Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đã có được các hiệp định thương mại tự do (FTA) với hầu hết các đối tác thương mại quan trọng, Australia đang ao ước có được FTA với một thị trường khó nắm bắt nhưng rất sinh lợi là Ấn Độ. Sau căng thẳng với Trung Quốc, nhu cầu tìm kiếm các nguồn tăng trưởng kinh tế mới và chính sách đa dạng hóa các đối tác thương mại của chính phủ đang đẩy Australia vào vòng tay của Ấn Độ. Tuy nhiên, ‘cái ôm’ này có lẽ sẽ không ấm áp như mong đợi.

Thương mại song phương giữa Australia và Ấn Độ tăng trưởng ổn định trong thập kỷ qua nhưng vẫn tiếp tục bị chi phối bởi than và phải tuân theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Thương mại trong các lĩnh vực mà Australia có lợi thế so sánh, như nông nghiệp, vẫn không mang tính thương mại do Ấn Độ bảo hộ những ngành này. Một khuôn khổ có ý nghĩa cho mối quan hệ thương mại và đầu tư song phương ngày càng trở nên cấp bách khi hai nước đã có tiến bộ trong hầu hết các lĩnh vực hợp tác khác.

Ấn Độ không nằm trong bất kỳ kiến trúc kinh tế khu vực nào ở Châu Á-Thái Bình Dương. Nước này rời khỏi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào phút cuối. Và các thành viên APEC đang do dự việc để Ấn Độ gia nhập APEC do nước này có thành tích ‘phá đám’ trong các diễn đàn kinh tế quốc tế. Ấn Độ thậm chí khó có khả năng tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), hiệp định đòi hỏi các cam kết cao hơn so với RCEP.

Các cuộc đàm phán FTA giữa Australia và Ấn Độ đã bị trật bánh vì khởi đầu sai lầm. Năm 2011, Australia và Ấn Độ đã khởi động các cuộc đàm phán cho một Hiệp định Hợp tác Kinh tế Toàn diện (CECA). Nhưng kể từ năm 2015, cả hai bên đều chuyển trọng tâm sang thỏa thuận khu vực lớn hơn, RCEP. Các cuộc đàm phán RCEP đã nổi lên như một điểm nhấn lớn nhất - và cũng là nỗi thất vọng - trong mối quan hệ kinh tế Australia-Ấn Độ. Sự thất bại của Australia trong việc xây dựng một FTA với Ấn Độ thông qua RCEP là câu hỏi cấp bách dành cho tân Bộ trưởng Thương mại Dan Tehan, người hy vọng sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán trong tháng này.

Ấn Độ không muốn tự do hóa thương mại nhiều hơn. Một hệ thống quản trị liên bang theo kiểu Byzantine, chính trị trong nước phân cực và tư tưởng bảo hộ mạnh mẽ khiến Ấn Độ trở thành một đối tác đàm phán khó khăn. Điều này càng trở nên trầm trọng hơn bởi sự nghi ngờ phổ biến ở nước này đối với thương mại quốc tế và sự chỉ trích đối với các thỏa thuận thương mại song phương lẫn đa phương, đặc biệt là với các nước phát triển. Thật không may cho Australia, các nhóm vận động hành lang nông nghiệp trong nước của Ấn Độ đang phản đối kịch liệt việc mở cửa thị trường nông sản. Mối quan hệ của chính phủ Ấn Độ với các liên đoàn nông dân trong nước gần đây đã sôi sục, với các cuộc biểu tình quy mô lớn yêu cầu chính phủ bãi bỏ 3 luật nông nghiệp theo kiểu phân quyền.

Trong lĩnh vực ưu đãi thương mại, Ấn Độ thận trọng trong việc đưa ra các cam kết tự do hóa, coi đó là nguyên nhân gây ra thâm hụt thương mại. Các FTA hiện tại của Ấn Độ rất ít và ở mức tham vọng thấp. Với tư duy ‘trò chơi có tổng bằng không’, các nhà đàm phán Ấn Độ hầu như không bao giờ quan tâm đến việc nhượng bộ, mà rất tích cực theo đuổi các lợi ích của mình. Các cuộc đàm phán với Liên minh Châu Âu, Canada, New Zealand và Hoa Kỳ cho đến nay đã không đạt được bất kỳ kết luận có ý nghĩa nào.

