EU: Quy định quan trọng hướng đến sản phẩm thương mại “không phá rừng”

Doanh nghiệp được yêu cầu cam kết không phá hủy môi trường, tôn trọng nhân quyền trong chuỗi cung ứng

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết, Liên minh Châu Âu đang thông qua một luật mới quan trọng yêu cầu các công ty có trụ sở tại EU đảm bảo rằng hàng nhập khẩu và xuất khẩu không liên quan đến hành động phá rừng, bảo vệ nhân quyền. Luật thiết lập các yêu cầu pháp lý đối với các doanh nghiệp châu Âu có liên quan đến việc gây mất đa dạng sinh học và vi phạm nhân quyền trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Vào ngày 19 tháng 4 năm 2023, Nghị viện Châu Âu đã bỏ phiếu thông qua Quy định về Sản phẩm “Không Phá rừng” của Liên minh Châu Âu (EUDR); Hội đồng Liên minh Châu Âu dự kiến cũng sẽ thông qua vào cuối tháng 4, và các quy định sẽ hiệu lực ngay sau đó.

Luciana Téllez Chávez, nhà nghiên cứu môi trường của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết: “Các công ty kinh doanh nông nghiệp ở Châu Âu đã đưa ra nhiều cam kết tự nguyện liên quan đến chuỗi cung ứng, nhưng các công ty này vẫn chưa xóa bỏ được nạn phá rừng và vi phạm nhân quyền. “Các Quy định về sản phẩm “không phá rừng” của EU là cần thiết để buộc các công ty phải chịu trách nhiệm về các tác động đến môi trường và nhân quyền trong các hoạt động toàn cầu.”

Quy định về sản phẩm “không phá rừng” sẽ yêu cầu các công ty đăng ký tại các quốc gia thành viên EU có trách nhiệm đảm bảo rằng các mặt hàng nhập khẩu và xuất khẩu như gỗ, dầu cọ, đậu nành, cà phê, ca cao, cao su và sản phẩm từ gia súc không được sản xuất trên vùng đất do phá rừng sau ngày 31 tháng 12 năm 2020. Theo quy định các công ty phải truy xuất nguồn gốc hàng hóa từ vùng đất nơi sản phẩm được sản xuất, hoặc đối với gia súc phải ghi các địa điểm cụ thể nơi động vật được chăn nuôi.

Quy định cũng yêu cầu các công ty đảm bảo rằng 7 mặt hàng nông nghiệp này được sản xuất trong các điều kiện tuân thủ “các luật định liên quan” tại quốc gia xuất xứ. Chúng bao gồm luật về quyền sử dụng đất; Quyền lao động; quyền con người được bảo vệ theo luật pháp quốc tế; sự thỏa thuận về tự nguyện và cung cấp đầy đủ thông tin, như được nêu trong Tuyên bố của Liên Hợp Quốc về Quyền của Người bản địa; và luật phòng chống tham nhũng.

Phá rừng chỉ đứng sau nhiên liệu hóa thạch về nguyên nhân tạo ra nguồn phát thải khí nhà kính toàn cầu, gây ra khủng hoảng khí hậu. Trên toàn cầu, công nghiệp hóa nông nghiệp là nguồn gốc chính gây ra nạn phá rừng. Công nghiệp hóa nông nghiệp có liên quan đến một loạt các vi phạm nhân quyền, bao gồm lao động cưỡng bức và lao động trẻ em, tiếp xúc nguy hiểm với thuốc trừ sâu độc hại, buộc phải trục xuất và di dời, xâm phạm lãnh thổ của người bản địa, bạo lực và đe dọa đối với những người bảo vệ môi trường, và những vấn đề khác.

Hàng năm, EU nhập khẩu các mặt hàng gỗ và nông sản trị giá hàng tỷ euro từ khắp nơi trên thế giới. Theo một nghiên cứu năm 2021 của Quỹ Động vật Hoang dã Thế giới và Trase, nạn phá rừng liên quan đến hàng nhập khẩu của EU chỉ đứng sau Trung Quốc. Ví dụ về nạn phá rừng liên quan đến hàng nhập khẩu của EU bao gồm:

Gần 1/10 (9,6%) xuất khẩu gỗ xẻ của Malaysia sang EU vào năm 2021, theo dữ liệu thương mại của OEC. Ngành gỗ của Malaysia có liên quan đến nạn phá rừng trên diện rộng và được báo cáo là chiếm phần lớn đất đai của người bản địa mà không có sự tham vấn hoặc sự đồng ý tự nguyện, trước và được cung cấp đầy đủ thông tin.

Theo OEC, gần một nửa số hạt ca cao (44%) và hơn một nửa bột ca cao (54%) được EU nhập khẩu đến từ Côte d'Ivoire vào năm 2021. Ngành ca cao Côte d'Ivoire dẫn đến nạn phá rừng tàn khốc, hoạt động buôn bán gỗ bất hợp pháp và đã nhiều lần liên quan đến lao động trẻ em.

Theo ngành công nghiệp da Brazil, hơn 1/4 (26%) giá trị da xuất khẩu của Brazil ở thị trường EU; và hơn một nửa (54%) tổng số thịt bò đông lạnh mà EU nhập khẩu từ Brazil vào năm 2021, theo OEC. Ngành chăn nuôi gia súc là nguyên nhân lớn nhất gây ra nạn phá rừng bất hợp pháp tràn lan ở Amazon; ngành chăn nuôi gia súc của Brazil cũng có liên quan đến việc xâm phạm lãnh thổ của người bản địa.

