Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bằng việc kiện Trung Quốc lên WTO, Australia có cơ hội để giành lấy một chiến thắng về mặt tinh thần trong vài năm tới – và đó là những gì tốt nhất mà vụ khiếu nại này có thể đem lại.

Sau vài tháng liên tiếp nhận lấy hàng loạt các biện pháp thương mại từ Trung Quốc, vào ngày 16/12, chính phủ Australia cuối cùng cũng đã quyết định nộp đơn kiện lên WTO về việc Trung Quốc đơn phương áp thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp lên lúa mạch của Australia vào giữa tháng 5 năm 2020. Mặc dù bộ trưởng thương mại của Australia tuyên bố đây là bước đi “hợp lý” tiếp theo của nước này, nhưng giới chuyên gia nghi ngại liệu cách làm này có đem lại lợi ích gì cho Australia.

Thỏa thuận của WTO về giải quyết tranh chấp (DSU) đã đề ra khung thời gian và quy trình để giải quyết các vụ kiện. Mặc dù theo quy định, một vụ kiện mất không đến 1 năm để đưa ra phán quyết đầu tiên, trên thực tế, thời gian có thể lâu hơn. Khoảng thời gian từ lúc thành lập ban hội thẩm cho đến khi ra được phán quyết đầu tiên của 10 vụ kiện gần đây nhất dao động từ 365 đến 1117 ngày, chưa kể thời gian 60 – 90 ngày từ khi ra thông báo đầu tiên về vụ kiện đến khi WTO yêu cầu tham vấn và thành lập ban hội thẩm. Bên bị xử thua sẽ có quyền kháng cáo và thời gian kháng cáo trong 10 vụ kiện gần đây nhất mất từ 117 – 170 ngày để Ban Phúc thẩm của WTO xử lý. Tóm lại, nếu lý tưởng, thời gian cần thiết để vụ kiện của Australia chống lại Trung Quốc hoàn tất hết các bước trong quy trình xét xử tranh chấp của WTO sẽ nằm vào khoảng 542 đến 1377 ngày, tương đương từ 1,5 đến 4 năm. Đó là còn chưa tính đến các rắc rối phát sinh từ nhu cầu sử dụng một “thỏa thuận phúc thẩm cho tình huống khẩn cấp” sau khi Mỹ, đồng minh được cho là thân thiết nhất của Australia, đẩy cơ quan Phúc thẩm của WTO vào tình huống ngừng hoạt động.

Nếu quá trình xét xử diễn ra theo hướng có lợi cho Australia, Trung Quốc có thể sẽ gỡ bỏ thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp lên lúa mạch của Australia. Tuy nhiên, nếu phải đợi đến 2 năm nữa hoặc thậm chí hơn thế, nhiều người trồng lúa mạch của Australia có khả năng đã chuyển sang một loại cây trồng khác. Đến lúc đó, thuế phá giá và chống trợ cấp của Trung Quốc cũng có thể đã hết hiệu lực.

Tuy nhiên, nếu những hành động của Trung Quốc không xuất phát từ vấn đề thương mại thuần túy (nghĩa là, không thực sự xuất phát từ lập luận phá giá), mà xuất phát từ động cơ chính trị, vậy thì chúng ta có thể kỳ vọng Trung Quốc sẽ tiếp tục đánh thuế phá giá và chống trợ cấp đến chừng nào đạt được mục tiêu chính trị. Đến lúc đó, Australia sẽ có quyền được đánh thuế trả đũa Trung Quốc trong khuôn khổ của WTO. Tuy nhiên, không rõ liệu bất kỳ trừng phạt nào của Australia có thể tác động đến Trung Quốc hay không. Vì trong những năm gần đây, khoảng 1/3 kim ngạch xuất khẩu của Australia là xuất sang Trung Quốc, trong khi chỉ có 2% kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc là đi vào Australia. Và WTO cũng không cho phép trả đũa hồi tố (tức lật ngược lại quá khứ).

Do đó, theo ông Jikon Lai, vào cuối một quá trình kéo dài nhiều năm, thứ mà Australia đạt được cùng lắm cũng chỉ là một chiến thắng về mặt tinh thần và có lẽ là một chiến thắng rất mỏng manh. Australia được cho là đã có sự ủng hộ của một số quốc gia quan trọng. Một chiến thắng tại WTO sẽ không cải thiện đáng kể con số đó ngay cả khi Trung Quốc chọn cách xem nhẹ phán quyết nếu họ thua. Việc chống lại các phán quyết của WTO dường như không mang lại nhiều chi phí chính trị trên toàn cầu. Trường hợp nổi bật gần đây nhất về việc các nền kinh tế phớt lờ phán quyết của cơ quan giải quyết tranh chấp WTO là Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu, cả hai đều bị phát hiện cung cấp viện trợ nhà nước bất hợp pháp cho các nhà sản xuất máy bay của nước mình. Tình cờ là cả hai nền kinh tế đều tái vi phạm. Một chiến thắng cũng sẽ không góp phần làm rõ các điều khoản trong WTO vì vụ kiện này dường như không liên quan đến bất kỳ sự mơ hồ pháp lý nào.

Một chiến thắng có thể giúp chứng minh Trung Quốc đã dối trá và khiến Bắc Kinh mất mặt, nhưng điều đó làm phát sinh khả năng chiến thắng đạo đức này có thể biến thành một chiến thắng kiểu Pyrrhic (là một thành ngữ để chỉ một thắng lợi gây ra những tổn thất khủng khiếp ở phe chiến thắng mà nó tương đương với thất bại). Vụ kiện này có lẽ sẽ còn châm thêm dầu vào lửa cho mối thù hằn của Trung Quốc dành cho Canberra và kích hoạt các hành động tiếp theo, giả sử rằng các giả định của Úc về động cơ của Trung Quốc là đúng. Nếu thực sự chính phủ Úc tin rằng nguồn gốc của vấn đề này là chính trị hơn là thương mại, thì chắc chắn giải pháp phải là chính trị, điều mà WTO không thể và không được thiết kế để thực hiện.

Khiếu nại lên WTO có thể là bước tiếp theo “hợp lý” và thậm chí nó có thể hợp lý về mặt chính trị từ góc độ trong nước nhưng liệu đó có phải là chiến lược hay chiến thuật khôn ngoan, và liệu nó có hiệu quả không?

Jikon Lai là trợ lý giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Chủ nghĩa Đa phương (CMS), Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore.

Nguồn: The Diplomat

Từ khoá: cung cấp viện trợ, bất hợp pháp, tái vi phạm, điều khoản trong WTO, chính trị hơn là thương mại