Australia tiếp tục hy vọng về một Hiệp định FTA toàn diện với Ấn Độ để tạo điều kiện cho các nhà xuất khẩu nông sản Australia tiếp cận thuận lợi thị trường này và cũng là để thúc đẩy Ấn Độ hướng tới tự do hóa rộng rãi hơn. Nhưng rất khó có khả năng Ấn Độ sẽ đồng ý với các điều kiện giống RCEP trong đàm phán với Australia, vì mức độ tăng tiếp cận thị trường thấp hơn (1 thị trường thay vì 15) thậm chí còn khó để chính phủ Ấn Độ thuyết phục cộng động trong nước hơn.

Tuy nhiên, Australia nên hướng tới mục tiêu tiếp cận thị trường ở mức độ cao hơn thay vì chỉ đơn giản là ràng buộc Ấn Độ vào tự do hóa dịch vụ và biểu thuế quan hiện hành. FTA Australia- Ấn Độ cũng nên phù hợp với quy tắc của WTO đó là phải xóa bỏ thuế quan và các biện pháp cản trở thuế quan đối với ‘hầu hết thương mại’ giữa các bên tham gia, trong cả thương mại hàng hóa và dịch vụ. Australia cũng nên có sự chuẩn bị để đáp ứng các đòi hỏi kiên quyết của Ấn Độ liên quan đến thị thực lao động, có lẽ ở một mức độ đáng kể nào đó.

Một điều kiện mà Australia nên giữ vững là thúc đẩy tự do hóa rộng rãi hơn và cuối cùng là cải cách nghiêm túc ở Ấn Độ, bằng cách tạo ra một con đường để Ấn Độ gia nhập RCEP trong tương lai. Để các cuộc đàm phán có thể bắt đầu, việc phát thảo FTA sơ bộ sẽ cần phải nằm trong vùng thoải mái của Ấn Độ và có kết quả rõ ràng trước các mối quan tâm quyết liệt của Ấn Độ, chẳng hạn như phải có sự linh hoạt để tự do hóa dần dần trong các lĩnh vực mà Ấn Độ bảo hộ. FTA Australia – Ấn Độ cũng nên có một chương về hợp tác kinh tế giống như của RCEP, nhờ đó có thể từ từ thúc đẩy Ấn Độ tiến tới hội nhập khu vực rộng lớn hơn.

Australia không muốn xảy ra kịch bản là một khi đã hái được “quả ngọt”, Ấn Độ sẽ mất động lực để tiến hành các cam kết khó khăn hơn. Như vậy không có lợi cho Australia. Dù thế nào, FTA với Ấn Độ phải là một hiệp định linh hoạt với các điều khoản rõ ràng cho phép đàm phán thêm trong tương lai, đồng thời, phải đi kèm cơ chế giám sát và giải quyết tranh chấp.

Australia còn có một lựa chọn khác: chấp nhận một thỏa thuận giới hạn, ít tham vọng và ‘thu hoạch sớm’ tương tự như một thỏa thuận bán phát triển, chẳng hạn như Hiệp định Quan hệ Kinh tế Chặt chẽ hơn với các Quốc gia Khu vực Thái Bình Dương (PACER Plus). Với một đối tác thương mại lớn như Ấn Độ, đây sẽ là một cách tiếp cận mới đối với Australia và sẽ đòi hỏi tính thuyết phục giữa các nhà đàm phán cũng như các nhà hoạch định chính sách. Lợi ích từ một chiến lược như vậy là không rõ ràng và đặt ra câu hỏi về việc liệu “có đáng không”.

Bảo đảm quyền tiếp cận ưu tiên vào một thị trường đang tăng trưởng như Ấn Độ sẽ mang lại cho Australia lợi thế của người dẫn đầu và mở ra cơ hội mới để đa dạng hóa cung ứng chuỗi. Nhưng Australia vẫn phải thực tế; việc điều chỉnh lại lập trường thương mại của Ấn Độ còn phụ thuộc vào nền chính trị trong nước và khó có thể xảy ra trong thời gian ngắn. Nếu FTA song phương được thực hiện theo đúng hướng, Australia cuối cùng có thể thành công trong việc đưa Ấn Độ trở lại kiến trúc kinh tế khu vực.

Shiro Armstrong là Giám đốc Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Đông Á tại Trường Chính sách Công ty Crawford, Đại học Quốc gia Australia.

Evgeniia Shannon là Nghiên cứu sinh tại Đại học Quốc gia Australia và từng làm việc cho Ban Thư ký WTO tại Geneva.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Australia- India, FTA, RCEP