Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong một thế giới mà tiến trình hội nhập kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết, nhu cầu về việc tái phân bổ tăng trưởng một cách công bằng cũng ngày càng cao. Hoạt động thương mại quốc tế đã đem lại cho xã hội nhiều phúc lợi hơn và xóa bỏ nạn nghèo đói. Tuy nhiên, chúng ta có thể nhận thấy, đi cùng với quá trình này, sự bất bình đẳng cũng tăng lên tại nhiều quốc gia, cũng như bất bình đẳng giữa các quốc gia và giữa các khu vực.

Hiện tại, Donald Trump được xem như người tấn công chính nhắm vào hệ thống tự do thương mại. Giải pháp mà Trump đưa ra nhằm khắc phục tình trạng bất bình đẳng và thất nghiệp là chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa bảo hộ. Rõ ràng, những định hướng của ông không thể nào sai lầm hơn được nữa. Con đường phát triển chỉ được mở ra thông qua những quyết định mang tính chính trị ở cấp độ quốc gia và quốc tế, thông qua hoạt động xúc tiến tái phân bổ tăng trưởng kinh tế, đối thoại xã hội và củng cố quyền lợi cho người lao động.

Tự do thương mại vốn dĩ là không công bằng. Thương mại tự do cần được nắm bắt bởi những quyết định chính trịhợp lý. Tăng trưởng kinh tế cần được tái phân bố để mọi người có thể cùng nhau tận hưởng thành quả từ hoạt động tự do thương mại. Tất cả đều phụ thuộc vào loại hình xã hội mà bạn mong muốn phát triển. Nói một cách đơn giản, như nhà kinh tế học người Mỹ Jeffrey D. Sachs từng nhận định; chính sách mở rộng thương mại chỉ mang lại lợi ích cho nhiều người khi nó được kết hợp với những chính sách phân bổ ngân sách khôn ngoan và công bằng. Để đẩy mạnh và hoàn thiện quá trình tái phân bổ ở cấp độ quốc gia, chúng tôi tin rằng việc củng cố tư cách pháp lý trong quyền lợi của người lao động ở cấp độ khu vực và toàn cầu là một yêu cầu cần thiết. Một trong những cách thức triển khai là củng cố quyền lợi của người lao động trong các hiệp định thương mại tự do (FTAs). 

Chuỗi cung ứng toàn cầu và quyền lợi của người lao động

Quyền lợi người lao động trong chuỗi cung ứng toàn cầu đã được quan tâm nhiều hơn từ sau vụ thảm họa ở tòa nhà Rana Plaza, làm thiệt mạng hơn 1100 công nhân trong một xưởng may ở Bangladeshi. Trước đó, đã có những báo cáo về nguy cơ sụp đổ của tòa nhà, tuy nhiên, vẫn không một ai chịu trách nhiệm giải quyết việc này trước khi quá muộn.

Rana Plaza không phải là một ví dụ duy nhất. Quyền lợi người lao động trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang ở mức độ đáng lo ngại. Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), 48% công nhân sản xuất bóng đá ở Trung Quốc và Thái Lan phải làm việc hơn 60 giờ/tuần và 25% số công nhân phải làm việc 7 ngày/tuần. Và lao động nữ nhận tiền lương thấp hơn lao động nam. Ở góc độ toàn cầu, vẫn còn một danh sách rất dài những quyền lợi mà người lao động chưa nhận được hay nhận được rất ít.

Thương mại quốc tế và quyền lợi người lao động

Hiệp định thương mại tự do giữa Hoa Kỳ, Mexico và Canada (NAFTA) từ năm 1994 là một trong những hiệp định đầu tiên đề cập đến quyền lợi dành cho người lao động. Sau 1994, nhiều hiệp định khác cũng quy định quyền lao động thành một chương cụ thể. Các hiệp ước cũng thường đính kèm những đoạn văn bản liên quan đến các công ước cốt lỗi của ILO và Tuyên ngôn của ILO về những Nguyên tắc và Quyền cơ bản trong lao động. Đây có thể xem là một sự tiến bộ, nhưng nó thực sự mang lại những gì?

FTA giữa Hoa Kỳ với nhiều nước Trung và Nam Mỹ (CAFTA) là một ví dụ buồn về những bất cập đối với quyền lao động đính kèm trong FTA. Vào năm 2008, công đoàn thương mại Hoa Kỳ và Guatemala đã trình một đơn khiếu nại chính thức dựa trên các điều khoản trong FTA. Những gì xảy ra cho các thành viên công đoàn và các nhà vận động ở Guatemala chỉ biết dùng từ “vô cùng sửng sốt” để mô tả. Từ khi CAFTA được ký kết cho đến hiện tại, số lượng công đoàn viên bị sát hại đã lên đến 83 người. Tuy nhiên, đến tháng 7 năm 2017, công đoàn nước này mới nhận được câu trả lời. Theo phán quyết của tòa án tiếp nhận khiếu nại, sự việc ở Guatemala không hề vi phạm các điều khoản trong FTA. Tòa án lập luận rằng rằng điều này không gây bóp méo hoạt động thương mại giữa Hoa Kỳ và Guatemala.

