Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bài phát biểu hồi tuần trước của cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush càng làm rõ thêm sự khác biệt trong quan điểm về chính sách thương mại của Bush so với quan điểm của Tổng thống đương nhiệm Donald Trump.

Trong bài phát biểu, cựu Tổng thống Bush kêu gọi tự do thương mại, một trong những thành tố đưa Mỹ trở thành siêu cường kinh tế. Đồng thời, ông cũng cảnh báo về tình trạng đói nghèo, hệ quả theo sau sự trổi dậy của chủ nghĩa bảo hộ. Rõ ràng, bài phát biểu đang nhắm vào Tổng thống của Đảng cộng hòa – Donald Trump.

Sự khác biệt trong chính sách thương mại giữa vị tổng thống đời thứ 43 này và ông chủ Nhà Trắng hiện nay được ví von là còn hơn cả sự khác nhau giữa giọng bè và giọng chính trong âm nhạc.

Dưới thời chính quyền Bush, nước Mỹ chủ yếu áp dụng các tiếp cận “càng nhiều càng tốt”, kết quả là ký kết được rất nhiều các hiệp định song phương và tham gia vào một số các đàm phán đa phương, như Hiệp định Thương mại Tự do Trung Mỹ, Vòng đàm phán Doha của WTO và giai đoạn đầu của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Trong khi đó, Tổng thống Trump đã thể hiện thái độ căm ghét rất rõ ràng đối với các Hiệp định đa phương có sự tham gia của nhiều nước. Đầu tiên là quyết định rút Mỹ khỏi TPP vào tháng 1 năm nay, và gần đây là yêu cầu hủy bỏ NAFTA – “một thành tựu vĩ đại” và cho rằng Hiệp định này “sẽ phải kết thúc để nước Mỹ được tốt hơn”.

Đáng tiếc thay, Trump lại quay sang ủng hộ quan hệ thương mại song phương. Ngài Tổng thống đã xác định rất rõ rằng, các Hiệp định Thương mại Tự do trong thời gian tới của Mỹ sẽ dựa trên nền tảng song phương với từng nước riêng biệt.

Hạn chế của các hiệp định song phương

Cách tiếp cận thương mại song phương có nhiều hạn chế. Nhưng điểm hạn chế nổi bật nhất chính là có rất ít cơ hội thương lượng được những Hiệp định song phương. Lấy ví dụ, mặc dù chính quyền Trump đã bày tỏ rõ sự quan tâm về một Hiệp định thương mại tự do với Nhật Bản, nhưng Nhật Bản lại có vẻ lưỡng lự.

Trong khi đó, FTA với Vương Quốc Anh mặc dù được quảng cáo rầm rộ cũng bị đứt gánh nửa đường do thực tế là Vương Quốc Anh không thể đàm phán bất kỳ một Hiệp định thương mại nào cho đến khi nước này chính thức rời khỏi EU.

Thậm chí cho dù Trump tìm được các đối tác có thiện chí, thì sự cố chấp theo đuổi chủ nghĩa song phương của ông vẫn là một quan điểm không khôn ngoan. Lý do quan trọng nhất là các Hiệp định song phương thường đem lại lợi ích kinh tế thấp hơn so với các Hiệp định đa phương. Bằng việc có nhiều nước hơn cùng tham gia, các Hiệp định đa phương có thể mở rộng tính kinh tế quy mô, và do đó, cho phép khu vực lao động được chuyên môn hóa hơn bao giờ hết, kết quả là thúc đẩy gia tăng năng suất và hạ thấp chi phí.

Lợi ích từ việc gia tăng hiệu quả này sẽ giúp chúng ta sản xuất được nhiều sản phẩm hơn với cùng 1 đơn vị nguồn lực, mà nhờ vậy mà giàu có hơn lên và tiêu chuẩn sống được cải thiện hơn.

Một đòn giáng khác vào quan điểm này chính là lượng công việc giấy tờ tăng thêm khi phải đàm phán vô số các hiệp định song phương. Trong khi Hiệp định TPP chỉ gồm một bộ quy tắc xuất xứ chung cho 12 nước, Trump lại thích tách riêng các Hiệp định cho từng nước thành viên, và mỗi hiệp định đó sẽ sở hữu các điều khoản và kiểu cách riêng.

