Thu hút đầu tư nước ngoài: Nâng cấp về chất lượng và hiệu quả kinh tế

Khu vực doanh nghiệp đầu tư nước ngoài đã đóng góp quan trọng vào thực hiện các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong hơn 3 thập kỷ qua.

Thời gian tới cần có những định hướng mới trong thu hút đầu tư nước ngoài, theo hướng nâng cấp về chất lượng và hiệu quả kinh tế, để đáp ứng đòi hỏi của giai đoạn phát triển mới, cũng như xích gần và đuổi kịp trình độ phát triển của các nước tiên tiến trong ASEAN. Đây là chia sẻ của GS. Nguyễn Mại – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài với phóng viên TBTCVN.

PV: Thưa ông, nhìn lại giai đoạn 2011 – 2020, ông đánh giá như thế nào về những kết quả trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Việt Nam?

Ông Nguyễn Mại: Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 đã tác động tiêu cực đến thu hút FDI của Việt Nam trong khoảng 4 năm đầu của giai đoạn 2011 - 2020. Theo đó, từ năm 2010 đến 2014 số vốn FDI đăng ký hàng năm chỉ dao động xung quanh khoảng 20 tỷ USD và vốn thực hiện khoảng 10 tỷ USD.

Tuy nhiên, bắt đầu từ năm 2015 đã ghi nhận những thành quả rất ấn tượng của FDI. Cụ thể, tổng vốn FDI vào Việt Nam năm 2015 đạt 24,11 tỷ USD, tăng 12,5% và vốn thực hiện đạt 14,5% tỷ USD, tăng 17,4% so với năm 2014, đặc biệt có nhiều dự án (DA) FDI lớn. Năm 2016, tổng vốn FDI thu hút đạt 26,69 tỷ USD, vốn thực hiện đạt 15,8 tỷ USD, hai năm tiếp theo FDI tiếp tục tăng.

Đến năm 2019, tổng vốn FDI thu hút đã lên đến hơn 38 tỷ USD, tăng 17,2% và vốn thực hiện đạt 20,38 tỷ USD, tăng 6,7% so với năm 2018. Năm 2020, do tác động tiêu cực của dịch Covid-19 nên thu hút FDI sụt giảm, đạt 28,5 tỷ USD, giảm 25% so với năm 2019 và vốn thực hiện đạt gần 20 tỷ USD, bằng 98% năm 2019.

Như vậy, nhìn cả giai đoạn 2011 – 2020, mặc dù mất 4 năm (2011 - 2014) và năm 2020 thu hút FDI không tăng, nhưng 5 năm (2015 - 2019) thu hút FDI liên tục tăng cả về đầu tư mới, mở rộng đầu tư và nhất là vốn góp, mua cổ phần của nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài. Nhờ đó, tổng vốn FDI thu hút giai đoạn này đạt 270 tỷ USD, bằng 67,5% và vốn thực hiện đạt 156 tỷ USD, bằng 66% của hơn 30 năm thu hút FDI của Việt Nam (tính từ năm 1988 đến cuối 2020, tổng vốn FDI thu hút đạt trên 400 tỷ USD, vốn thực hiện đạt khoảng 234 tỷ USD); bình quân vốn FDI thực hiện hàng năm đã chiếm khoảng 22 – 23% vốn đầu tư toàn xã hội…

PV: Bên cạnh những kết quả tích cực, đâu là những hạn chế trong thu hút FDI thời gian qua, thưa ông?