Hơn 11% lượng cà phê nhập khẩu của EU là từ Việt Nam vào năm 2021, theo OEC. Ngành cà phê Việt Nam cũng liên quan đến nạn phá rừng và bị cáo buộc sử dụng lao động là trẻ em từ 6 tuổi, đặc biệt là từ các nhóm dân tộc thiểu số.

Theo OEC, hơn một phần ba (khoảng 39%) xuất khẩu dầu cọ của Colombia sang các nước EU. Một số đồn điền cọ dầu của Colombia là do nạn phá rừng và xâm lấn đáng kể vào các lãnh thổ của người bản địa, đồng thời có liên quan đến các vụ thảm sát cộng đồng nông thôn.

Các công ty Châu Âu cũng sẽ phải đảm bảo rằng hàng hóa sản xuất trong nước tuân thủ quy định, đặt ra câu hỏi về thông lệ của một số quốc gia thành viên EU. Ví dụ, ở Thụy Điển, ngành công nghiệp gỗ thường lấn chiếm đất đai mà người Sami dựa vào để chăn nuôi tuần lộc, một tập quán quan trọng trong bản sắc văn hóa của họ.

Đánh giá mức độ gây nguy cơ đến môi trường sẽ là nền tảng cho việc thực hiện thành công các quy định. Trong vòng 18 tháng sau khi có hiệu lực, Ủy ban Châu Âu sẽ thông báo các quốc gia sản xuất – bao gồm cả các quốc gia thành viên EU – được coi là mức độ gây nguy cơ thấp, trung bình hoặc cao dựa trên tốc độ phá rừng và suy thoái rừng cũng như sự tồn tại, tuân thủ và thực thi hiệu quả các luật bảo vệ nhân quyền, quyền của người bản địa, cộng đồng địa phương và những người nắm giữ quyền sở hữu theo phong tục khác, và các tiêu chí khác.

Các sản phẩm từ các quốc gia được xác định là có nguy cơ sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn của cơ quan hải quan EU và yêu cầu các công ty Châu Âu tiến hành thẩm định chuyên sâu hơn khi tìm nguồn cung ứng từ các quốc gia đó.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết Ủy ban sẽ cần chống lại áp lực chính trị từ các đối tác thương mại và các thành viên của chính Liên minh Châu Âu để đảm bảo tiêu chuẩn phản ánh chính xác các điều kiện thực tế và góp phần thực thi hiệu quả quy định.

Các công ty lớn hơn sẽ có 18 tháng sau khi quy định có hiệu lực để thực hiện các thay đổi nhằm tuân thủ luật trước khi đối mặt với các hình phạt nếu vi phạm. Trong khi các quốc gia thành viên sẽ xác định các hình phạt chính xác, quy định này thiết lập định mức cơ sở cho các khoản tiền phạt của tất cả các quốc gia. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết các quốc gia thành viên nên cố gắng hài hòa hóa các hình phạt để ngăn họ trở thành nơi trú ẩn an toàn cho hàng hóa bị “nhiễm độc”.

Quy định cho phép các bên liên quan có quyền yêu cầu từ chính quyền EU nếu như EU không thực thi đầy đủ quy định. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết điều này sẽ tạo cơ hội khắc phục hậu quả cho các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi hoạt động của các công ty và góp phần tăng cường thực thi pháp luật. Các quốc gia thành viên nên đảm bảo rằng những phương thức như vậy sớm triển khai sau 18 tháng khi quy định có hiệu lực.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết việc triển khai hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các quốc gia thành viên EU chỉ định các cơ quan thực thi có thẩm quyền, cũng như đảm bảo rằng các cơ quan này và quan chức hải quan được đào tạo và có nguồn lực phù hợp để tuân thủ. Các quốc gia thành viên cũng nên đặt ra các hình phạt có tính răn đe thực sự.

EU cũng nên củng cố quan hệ đối tác hỗ trợ các nước sản xuất lớn trong việc xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và các cơ chế thực thi môi trường hiệu quả, như dự kiến trong quy định. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết các quan hệ đối tác này cũng sẽ góp phần hỗ trợ các quốc gia sản xuất đạt được các mục tiêu của riêng họ theo Thỏa thuận Paris về Biến đổi Khí hậu và Khung Đa dạng Sinh học Toàn cầu năm 2022.

Quy định này là một phần của xu hướng hạn chế sự gia tăng về “phía cầu”, trong đó những người tiêu dùng chính các mặt hàng nông nghiệp đang tận dụng thị phần của họ để khuyến khích sản xuất bền vững. Vương quốc Anh gần đây đã thông qua một quy định tương tự và các nhà lập pháp Hoa Kỳ đã đưa ra một dự luật tương tự tại Quốc hội. Vào tháng 3, chính phủ Trung Quốc đã công bố một sáng kiến với vận động hành lang về thị phần thịt bò lớn nhất ở Brazil để xuất khẩu thịt bò “không phá rừng”.

Trong những tuần tới, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền sẽ làm việc với các tổ chức địa phương và quốc tế để tận dụng các bằng chứng và khuyến nghị chính sách để hỗ trợ việc tạo ra phương thức triển khai hiệu quả.

Téllez Chávez cho biết: “Quy định về các sản phẩm “không phá rừng” của EU có nhiều hứa hẹn, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc mọi quốc gia thành viên EU thực hiện nghiêm túc và sự hỗ trợ mà EU sẽ cung cấp cho các đối tác thương mại để thúc đẩy việc tuân thủ”.

Nguồn: HRW

Từ khóa: EU, sản phẩm “không phá rừng”; cấm nhập khẩu