Một luật sự thương mại cho biết, các tiếp cận của Trump thật đáng ngạc nhiên trong khi chính quyền của ông luôn tự hào về thành tựu cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà.

Trong khi Tổng thống luôn chỉ trích rất nhiều Hiệp định thương mại là đã làm cho nước Mỹ thành kẻ thua cuộc, thì cách tiếp cận hiện nay của ông thậm chí còn làm nước Mỹ thua cuộc thảm hại hơn.

Washington đang đứng ngoài cuộc chơi trong khi các Hiệp định đa phương mới đang được ký kết trên thế giới. Điều này gần như chắc chắn sẽ làm cho nước Mỹ thành điểm đến kém hấp dẫn hơn về thương mại lẫn đầu tư so với các nước có tham gia các Hiệp định thương mại đa phương.

Thật ra, Trump đang bỏ lỡ rất nhiều quyền lợi. Hãy lấy Hiệp định TPP mà Trump rút lui làm ví dụ. Viện Kinh tế Quốc tế Peterson đã kết luận rằng, Hiệp định TPP sẽ đem lại lợi ích 131 tỷ USD cho Mỹ nói riêng và đem lại lợi ích 492 tỷ USD cho tất cả nói chung.

Một nghiên cứu gần đây của Viện Peterson cũng dự đoán Hiệp định song phương Mỹ – Nhật sẽ có tổng lợi ích là 120 tỷ USD, trong khi lợi ích dự kiến của Hiệp định TPP 11 (không có Mỹ) cũng đã là 147 tỷ USD, mặc dù GDP của 11 nước còn lại trong TPP còn thấp hơn GDP của Nhật và Mỹ cộng lại.

Trong khi các bằng chứng ủng hộ thương mại đa phương khá rõ ràng như trên, thì lý lẽ mà Tổng thống đưa ra để ủng hộ thương mại song phương lại rất mơ hồ. Tổng thống cho rằng đàm phán song phương sẽ giúp Mỹ ở vị thế tốt để ép buộc các đối tác đàm phán nhượng bộ nhiều hơn. Có lẽ, lời biện hộ này nên được xem xét lại một cách thận trọng.

Doanh nghiệp Mỹ ngày nay phụ thuộc rất lớn vào hàng nhập khẩu như một phần trong chuỗi cung ứng để đảm bảo giá cạnh tranh cho sản phẩm. Và người dân Mỹ sẽ được hưởng lợi khi giá cả hàng hóa giảm và sự lựa chọn phong phú hơn. Vì vậy, đối với doanh nghiệp và dân chúng Mỹ, một Hiệp định thương mại lý tưởng phải mở rộng nhập khẩu nhiều như việc mở rộng xuất khẩu.

Tuy nhiên, hiệp định thương mại lý tưởng mà người dân Mỹ mong muốn khó thành hiện thực khi Trump đang khát khao hạ thấp thâm hụt thương mại của Mỹ, dẫn đến các nhà đàm phán của Mỹ chắc chắn sẽ dùng biện pháp cứng rắn để nhấn mạnh mong muốn thúc đẩy xuất khẩu, giảm bớt nhập khẩu của Mỹ.

Chính quyền Trump hiện nay đang tiến hành các chính sách thương mại mà gần như trái ngược hoàn toàn với những gì mà nước Mỹ nên theo đuổi. Hành động rút khỏi TPP và khả năng sẽ rút khỏi NAFTA chẳng khác nào đánh đổi những lợi ích kinh tế rành rành lấy những “lợi ích tiềm tàng” nhỏ bé từ các Hiệp định song phương mà thậm chí còn chưa được bắt đầu đàm phán.

“Tổng thống Donald Trump đang đánh đổi những lợi ích kinh tế hữu hình mà nước Mỹ gần như sắp đạt được để đổi lấy những lợi ích khác, nhỏ bé và mơ hồ hơn.”

Tác giả: Colin Grabow - nhà phân tích chính sách của Trung tâm Nghiên cứu chính sách Thương mại Herbert A. Stiefel, Viện Cato.

Nguồn: The Hill – TQ

Từ khóa: Bush, Donald Trump, chính sách thương mại, song phương, đa phương, FTA, tự do thương mại