Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Toàn cầu hóa thương mại đã là một xu hướng của hàng trăm, nếu không muốn nói là hàng nghìn năm qua. Các công ty không ngừng tìm kiếm nguồn đầu vào rẻ hơn cho sản phẩm của họ - lao động rẻ hơn, nguyên liệu thô rẻ hơn, sản xuất rẻ hơn và hiệu quả hơn. Suy cho cùng, tại sao lại chấp nhận chi phí sản xuất đắt đỏ ở Mỹ trong khi bạn có thể sản xuất ở nước ngoài với giá chỉ bằng một nửa? Lý thuyết thương mại cổ điển nói rằng nếu có hai quốc gia, mỗi quốc gia tập trung sản xuất những gì mà họ giỏi và sau đó trao đổi các sản phẩm cuối cùng với nhau, thì những gì mà cả hai bên nhận về sẽ nhiều hơn, hay nói cách khác, mọi người đều được hưởng lợi từ thương mại.

Nhưng những hạn chế của thương mại đang bắt đầu lộ ra. Covid-19 đã bóc trần hai điểm yếu lớn đối với thương mại toàn cầu. Hai yếu điểm này có thể thúc đẩy quá trình phi toàn cầu hóa từng phần và xu hướng mang sản xuất về lại trong nước. Thứ nhất, gián đoạn chuỗi cung ứng có thể tác động đến phương thức sản xuất tức thời (Just-in-time), và thứ hai, bản năng dân tộc có thể đe dọa chuỗi cung ứng của các mặt hàng trọng yếu.

‘Just In Time’ hay ‘Just in Case’

Các chuỗi cung ứng hiện đại đạt hiệu quả cao nhưng lại cực kỳ mong manh. Hàng trăm bộ phận của một sản phẩm được sản xuất khắp nơi trên toàn cầu, và sau đó mọi bộ phận đều đến just-in-time (vừa kịp lúc) để lắp ráp thành sản phẩm cuối cùng. Các nhà máy cố gắng vận chuyển thành phẩm ngay lập tức và không tích trữ nhiều nguyên liệu đầu vào.

Hiệu quả trong việc nhận đầu vào và vận chuyển đầu ra giúp các công ty có thể hoạt động với lượng vốn thấp – vì họ không bị chôn vốn trong hàng hóa dự trữ. Hơn nữa, các công ty không phải gánh chịu rủi ro khi giá trị của hàng tồn kho thay đổi trong quá trình nắm giữ chúng.

Nhưng Covid-19 đã vạch trần những rủi ro của chuỗi cung ứng just-in-time. Cách ly bắt buộc, giãn cách xã hội và đóng cửa biên giới đã gây ra sự gián đoạn trong những chuỗi cung ứng quan trọng. Sự thiếu hụt một bộ phận đơn lẻ đã khiến toàn bộ quá trình lắp ráp bị đình trệ.

Cách để ngăn chặn điều này là chuyển chuỗi cung ứng từ ‘just-in-time’ sang ‘just-in-case’ – nghĩa là dự trữ đủ hàng tồn kho để có thể tiếp tục sản xuất trong trường hợp có gián đoạn. Điều này đòi hỏi nhiều vốn hơn, nhiều không gian lưu trữ hơn và nhiều sự đầu tư hơn từ nhà sản xuất.

Bản năng dân tộc

Điều đáng lo ngại hơn và là yếu tố thực sự thúc đẩy quá trình phi toàn cầu hóa ở một số chuỗi cung ứng đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều của bản năng dân tộc trong các ngành quan trọng. Và 2 ngành rất đáng để lưu ý trong số đó là chất bán dẫn và dược phẩm.

Đầu tiên là dược phẩm. Covid-19 đã khiến một số quốc gia có cách tiếp cận dân tộc chủ nghĩa hơn đối với việc phân phối vắc-xin – buộc các công ty phải phân phối vắc-xin trong nước bất chấp việc các công ty này đã ký kết các hợp đồng cung cấp vắc-xin cho các quốc gia khác. Cách tiếp cận giam cầm đối với công nghệ y tế khi đối mặt với đại dịch toàn cầu đã đặt ra một tiền lệ nguy hiểm; đồng thời, áp lực phải giảm chi phí sản xuất đã dẫn đến việc các doanh nghiệp sản xuất thiết bị y tế phải tinh gọn sản xuất - nhưng ít nhà cung cấp hơn đồng nghĩa với việc chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương hơn.