Ông Nguyễn Mại: Những thành tích trong thu hút FDI giai đoạn 2011 – 2020 là rất đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn còn một số những hạn chế nhất định. Chẳng hạn như, nhiều địa phương vẫn còn dễ dãi trong việc chấp nhận khá nhiều DA FDI quy mô nhỏ, không mang lại hiệu quả cho địa phương về tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách. Một số địa phương còn có tình trạng cấp đất quá lớn cho DA FDI mà không căn cứ vào quy hoạch của địa phương…

Hay như về đối tác đầu tư, nhược điểm lớn nhất về đối tác đầu tư nước ngoài tại Việt Nam là các quốc gia phát triển như Mỹ và các nước trong Liên minh châu Âu (EU) chưa đạt 10% trong 234 tỷ USD vốn FDI thực hiện trong hơn 30 năm thu hút FDI. Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi đầu tư cũng còn nhiều bất cập, vẫn chủ yếu dựa vào ưu đãi thuế, giá thuê đất, chi phí nguyên liệu trong khi chưa tương xứng với hiệu quả mà các DA FDI mang lại…

PV: Từ những hạn chế trên, ông có thể chia sẻ một số khuyến nghị, đề xuất trong việc hoạch định chính sách và định hướng về thu hút FDI, khi đất nước đang bước vào chiến lược phát triển giai đoạn 2021 – 2030?

Ông Nguyễn Mại: Tôi cho rằng, trong việc hoạch định chính sách và định hướng thu hút FDI giai đoạn tới cần chú ý một số vấn đề sau.

Thứ nhất, như trên tôi đã chia sẻ về một trong những hạn chế trong công tác FDI thời gian qua là nhiều địa phương vẫn còn dễ dãi trong việc chấp nhận khá nhiều DA FDI quy mô nhỏ, không mang lại nhiều hiệu quả cho địa phương. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do thiếu các định mức, tiêu chuẩn quốc gia để chỉ đạo các địa phương thực hiện, nhất là do từ khi phân cấp quản lý FDI cho các ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố từ năm 2006. Từ thực tế đó, tôi cho rằng, cần xây dựng định mức, tiêu chuẩn quốc gia cho từng loại DA FDI để làm căn cứ thẩm định và cấp giấy đăng ký đầu tư, cũng như phục vụ việc kiểm tra, thanh tra của các bộ, ngành đối với địa phương, khu kinh tế, khu công nghiệp.

Thứ hai, để thu hút được đầu tư từ các tập đoàn xuyên quốc gia, nhất là từ những nước phát triển như Mỹ và khối EU, ngoài những vấn đề liên quan đến môi trường đầu tư nói chung, chúng ta cần chú trọng quan tâm đến đòi hỏi của những NĐT về một số khía cạnh như: tính công khai, minh bạch, ổn định, dễ dự báo về thể chế, chính sách và luật pháp; thực thi pháp luật nghiêm minh, thống nhất, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NĐT; thủ tục hành chính đơn giản, bảo đảm thời gian đã quy định, nghiêm cấm công chức vòi vĩnh, sách nhiễu NĐT…

Thứ ba, chính sách ưu đãi đầu tư cũng cần được sửa đổi, bổ sung để thích ứng với những định hướng FDI mới, đòi hỏi của các tập đoàn xuyên quốc gia và sự cạnh tranh trong khu vực. Theo đó, những ưu đãi truyền thống như ưu đãi thuế, giá thuê đất, chi phí nguyên liệu cần được điều chỉnh theo hướng áp dụng chủ yếu đối với các địa phương có trình độ phát triển thấp, cần thu hút DA thâm dụng lao động. Đối với các địa phương đã phát triển đang cần thu hút DA công nghệ cao, công nghệ tương lai, dịch vụ hiện đại, thì cần chú trọng đến việc đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn xuyên quốc gia về thời gian đàm phán, ký thỏa thuận và triển khai thực hiện, đồng thời quan tâm đến quy định ưu đãi về tài chính như kinh nghiệm thành công của nước ta khi đạt được thỏa thuận với Intel thực hiện DA tại TP. Hồ Chí Minh…

Đặc biệt, thu hút FDI giai đoạn tới cần theo hướng có chọn lọc, không những coi trọng quy mô, mà quan trọng hơn là chất lượng và hiệu quả kinh tế - xã hội theo tinh thần Nghị quyết 50-NQ/TW của Bộ Chính trị về thu hút FDI…

PV: Xin cảm ơn ông!

Nguồn: Thời báo Tài chính Việt Nam

Từ khóa: da, FDI, phát triển, kinh tế - xã hội, tăng trưởng, ưu đãi thuế