư vấn, kỹ thuật từ các nguồn nước ngoài là rất khó khăn trong thời đại internet.

Cũng rất khó, và thường là điều không mong muốn, để áp dụng nghiêm những quy định cho việc sử dụng các dịch vụ ở nước ngoài – ví dụ như du lịch chữa bệnh.

Thứ hai, ranh giới giữa thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ ngày càng mờ. Hàng hóa từng được mua trong cửa hàng, chẳng hạn như phần mềm, đĩa CD và DVD, hiện được giao qua internet.

Thay vì nhập khẩu hàng hóa, giờ đây người ta có thể tải xuống các kế hoạch hoặc mua giấy phép để sản xuất sản phẩm đã được cấp bằng chế độ sáng trên máy in 3D.

Định hướng trng tương lai sẽ được thảo luận dựa trên giả định rằng tất cả các lĩnh vực dịch vụ đều được coi là ngoại lệ khi chúng được có kế hoạch sẽ khóa. Cách tiếp cận này có nhiều khả năng tạo ra tự do hóa hơn, khiến các thành viên phải áp dụng các quy định để duy trì chất lượng và ngăn chặn việc lạm dụng.

Các tiêu chí cần thiết để xác định tình trạng quốc gia đang phát triển

Thông báo WTO cho phép mỗi thành viên tự phân loại mình đang phát triển hoặc đang phát triển. Ngoài ra, không có quy tắc nào cho việc “tốt nghiệp” từ tình trạng quốc gia đang phát triển. Khoảng hai phần ba của các thành viên WTO tự phân loại mình là các nước đang phát triển.

Danh sách “các nước đang phát triển” bao gồm các quốc gia giàu có như Singapore, Kuwait, Qatar và các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Mặc dù lợi ích thu được từ các vị thế quốc gia đang phát triển là rất ít, nhưng quyền tự quyết lựa chọn làm suy yếu tính hợp pháp của WTO và là một yếu tố được sử dụng để đánh thức toàn cầu hóa.

Nếu các thành viên WTO tiếp tục dành quyền lợi quan trọng đối với các nước đang phát triển, họ nên áp dụng các tiêu chí kiểm soát về tình hình của các nước đang phát triển, có thể bao gồm thu nhập bình quân người đứng đầu, tổng sản phẩm sản phẩm quốc dân và các tiêu chí liên quan khác.

Sử dụng các thỏa thuận công nhận khác nhau và tương đương

Các quy định và tiêu chuẩn trong nước là cần thiết để bảo vệ các mục tiêu hợp pháp về sức khỏe, an toàn và an ninh, nhưng chúng có chức năng như hàng rào phi thuế quan.

Các quốc gia thương mại cần xây dựng nhu cầu kết nối tốt hơn giữa các hệ thống kiểm tra, tiêu chuẩn hóa và quy định quốc gia khác nhau thông qua đàm phán các thỏa thuận công nhận lẫn nhau và các thỏa thuận tương đồng.

Các hiệp định như vậy dễ đàm phán hơn nhiều trong khuôn khổ các hiệp định thương mại khu vực và song phương giữa các thành viên có trình độ phát triển tương tự nhau. Một lần nữa, các cách tiếp cận đa phương và song phương đưa ra một cách thiết thực để tạo thuận lợi cho thương mại.

Đã đến lúc hiện đại hóa cấu trúc thương mại

Toàn cầu hóa có thể được phục hồi để đáp ứng những thách thức của thế kỷ 21 – câu hỏi đặt ra là làm thế nào.

Toàn cầu hóa đã tạo ra nhiều thành công hơn là thất bại. Nó đã tạo điều kiện phát triển kinh tế ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nhưng toàn cầu hóa là không hoàn hảo. Nó tạo ra người chiến thắng và kẻ thua cuộc.

Nó dựa trên khuôn khổ kinh tế chưa hoàn chỉnh, chưa định giá được các yếu tố ngoại tác và chi phí xã hội để định giá thành sản phẩm. Tiến trình giải quyết những vấn đề này ngày càng khó xảy ra ở mức độ đa phương.

Chú trọng các giải pháp song phương và đa phương

Các giải pháp song phương và đa phương có thể đưa ra những giải pháp tốt nhất để đảm bảo rằng các quốc gia thương mại sẽ đáp ứng được những thách thức của thế kỷ 21. Các thỏa thuận đạt được trên cơ sở đó sẽ tạo ra sân chơi bình đẳng bởi vì họ bảo vệ những người không phải là thành viên thể hiện môi trường tiêu chuẩn, quyền con người và quyền lao động.

Các thành viên WTO khó có thể đồng ý với đa phương hóa sự bảo vệ này, ngay cả việc thay đổi khuôn khổ, cho đến khi có nhiều thỏa thuận song phương và đa phương hơn để giải quyết các vấn đề của thế kỷ 21.

Nguồn: The Globalist

Từ khóa: WTO, tái cấu trúc toàn cầu hóa