Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trung Quốc đã nộp đơn xin gia nhập Hiệp định thương mại Châu Á Thái Bình Dương gồm 11 nước thành viên, trong đó có Úc, Canada, Nhật Bản và Singapore và tất cả các nước này đều có quyền bác bỏ sự tham gia của thành viên mới.

Úc và các quốc gia thành viên khác có thể yêu cầu Trung Quốc tuân thủ các quy tắc cải cách mới nhằm ổn định thị trường và hạn chế các hành vi cưỡng ép. Việc Trung Quốc gây áp lực thương mại đối với Úc cần được giải quyết như là một phần của quá trình gia nhập, chứ không phải dùng để cản trở một cơ hội chiến lược.

Mỹ đã dẫn dắt các cuộc đàm phán của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trước khi Tổng thống Trump bác bỏ hiệp định này vào ngày đầu tiên trong nhiệm kỳ tổng thống của ông. Thỏa thuận này đã tạo ra các quy tắc mới cho thương mại quốc tế mà WTO còn thiếu và mở ra thị trường mới cho các quốc gia thành viên. Về mặt chiến lược, hiệp định nhằm củng cố vị thế của Mỹ ở châu Á và chống lại sự ảnh hưởng kinh tế đến từ Trung Quốc. Giờ đây, Bắc Kinh đã chính thức quan tâm đến việc tham gia hiệp định trong khi chính quyền Tổng thống Biden đang bị ngăn cản gia nhập bởi sự phản đối trong nước.

Úc cùng với Nhật Bản – quốc gia thành viên có nền kinh tế lớn nhất trong khối, đã thúc đẩy thỏa thuận TPP với tên gọi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào năm 2018 và vẫn chừa cơ hội cho Mỹ gia nhập. Vương quốc Anh cũng có tiềm năng là thành viên mới sẽ tham gia vào CPTPP.

Với tư cách là quốc gia thành viên, Bắc Kinh đang nhắm tới hai mục tiêu. Về mặt chiến lược, việc gia nhập có thể mang đến cơ hội giúp Trung Quốc thu hút một số thành viên, đặc biệt là các đồng minh của Mỹ và tận dụng sự vắng mặt của Mỹ. Về mặt kinh tế, Trung Quốc có thể sử dụng CPTPP như một áp lực bên ngoài để thúc đẩy cải cách. Đối với một số người, Trung Quốc dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình nghe có vẻ như một cơn ác mộng khi khu vực tư nhân thì thụt lùi và khu vực nhà nước thì đầy quyền lực. Thực tế là sự thịnh vượng và năng động của Trung Quốc đến từ khu vực tư nhân chiếm tỷ lệ 60% GDP, 70% đổi mới, 80% số việc làm ở thành phố và 90% xuất khẩu.

Việc Trung Quốc trở thành thành viên của CPTPP sẽ làm các doanh nghiệp nhà nước đi vào kỷ luật hơn, đưa ra các quyền lao động mới, tiêu chuẩn môi trường cao hơn, tự do lưu thông dữ liệu và hoạt động mua sắm của chính phủ bắt đầu có sự cạnh tranh từ nước ngoài. Đó là những rào cản lớn để trở thành thành viên nhưng phù hợp với chương trình cải cách kinh tế “thịnh vượng chung” của Trung Quốc.

Các quốc gia thành viên của CPTPP là nước đang phát triển như Việt Nam và Malaysia đã cố gắng đàm phán để miễn trừ một số cam kết nhưng Trung Quốc không mong đợi sẽ có sự ngoại lệ nào. Úc đã giúp hạn chế về các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của Mỹ. Trung Quốc có thể trở thành một nhà sáng chế với các quyền của riêng mình.

