Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trung Quốc đã thực hiện một bước đi chiến lược trong lĩnh vực thương mại khi vào tuần rồi Bắc Kinh thông báo họ dự định tham gia Hiệp định Đối tác chiến lược và toàn diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Tin tức này ngay lập tức gây chấn động tại Hoa Kỳ. Khi được hỏi, Nhà Trắng đã bác bỏ lo ngại cho rằng Washington đang bị bỏ lại trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc về vấn đề giao thương quốc tế.

Đây thực sự là vấn đề nghiêm trong đối với chính quyền Tổng thống Biden trong bối cảnh Nhà Trắng vẫn chưa thể định hình một chính sách thương mại rõ ràng sau 9 tháng được vị Tổng thống mới tiếp quản. Chủ thuyết chính trị của chính quyền Biden dường như đang thúc đẩy cái gọi là kế hoạch “Xây dựng lại tốt hơn” đặt trọng tâm vào đối tượng người lao động và khu vực sản xuất của xứ cờ hoa, đồng thời ngó lơ vấn đề tham gia các hiệp định thương mại.

Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang hướng đến gia nhập một trong những thỏa thuận giao thương lớn nhất hành tinh. Trong khi đó, Hoa Kỳ lại mất hút trong tiến trình phê chuẩn những hiệp định thương mại xuyên biên giới.

Tầm ảnh hưởng về kinh tế đòi hỏi một quốc gia phải liên kết với phần còn lại của thế giới. Chẳng có bài phát biểu ngoại giao nào đủ sức nặng để thay thế hoạt động thương mại quốc tế – nhân tố định hình quan hệ chính trị.

Nếu xu hướng hiện tại tiếp tục diễn ra, các nước tại châu Á sẽ trở nên phụ thuộc hơn vào nền kinh tế Trung Quốc. Do vậy, đừng đổ lỗi cho ai khi hầu hết quốc gia thuộc lục địa Á sẽ đặt ưu tiên lợi ích kinh tế của mình lên trước những lý tưởng của một đất nước cách xa họ nửa vòng Trái Đất.

Tại Hoa Kỳ, tổ chức công đoàn chắc sẽ vui mừng khi chính quyền Biden coi họ là trọng tâm trong các chính sách của Nhà Trắng; nhưng thiếu quan tâm đến việc thiết lập một chính sách giao thương rõ ràng chắc chắn cũng sẽ tác động đến người dân Mỹ. Tình trạng mập mờ về sách lược có thể cản trở việc tiếp cận những thị trường mới nổi của xứ cờ hoa cũng như gián tiếp gây tăng giá sản phẩm nhập khẩu.

Có thể nói những hiệp định thương mại trước đây có ảnh hưởng tiệu cực đến người lao động Mỹ khi nhiều ngành sản xuất được dịch chuyển đến các thị trường có giá lao động rẻ. Thiếu vắng những quy định về tiêu chuẩn lao động và môi trường, thương mại quốc tế có thể trở thành một cuộc đua không hồi kết với nhều hệ quả xấu.

Tuy nhiên, những quan ngại đã nêu không nên là lý do ngăn trở việc ra đời các chính sách khuyến khích tái đào tạo người lao động cũng như thúc đẩy bảo vệ môi trường đi đôi với mở rộng cơ hội giao thương. Thật là một sai lầm về chính trị và chính sách khi nhìn những yếu tố này theo hướng loại trừ nhau.

Nhiều bài phát biểu cũng như tuyên bố của quan chức chính quyền Mỹ hiện nay cho thấy Nhà Trắng không có một kế hoạch rõ ràng nhằm cải thiện quan hệ Hoa Kỳ với khu vưc Ấn Độ - Thái Bình Dương. Trong cuộc họp báo ngày 16/9 tại Nhà Trắng, Thư ký báo chí Jen Psaki, khi được hỏi về việc Trung Quốc mong muốn gia nhập CPTPP, đã trả lời rằng “Hoa Kỳ đang cân nhắc các lựa chọn, hướng tới mục đích tăng cường mối quan hệ kinh tế tại khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương”.

 “Thương mại không phải là hướng tiếp cận duy nhất. Vẫn còn những cách thức khác giúp nước Mỹ xây dựng một mối quan hệ lâu dài với các đối tác”. Tuy nhiên bà Jen Psaki không cho biết rõ cách thức khác ở đây là như thế nào.

Vài ngày trước, Văn phòng Đại diện thương mại Mỹ đã công bố bản ghi nhớ trong cuộc họp giữa quan chức Hoa Kỳ với các Bộ trưởng kinh tế ASEAN. Trong văn bản này, Đại diện thương mại Katherine Tai đã nhấn mạnh đến “cam kết của chính quyền Biden-Harris về tăng cường mối liên kết kinh tế - thương mại Mỹ-ASEAN trên cơ sở Hiệp định khung về Thương mại và Đầu tư giữa Hoa Kỳ và ASEAN”.

Thỏa thuận này ra đời vào năm 2006. Đây được coi là một văn bản tuyên bố đơn thuần do hầu hết nội dung chỉ xoay quanh thiết lập cơ chế hành chính cho các cuộc đối thoại; các bên không cam kết với nhau bất kỳ điều gì.

