Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chuyên gia Colin James phân tích những hiệp định thương mại sắp tới giữa New Zealand và EU.

Các cuộc đàm phán cho một thỏa thuận tự do thương mại (FTA) giữa New Zealand và Liên minh châu Âu (EU) chính thức bắt đầu vào thứ Năm (21/06), khi Ủy viên thương mại EU, bà Cecilia Malmstrom công du đến New Zealand. Ai sẽ là người được hưởng lợi từ hiệp định này?

Các cuộc đàm phán dự tính sẽ kéo dài trong vòng hai năm. Quá trình đàm phán đã bắt đầu được triển khai sau một quãng thời gian dài chờ đợi. Bởi vì Hiệp định nằm ở gần cuối danh sách ưu tiên của EU, trong khi EU vẫn thực hiện một loạt các thỏa thuận thương mại khác. Mức độ ưu tiên của hiệp định này cũng tương tự như hiệp định giữa Australia và EU. Australia và New Zealand sẽ đàm phán với EU cùng một thời điểm, nhưng hai cuộc đàm phán sẽ không được gộp chung với nhau.

Tại sao lúc này, EU phải quan tâm đến những thỏa thuận thương mại với New Zealand và Australia trong khi khối này đang phải giải quyết mớ hỗn độn của Brexit, và những chính sách bảo hộ đầy khó chịu của Tổng thống Mỹ Donald Trump?

Có ba lý do:

Thứ nhất: Để tránh trở về thời kỳ hỗn loạn như những năm 1930, EU cần tiếp tục củng cố trật tự thương mại tự do – một bức tường thành cho hệ thống dân chủ-tư bản và cho các chương trình phát triển của châu Âu. Hiệp định thương mại tự do EU – New Zealand sẽ là một trong những lá chắn của bức tường thành này.

Thứ hai: New Zealand có vị trí gắn liền với khu vực Đông Á, một khu vực tăng trưởng kinh tế hàng đầu, và châu Âu muốn hiện diện nhiều hơn tại khu vực này. EU đã hoàn tất một hiệp định với Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc và Việt Nam (vẫn đang chờ được phê chuẩn).

Thứ ba: Cả New Zealand và EU đều cho rằng FTA giữa hai bên cần phải được triển khai tương đối cụ thể.

Ngay cả các chính trị gia thuộc Đảng Xanh của New Zealand, dù có tư tưởng hoài nghi đối với thương mại, nhưng vẫn ủng hộ hiệp định này, bởi vì Châu Âu – ít nhất là với các nước Tây Âu – luôn quan tâm đến các vấn đề bảo vệ môi trường và thân thiện với khí hậu.

Trong một buổi thảo luận vào tháng 4 vừa qua, thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern đã trình bày những luận điểm đầy thuyết phục này cho Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, từ đó dẫn đến quyết định bật đèn xanh cho các cuộc đàm phán FTA.

Từ tháng 10 năm ngoái, bà Ardern đã được biết đến là một người có lập trường cứng rắn trong Nội các New Zealand. Bà ủng hộ cam kết về một trật tự thương mại quốc tế dựa vào luật lệ, coi đây là một nhân tố quan trọng cho nền kinh tế và cho vị thế công dân toàn cầu tiến bộ của New Zealand. Bà cũng nổi tiếng là một người có khả năng tìm kiếm các FTA mới, nổi bật nhất là Hiệp định mới đây với EU.

Đảng Lao Động New Zealand từng phản đối quá trình đàm phán hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Nhờ vào sự khôn khéo trong hoạt động truyền thông mà hiệp định này mới được chấp nhận: những tuyên bố đầy thuyết phục từ các quốc gia và một vài sự sáng tạo trong cách đặt tên hiệp định.  

Một phần cũng nhờ vào màn trình diễn ấn tượng của Thủ tướng Canada Justin Trudeau, mà Bộ trưởng Bộ Thương mại David Parker và trưởng đoàn đám phán thương mại New Zealand Vangelis Vitalis đã được tham gia vào một hiệp định mới với tên gọi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Những thay đổi trong CPTPP đối với New Zealand là bao gồm: hạ thấp quy định về sở hữu trí tuệ, ký các hiệp định phụ với Úc, Brunei, Malaysia, Peru và Việt Nam về việc không sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài giữa nhà đầu tư và nhà nước đầy tranh cãi, thỏa thuận với Canada và Chi-lê để cắt giảm việc sử dụng cơ chế này, và một thỏa thuận với tất cả các nước trừ Singapore, về việc cấm người nước ngoài mua đất tại New Zealand.