Các khoản trợ cấp công nghiệp mà các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc được hưởng đã bóp méo thị trường cạnh tranh ở Trung Quốc. Địa vị của Trung Quốc trong nền kinh tế toàn cầu đồng nghĩa với việc những biến dạng đó lây lan ra thị trường quốc tế. Doanh nghiệp nhà nước được thừa nhận là sự cản trở đối với sự tăng trưởng và cho thấy tầm quan trọng của việc được trao quyền lực. Chính phủ Trung Quốc nhận thức được rằng việc trở thành thành viên của CPTPP đòi hỏi phải có cải cách quan trọng – nội dung của chương về doanh nghiệp nhà nước trong TPP chính xác đối với Trung Quốc.

Trong quá khứ, các nhà cải cách ở Trung Quốc đã sử dụng đòn bẩy bên ngoài để thúc đẩy cải cách. Tháng 12/2021 đánh dấu 20 năm Trung Quốc gia nhập WTO. Đó là thời điểm quan trọng đối với việc cải cách và mở cửa của Trung Quốc cũng như đối với hệ thống thương mại toàn cầu. Phải mất 15 năm để Trung Quốc gia nhập WTO khi nước này mở cửa thị trường và cái giá để gia nhập là phải đàm phán các cam kết nhiều hơn so với các thành viên khác. Việc Trung Quốc vươn lên trở thành quốc gia thương mại lớn nhất thế giới và nền kinh tế lớn thứ hai là kết quả quan trọng của việc thực hiện các cam kết đó. Trung Quốc cũng chấp hành tuân thủ như những nền kinh tế lớn khác, thậm chí họ còn học được cách điều khiển hệ thống. Nhiều vấn đề liên quan tới Trung Quốc tại WTO xuất phát từ việc các quy tắc đã lỗi thời chứ không chủ yếu ở vấn đề tuân thủ.

Một Trung Quốc mạnh mẽ và quyết đoán vẫn cần điều chỉnh các đòn bẩy từ bên ngoài để cải cách bên trong. Việc trở thành thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực Đông Á với Úc, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc và tất cả các nước Đông Nam Á làm cho Trung Quốc phải tuân theo các quy tắc và kỷ luật mới. Nhưng một số quy tắc tiêu chuẩn cao hơn trong CPTPP là cần thiết để thúc đẩy cải cách sâu rộng tại Trung Quốc.

Sự quan tâm của Trung Quốc đối với CPTPP có thể giúp lôi kéo Mỹ trở lại với hiệp định. Chính quyền Tổng thống Biden đã phản hồi rằng họ sẵn sàng xem xét “cơ hội” đàm phán gia nhập CPTPP nhưng sẽ yêu cầu có một số thay đổi. Các thành viên hiện tại đã dùng vốn chính trị (những trao đổi chính trị) để nhượng bộ Mỹ, những điều khoản trong Hiệp định sẽ không thể thay đổi dễ dàng và nhanh chóng. Trước sự gia nhập của Trung Quốc, chính quyền Tổng thống Biden đã nhường quyền quyết định cho các thành viên CPTPP đồng thời chỉ ra rằng các hoạt động kinh tế phi thị trường của Trung Quốc sẽ gây ra nhiều khó khăn.

Các hành động gây áp lực lên kinh tế Úc mà Bắc Kinh đang tập trung thực hiện có thể làm cho việc gia nhập hiệp định của Trung Quốc bị ngăn cản. Đó sẽ là một chiến lược sai lầm. Sau khi gửi một thông điệp rõ ràng tới Trung Quốc và khu vực về một thế trận an ninh cứng rắn với hiệp ước an ninh Úc - Anh - Mỹ mới được công bố vào tuần trước, Úc hiện cần gửi một tín hiệu rõ ràng về các lợi ích kinh tế chiến lược của nước này ở châu Á. Nền kinh tế Trung Quốc và tầm ảnh hưởng của nó quá quan trọng đối với Úc và tất cả các đối tác kinh tế của Úc ở châu Á nên không thể coi thường. Canberra nên sử dụng cơ hội chiến lược hiếm có này để làm việc với Trung Quốc và đưa một Trung Quốc đang trỗi dậy phải đi theo các quy tắc, kỷ luật mới của thị trường quốc tế.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khoá: WTO, quy tắc, quyết đoán, cải cách, CPTPP, tiêu chuẩn cao