Tương tự và có lẽ cấp bách hơn, chúng ta hiện đang gặp phải tình trạng thiếu chip bán dẫn trên toàn cầu. Ngày nay, chip bán dẫn rất cần thiết cho không chỉ máy tính và thiết bị điện tử, cả hai mặt hàng đều bị thiếu hụt nguồn cung do đại dịch Covid-19, mà còn rất cần thiết cho những mặt hàng khác, từ ô tô, thiết bị gia dụng, cho đến máy bay.

Một số chip bán dẫn tương đối đơn giản, nhưng số khác lại phức tạp hơn. Những con chip chuyên dụng này, có kích thước nhỏ tới 5 nanomet, hiện chỉ có thể được sản xuất bởi hai công ty: Taiwan Semiconductor Manufacturing Company ở Đài Loan và Samsung ở Hàn Quốc. Trong nước, Hoa Kỳ không có bất kỳ cơ sở sản xuất nào có thể sản xuất những con chip tiên tiến này – làm dấy lên mối lo ngại về an ninh kinh tế và địa chính trị. Vì chỉ cần một chút gián đoạn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu đã có thể tạo ra sự thiếu hụt chất bán dẫn trầm trọng ở Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, khắc phục vấn đề trên là rất tốn kém. Để xây dựng các nhà máy mới cần đến số vốn lên tới hàng chục tỷ đô la, và chính phủ có thể cần phải trợ cấp cho các nhà máy này trong tương lai để làm cho chi phí sản xuất trở nên cạnh tranh. Mặc dù tốn kém, nhưng nếu chúng ta muốn đảm bảo chắc chắn nguồn cung đối với các loại chip quan trọng, chúng ta không còn sự lựa chọn nào khác. Và không chỉ Hoa Kỳ đang đối mặt với tình trạng khó khăn này. Châu Âu, Nhật Bản, Nga và các nền kinh tế hàng đầu khác trên thế giới đều đang phải đối mặt với những vấn đề tương tự và đi đến cùng một câu trả lời - phi toàn cầu hóa, trợ cấp và sản xuất địa phương.

Hưởng lợi từ phi toàn cầu hóa

Việc nội địa hóa chuỗi cung ứng đối với những sản phẩm như chất bán dẫn sẽ rất tốn kém và đồng nghĩa với việc dư thừa năng lực sản xuất trên toàn cầu. Có ba loại hình doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi từ xu hướng này.

Đầu tiên là các công ty bán thiết bị sản xuất. Những doanh nghiệp này đã có kết quả hoạt động tuyệt vời trong năm qua do tình trạng thiếu chip ngày càng gia tăng, và việc phi toàn cầu hóa có thể mở ra một loạt các hoạt động mở rộng nhà máy hoàn toàn mới, nhờ đó, tăng doanh số bán thiết bị sản xuất.

Thứ hai là các công ty sẽ sở hữu các nhà máy sản xuất chip. Đó có thể là các công ty như Taiwan Semiconductor hiện đang mở mới nhà máy ở Hoa Kỳ, hoặc có thể là các công ty như Intel INTC hiện đang được trợ cấp để xây dựng nhà máy sản xuất của riêng họ nhằm cạnh tranh với các nhà sản xuất nước ngoài.

Thứ ba là những công ty hưởng lợi từ nguồn cung cấp chip được trợ cấp. Ví dụ, các nhà sản xuất ô tô như GM hoặc các nhà sản xuất điện thoại như Apple có thể hưởng lợi từ chuỗi cung ứng chip ổn định hơn. Họ cũng có thể chứng kiến giá chip giảm nếu có nhiều nhà cung cấp hơn tham gia thị trường.

Và lưu ý cuối cùng - chuỗi cung ứng chip chỉ là một trong nhiều ví dụ. Có rất nhiều ngành công nghiệp khác có thể đang gặp phải áp lực phi toàn cầu hóa tương tự.

Nguồn: Forbes

Từ khóa: toàn cầu hóa, phương thức sản xuất