Cuối cùng, chuyến thăm của Phó Tổng thống Kamala Harris tới Đông Nam Á mới đây chỉ mang tính chất khoa trương về mặt từ ngữ với những mục tiêu thiếu rõ ràng. Trong bài phát biểu ngày 24/8 tại Singapore, bà Harris nhấn mạnh hoạt động xuất khẩu của Hoa Kỳ đến khu vực đã giúp tạo ra 4 triệu việc làm tại Mỹ, đóng góp vào 2000 tỷ USD giá trị thương mại hai chiều. Cũng trong chuyến đi vừa nêu, bà Phó Tổng thống đề cập đến lợi ích chung, mối quan hệ đối tác giữa Mỹ với các quốc gia Ấn Độ - Thái Bình Dương bằng những từ ngữ chung chung.

Không có bất kỳ đề xuất cụ thể nào được đưa ra nhằm tăng cường quan hệ kinh tế giữa Hoa Kỳ với đối tác, vắng bóng hoàn toàn những cuộc thảo luận thương mại cũng như sự đồng thuận của các nền kinh tế Đông Nam Á với Hoa Kỳ trong lĩnh vực công nghệ và những ngành công nghiệp trọng yếu khác. Thành tựu kinh tế lớn nhất chính là tuyên bố của phía Mỹ về viêc tổ chức diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương năm 2023.

Nhiều quốc gia trong khu vực chắc hẳn đang phân vân liệu Hoa Kỳ có thể mang đến cam kết nào khác ngoại trừ sự đảm bảo về an ninh – bao gồm duy trì tự do hàng hải tại Biển Đông và một hội nghị về kinh tế dự kiến tổ chức trong tương lai.

Nếu Trung Quốc gia nhập CPTPP, quốc gia hơn 1 tỷ dân sẽ tăng cường mối liên kết kinh tế với những nước vốn đã phụ thuộc về mặt giao thương với nền kinh tế số 2 thế giới. Trong bối cảnh sự kiên đã nêu giúp Bắc Kinh có thể tạo thêm áp lực chính trị lên quốc gia khác - ví dụ, đất nước đông dân nhất thế giới đã ngừng nhập than đá và thịt bò từ Úc do tranh cãi chính trị - xứ cờ hoa vẫn tiếp tục bị động trong việc kiến tạo giải pháp kinh tế thay thế.

Washington đang phung phí tài nguyên giá trị nhất của họ đó là một thị trường mở và dễ tiếp cận. Tăng cường thương mại với Mỹ được coi là món quà kinh tế lớn đối với nhiều quốc gia, đăc biệt, xét về khía cạnh lịch sử, Hoa Kỳ hiếm khi sử dụng áp lực chính trị như cách Trung Quốc đang thực hiện. Xứ cờ hoa chỉ tiến hành áp đặt trừng phat kinh tế lên các nước đang diễn ra đảo chính quân sự hoặc vốn dĩ đã chịu các biện pháp hạn chế của Liên Hợp Quốc như Triều Tiên.

Nếu Hoa Kỳ không tận dụng khả năng kinh tế của mình, dòng chảy thương mại và đầu tư sẽ chảy sang các thị trường khác. Miễn giảm thuế trên nền tảng các hiệp định thương mại sẽ mang lại lợi ích cho nhà sản xuất và người tiêu dùng tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, cũng như cho chính xứ cờ hoa.

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, hệ thống chính sách thương mại tiến bộ sẽ giúp chính quyền Biden hiện thực hóa chiến lược xây dựng lại nước Mỹ. Ví dụ, một trong những mục tiêu chính của Nhà Trắng chính là “thiết lập một chương trình trợ cấp và hỗ trợ cho chính quyền liên bang, bang và khu vực tư nhân nhằm xây dựng một hệ thống 500,000 trạm sạc điện cho xe ô tô vào năm 2030”.

Mục tiêu nêu trên có thể thành hiện thực thông qua cắt giảm thuế nhập khẩu đối với những linh kiện quan trọng và đa dạng hóa nguồn cung đối với sản phẩm pin sạc xe điện trong bối cảnh chỉ một phần trong số loại hàng hóa vừa nêu được chế tạo tại Hoa Kỳ.

Một mục tiêu quan trọng khác của chính quyền Mỹ chính là đảm bảo chuỗi cung ứng cho nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tăng cường quan hệ thương với các quốc gia nhằm duy trì nguồn cung thiết bị trọng yếu cũng có thể là lời giải hữu hiệu cho vấn đề nêu trên. Các doanh nghiệp Hoa Kỳ cần được đảm bảo việc tiếp cận những sản phẩm và nguồn cung cấp từ những quốc gia đối tác thân thiện.

Đối với nước Mỹ, để xây dựng lại tốt hơn, Washington cần liên kết chặt chẽ hơn với phần còn lại của thế giới. Nếu không, những lợi thế nước này có được trên nền tảng thương mại quốc tế sẽ tan biến. Khi Trung Quốc hưởng lợi, có thể cả người lao động và người tiêu dùng Hoa Kỳ sẽ là bên phải chịu thiệt

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Hoa Kỳ, Trung Quốc, thương mại quốc tế, ASEAN