Nói cách khác, quyền lợi của người lao động chỉ được quan tâm khi có thiệt hại xảy ra với nền thương mại giữa các nước. Dựa trên cách diễn giải ngắn gọn này, có thể thấy rằng, khả năng xây dựng và củng cố quyền lợi cho người lao động trong các FTA là vô cùng ít ỏi. Các điều khoản về quyền lợi lao động tuy không mang tính quyền lực pháp lý, nhưng để nó có hiệu lực, các điều khoản này cũng cần được trao cho một mức độ tư cách pháp lý nhất định. Cách diễn giải này cũng bỏ qua một thực tế rằng, hàng hóa xuất khẩu và dịch vụ là một phần tích hợp trong chuỗi sản xuất quốc gia. Một rắc rối không kém khác trong vấn đề này đó là tầm quan trọng của việc xây dựng môi trường làm việc tốt và những thỏa ước lao động tập thể đã hoàn toàn bị ngó lơ.

Quyền lợi cơ bản của người lao động là được làm việc trong môi trường tốt và qua đó củng cố triển vọng cho một xã hội bình đẳng hơn. Một nước nếu muốn đạt mục tiêu tái phân bổ tăng trưởng kinh tế ở cấp độ quốc gia, thì phải đảm bảo quyền lợi cốt lõi của người lao động, là quyền được tổ chức và tham gia các thỏa ước lao động tập thể. Ngay cả Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng công nhận vai trò quan trọng của các thỏa ước tập thể trong việc đảm bảo thu nhập cao hơn cho nhóm người thu nhập thấp và trung bình. Hơn nữa, nhiều viện nghiên cứu đã nhấn mạnh mối liên hệ giữa môi trường làm việc tốt với năng suất kinh tế xã hội cao hơn. Mọi người cần phải biết rằng, sự bất bình đẳng luôn gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh.

Củng cố tư cách pháp lý về quyền lợi người lao động trong các FTA

Quyền lợi người lao động cần nhận được tư cách pháp lý cao hơn trong các FTA. Những hiệp định này cần đính kèm các điều khoản bắt buộc, nhất quán với các các công ước cốt lõi của ILO và Tuyên ngôn của ILO về những Nguyên tắc và Quyền cơ bản tại nơi làm việc. Nếu một quốc gia không tôn trọng các quy tắc trong FTA, họ sẽ bị trừng phạt bằng việc bị hạn chế tiếp cận thị trường cho những loại hàng hóa và dịch vụ trong phạm vi thỏa thuận. Lý tưởng nhất là khi, quy định trừng phạt này sẽ được nhiều nước thực hiện cùng lúc, chẳng hạn như thông qua Tổ chức Thương mại Thế giới hoặc ILO. Tuy nhiên, khi mà điều này vẫn còn bất khả thi, chúng ta buộc tìm những cách khác để củng cố quyền lợi cho người lao động trên toàn cầu.

Công ước 87 và 97 của ILO về quyền tổ chức và thỏa ước tập thể sẽ đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch tái phân bổ tăng trưởng. Trong một thị trường lao động, nơi mà các tổ chức xã hội phát triển mạnh mẽ và sở hữu một hệ thống thỏa ước lao động ổn định và đáng tin cậy, sự bất bình đẳng sẽ được giảm thiểu. Các tổ chức xã hội càng yếu thì khả năng tái phân bố tăng trưởng cũng càng khó.

Không còn nhiều thời gian

Ở Hoa Kỳ, nhiều người đã mất đi việc làm, do sự di dời của cơ sở sản xuất đến các quốc gia có chi phí nhân công thấp hơn, và do sự gia tăng tính cạnh tranh quốc tế. Hiện tượng này diễn ra trong giai đoạn mà nền kinh tế có dấu hiệu tăng trưởng mạnh mẽ. Việc Trump được bầu làm Tổng thống là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy mọi người đang không hài lòng với những tác động tiêu cực từ tiến trình toàn cầu hóa. Thái độ khó chịu của họ là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, những giải pháp mà Trump đề ra lại cực kỳ nguy hiểm. Không chỉ mình Trump đồng tình với chủ nghĩa dân túy và chủ nghĩa bảo hộ. Các chính trị gia Châu Âu cũng có quan điểm tương tự. Cái giá mà chúng ta phải trả cho việc không thể đảm bảo sự bình đẳng về kinh tế sẽ là một viễn cảnh chính trị,mà tại đó, chúng ta bị rơi vào vòng xoáy của chủ nghĩa dân tộc và những xung đột về lợi ích. Ở châu Âu, mọi người đã hiểu quá rõ hiện tượng này. Mọi người dân sẽ phải gánh chịu những rủi ro tổn thất rất lớn chỉ vì một số nhà lãnh đạo cho rằng những lợi ích từ tăng trưởng kinh tế chỉ nên phân bổ cho một số ít những người nắm giữ quyền lực. Đã đến lúc chúng ta phải củng cố quyền lợi cho người lao động và bổ sung thêm quyền hạn cho các tổ chức công đoàn để họ có thể thương lượng hiệu quả.

Nguồn: Social Europe - HN

Từ khóa: lao động, quyền lợi, chủ nghĩa, bảo hộ, thương mại, kinh tế, WTO