Đến đầu năm 2019, CPTPP có thể sẽ được phê chuẩn bởi 6 quốc gia đang muốn Hiệp định này sớm có hiệu lực. Colombia cũng muốn được tham gia vài hiệp định này. Colombia, Chi-lê, Mexico và Peru là thành viên của Liên minh Thái Bình Dương, và ông Parker cũng đang đàm phán một FTA với khối này.

Cơ chế trọng tài giữa nhà đầu tư và nhà nước có lẽ sẽ không phải là một vấn đề đáng ngại trong thỏa thuận với EU. FTA giữa EU với Canada vào năm 2017 đã đề xuất sử dụng tòa án đầu tư quốc tế với các thẩm phán chuyên gia thay cho phương pháp trọng tài quốc gia. Điều này cũng sẽ phù hợp với New Zealand.

Tuy nhiên, EU được cho là muốn áp dụng luật bảo hộ quyền tác giả và các bằng sáng chế liên quan, ở mức độ có thể còn khắt khe hơn so với những gì mà Hoa Kỳ đạt được trong thỏa thuận TPP cũ. Các quy định về bản quyền phần mềm có thể ràng buộc những công ty nhỏ trong lĩnh vực công nghệ cao tại New Zealand, và việc kéo dài thời hạn sở hữu bằng sáng chế dược phẩm có thể sẽ làm tăng chi phí sản xuất của các công ty dược.

Các sản phẩm thịt cừu của New Zealand vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường EU. EU là nhà nhập khẩu thịt cừu lớn nhất của New Zealand và là thị trường tiêu thụ  2/3 tổng sản lượng thịt cừu ướp lạnh cao cấp từ New Zealand. Thịt cừu nhập khẩu vào EU hiện đang được miễn thuế trong một mức hạn ngạch nhất định theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Tuy nhiên, trong các cuộc đàm phán về Brexit, Anh Quốc và EU đã đề nghị phân chia hạn ngạch một cách cứng nhắc: Anh Quốc giữ 45% và EU giữ 55%, nếu xuất khẩu vượt hạn ngạch sẽ phải chịu mức thuế 50% - trừ khi Anh quốc vẫn nằm trong liên minh thuế quan sau khi Brexit. New Zealand dự kiến sẽ yêu cầu bà Malmstrom thảo luận về vấn đề này.

Trong một diễn biến khác, tổng giá trị xuất khẩu từ New Zealand đến EU (không tính Anh Quốc) chỉ bằng 1/3 giá trị xuất khẩu đến Trung Quốc. Và quá trình đàm phán để nâng cấp FTA với Trung Quốc vừa được tái khởi động gần đây.

Tuy nhiên, mục tiêu hàng đầu của ông Parker và các cộng sự không phải là Trung Quốc mà là phải thu hút được sự ủng hộ của công chúng đối với các thỏa thuận thương mại, điều mà người tiền nhiệm Tim Groser đã không thể làm được khi đàm phán TPP.

Từ tháng Tư đến nay, ông Parker đang ra sức quảng bá trên khắp đất nước về một chương trình nghị sự thương mại được hồi sinh mà ông miêu tả là “tiến bộ và toàn diện”. Chương trình này ưu tiên các FTA đa phương, với nhiều quốc gia tham gia (chẳng hạn như CPTPP và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) do Trung Quốc đề xướng và hỗ trợ).

Quan điểm của ông Parker khá rõ ràng: thương mại mang đến lợi ích, và thương mại càng tự do thì lợi ích càng nhiều. Nhưng những lợi ích lại không được phân bổ đồng đều. Trong nhiều trường hợp, thương mại tự do làm giảm số lượng việc làm và thu nhập.

Đây là nhân tố chính gây ra tình trạng nhiễu loạn chính trị trong chế độ dân chủ của phương Tây. Tại New Zealand, nó làm dấy lên phong trào phản đối TPP.

Vì vậy, Parker muốn đảm bảo thương mại “có lợi cho mọi tất cả” thông qua một loạt các chính sách kinh tế và các sáng kiến về giáo dục đào đạo, và bằng cách kêu gọi sự tham gia của nhiều bộ trưởng và quan chức trong nhiều ban ngành, không chỉ riêng những chuyên gia thương mại.

Ông cho rằng, các FTA phải bảo lưu “quyền lực giám sát của chính phủ đối với các lĩnh vực công cộng, bao gồm thị trường bất động sản quốc gia, đầu tư trong nước, thuế quan cho doanh nghiệp đa quốc gia và dịch vụ cộng đồng”.

Phía EU cũng đồng tình với quan điểm này. Do đó, ông Parker có thể sẽ đạt được một thỏa thuận “thương mại có lợi cho (hầu hết?) tất cả mọi người”.

Nguồn: Otago Daily Times - HN

Từ khóa: đàm phán, hiệp định tự do thương mại, FTA, toàn cầu hóa, hội nhập, CPTPP