TPP sống dậy từ tro tàn

tpp-cropped

Những bước đi gần đây cho thấy Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có thể hồi sinh. Tuy vậy câu hỏi quan trọng là, sau khi hồi phục, liệu Hiệp định TPP có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ được không?

TPP vẫn trong trạng thái chờ đợi triển khai thực thi. Mặc dù Hoa Kỳ đã rút khỏi Hiệp định này từ đầu năm nay, 11 nước còn lại vẫn tiếp tục xúc tiến phê chuẩn TPP với lý do thỏa thuận vẫn mang lại những lợi ích thiết thực về kinh tế cho những quốc gia thành viên khác mặc dù thiếu vắng nền kinh tế lớn nhất thế giới. Quan trọng hơn, TPP giúp duy trì động lực của tự do hóa thương mại, đặt ra những tiêu chuẩn mới đối với những vấn đề đang nổi lên hiện nay như quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời, thỏa thuận này có thể đóng vai trò là bước đệm hình thành một khu vực thương mại tự do rộng lớn hơn trong trường hợp TPP chào đón các quốc gia khác tham gia trong tương lai. Đối với khu vực có nền tảng căn bản là thương mại như châu Á Thái Bình Dương, TPP hứa hẹn mang lại nhiều hy vọng.

Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn tồn tại. TPP bao gồm những nền kinh tế khác biệt nhau, từ các quốc gia xuất khẩu hàng hóa như Brunei, Peru, Canada, Chile, New Zealand, Úc, trung tâm dịch vụ của khu vực như Singapore đến những nước có nền kinh tế sản xuất như Mexico, Nhật Bản, Việt Nam và Malaysia. Sự phát triển của các nền kinh tế vừa nêu cũng rất khác biệt: bao gồm cả những nước có thu nhập bình quân đầu người thấp nhất khu vực đến cao nhất khu vực. Tuy vậy, sự khác biệt chính là sức mạnh của TPP ngay cả khi không còn sự hiện diện của Mỹ. Sự bổ sung lẫn nhau về kinh tế có thể mang lại lợi ích cho tất cả thành viên, do đó không một quốc gia thành viên riêng lẻ nào có thể một mình tận dụng những lợi ích do Hiệp định mang lại.

Sau vài tháng lưỡng lự và chấp nhận sự thật về việc rút lui của Hoa Kỳ, 11 thành viên khác trong TPP đang quay trở lại bàn đàm phán. Tiến triển đạt được khá nhanh chóng, phần nào nhờ vào việc, phần khó nhất trong đàm phán đã được thống nhất từ những năm trước. Việc thay đổi nội dung của Hiệp định nhằm đáp ứng các yêu cầu của tình hình mới khi số lượng thành viên ít hơn lúc ban đầu diễn ra thuận lợi hơn dự kiến. Sự tham gia của Mỹ là quan trọng nhưng không có nghĩa là nếu nước này rút khỏi thỏa thuận, TPP sẽ trở nên vô nghĩa với các quốc gia còn lại. Bộ trưởng của các quốc gia tham gia TPP dự kiến sẽ gặp nhau bên lề Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương tại Việt Nam vào tháng 11 với hy vọng lớn rằng các bên có thể đạt được một thỏa thuận cuối cùng

Tuy nhiên, mọi việc không quá suôn sẻ. Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đang đề nghị tổ chức bầu cử quốc gia sớm, dự kiến vào ngày 22/10. Chính phủ Thủ tướng Abe thể hiện sự cam kết mạnh mẽ đối việc thực thi TPP, tuy vậy tỷ lệ ủng hộ Đảng của ông đang giảm có thể làm phức tạp quá trình phê chuẩn Thỏa thuận. Cùng thời điểm, kết quả bầu cử với chiến thắng sít sao dành cho đảng cầm quyền tại New Zealand cũng được coi là nguyên nhân làm suy yếu cam kết của nước này đối với TPP hoặc buộc chính phủ của quốc gia Châu Đại Dương đề nghị bổ sung những điều khoản gây tranh cãi vào Hiệp định như việc giới hạn việc người nước ngoài có thể mua tài sản tại nước này. Việt Nam cũng đã bày tỏ do dự về các quy định liên quan đến bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với dược phẩm - một trong những thành tố quan trọng của TPP gốc. Với những thông tin vừa nêu, việc thay đổi nội dung của TPP là điều cần thiết.

Malaysia dường như cũng đang dao động, khi từ lâu, quốc gia Đông Nam Á này vẫn giữ thái độ không hài lòng đối với các quy định về mua sắm công, doanh nghiệp nhà nước; bên cạnh đó, cuộc bầu cử sắp tới diễn ra tại nước này cũng có thể làm quá trình đàm phán thêm phức tạp. Bên kia bờ Thái Bình Dương, mọi việc cũng không diễn ra suôn sẻ, Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ NAFTA đang trong quá trình đàm phán lại, tạo ra không ít thách thức cho Canada và Mexico, hai quốc gia thành viên của cả NAFTA và TPP.

Thời hạn kết thúc đàm phán đầy tham vọng

Mục tiêu kết thúc đàm phán vào tháng 11 dường như là một thách thức nếu không muốn nói là bất khả thi. Chủ nghĩa bảo hộ đang trở thành một nguy cơ hiện hữu trên khắp thế giới, dù vậy, các thành viên còn lại của TPP vẫn thể hiện quyết tâm duy trì tự do thương mại. Nhật Bản với tư cách là nền kinh tế lớn nhất trong số các nước tham gia Hiệp định đang dẫn đầu xu hướng này. Tất cả thỏa thuận thương mại đều cần một nền kinh tế đầu đàn sẵn lòng thực hiện những nhượng bộ về lợi ích nhằm lôi kéo các nền kinh tế khác tham gia. Mọi sự chú ý đang đổ đồn về cuộc bầu cử tại Nhật Bản và cam kết của chính phủ đất nước mặt trời mọc về việc đảm bảo tiếp tục theo đuổi các cuộc đàm phán về TPP.

Thật là sai lầm nếu cho rằng lợi ích từ các hiệp định thương mại tự do mang lại chỉ bó hẹp trong phạm vi các nước thành viên. Đầu tiên, TPP là một hình mẫu tuyệt vời đối với một thỏa thuận thương mại hiện đại,tiêu chuẩn cao. Vượt ra khỏi khuôn khổ của các thỏa thuận thương mại truyền thống, Hiệp định TPP bao gồm các vấn đề khác như thương mại dịch vụ, mua sắm công, vai trò của doanh nghiệp nhà nước, sở hữu trí tuệ, môi trường và quyền lợi của người lao động.

Nếu TPP thất bại, điều này sẽ tác động xấu đến tự do thương mại trên khắp thế giới. Ngược lại, nếu thành công, TPP sẽ làm dịu lại làn sóng phản đối tự do thương mại đang nổi lên trong kỷ nguyên bùng nổ của toàn cầu hóa. Tất cả những điều vừa nêu không có nghĩa là TPP là một Hiệp định hoàn hảo. TPPcũng không thể giải quyết các vấn đề và thách thức mà tự do hóa thương mại tạo ra. Dù vậy, TPP là một bước đi quan trọng, hướng đến một khuôn khổ vững chắc hơn, ngày càng mở rộng theo thời gian, giúp giải quyết những hạn chế do tự do hóa thương mại đem lại.

TPP không phải là một câu lạc bộ đóng kín, mà luôn rộng mở với tất cả quốc gia, gồm cả Hoa Kỳ trong trường hợp nước này quyết định tham gia trở lại Hiệp định mà trong quá khứ họ đã vất vả để tạo lập. Tại châu Á, số lượng thành viên tham gia TPP có thể sẽ tăng lên, bao gồm nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc, nước có hoạt động thương mại lớn nhất thế giới. Bên cạnh đó, Trung Quốc đang dẫn đầu những nỗ lực để thiết lập một khu vực tự do thương mại khác ở châu Á thông qua Thỏa thuận Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Một số nước tham gia RCEP cũng đồng thời là thành viên của TPP, do vậy, việc hai khu vực tự do thương mại có thể hòa chung làm một là điều có thể xảy ra trong tương lai. Nếu điều vừa nêu xảy, đây sẽ là một thành quả to lớn, nhưng kết quả này chỉ đạt được một khi TPP chứng tỏ được vai trò của mình như một mẫu hình hiệu quả.

Để giúp tự do hóa thương mại phát triển, TPP sẽ đóng vai trò là một xúc tác quan trọng. Hãy hy vọng rằng TPP sẽ tiếp tục được thực hiện thay vì phải dừng lại như một vài dự đoán vài tháng trước rằng Hiệp định này sẽ không khác gì một tập hợp các sáng kiến ngoại giao thất bại; TPP hiện nay đã thực sự tìm được hướng đi mới.

Tác giả: Frederic Neumann - đồng lãnh đạo của bộ phân Nghiên cứu các nền kinh tế châu Á tại HSBC.

Nguồn: Nikkei – LA

Từ khóa: TPP, Hoa Kỳ, đàm phán, tự do thương mại, Nhật bản