TPP: Cơ hội nhìn từ các lĩnh vực thế mạnh của Việt Nam (Kỳ 2)

TPP-5

Theo đề nghị của Hoa Kỳ (xuất phát từ yêu cầu của một nhóm các nghị sỹ Hoa Kỳ), đàm phán về dệt may được thực hiện riêng, độc lập với đàm phán về mở cửa tất cả các loại hàng hóa còn lại.

Trong đàm phán này, hai đối tác chủ yếu là Hoa Kỳ (phía mở cửa thị trường) và VN (phía tiếp cận thị trường), ngoài ra còn có một số đối tác khác có quan tâm như Mexico, Australia.

Dệt may và các cuộc đàm phán riêng

Vẫn còn những vướng mắc

Tính tới thời điểm 1/5/2015 thì dường như đàm phán dệt may đã chốt ở nguyên tắc quy tắc xuất xứ chung (là “từ sợi trở đi” – yarnforward – theo đó sản phẩm dệt may muốn được hưởng ưu đãi thuế quan TPP phải được sản xuất từ sợi trở đi tại các nước TPP), với các hoạt động kỹ thuật đang được triển khai nhằm cụ thể hóa nguyên tắc yarnforward chung này đến từng dòng thuế chi tiết.

Tuy nhiên, đàm phán vẫn đang còn vướng mắc ở những nội dung cơ bản như: Danh mục “nguồn cung thiếu hụt”, mặc dù các nước đã thống nhất sẽ có danh mục này (chia thành 2 danh mục nhỏ hơn: “danh mục nguồn cung thiếu hụt thường xuyên” và “danh mục nguồn cung thiếu hụt tạm thời” nhưng lại chưa thống nhất về nội dung danh mục này (gồm các dòng thuế nào) và tính chất của Danh mục (Danh mục cố định hay Danh mục linh hoạt, có thể bổ sung sau).

Đối với VN, trong bối cảnh hiện tại và tương lai gần, khả năng nguồn cung nguyên phụ liệu dệt may từ các nước ngoài TPP vẫn chiếm tỷ trọng lớn ở hầu hết các dòng sản phẩm, trong khi nguyên tắc yarnforward lại là nguyên tắc chung, về mặt lý thuyết, càng nhiều nguyên liệu, đặc biệt là các nguyên liệu sử dụng nhiều trong các sản phẩm may mặc XK chủ lực của VN được đưa vào danh mục “nguồn cung thiếu hụt” để không phải áp dụng quy tắc xuất xứ yarnforward càng có lợi.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận một thực tế là danh mục này được xem là ngoại lệ, do đó, số lượng các sản phẩm nguyên liệu được đưa vào danh mục này là có hạn, và để thuyết phục các nước đối tác chấp nhận thì cần có các giải trình cụ thể về “tính chất thiếu hụt” của nguyên liệu liên quan trong nội khối TPP. Hơn nữa, chúng ta cũng cần tính đến khả năng trong tương lai khi các DNVN có thể tự sản xuất các sản phẩm dệt may để XK chứ không chỉ đơn thuần là gia công cho nước ngoài.

Biện pháp tự vệ về dệt may

Bên cạnh các quy định về biện pháp tự vệ thông thường (giống như trong WTO), đàm phán dệt may TPP còn có đề xuất về biện pháp tự vệ đặc biệt chỉ áp dụng cho hàng dệt may, với các cơ chế riêng, cho phép áp dụng biện pháp tự vệ theo các điều kiện dễ dàng hơn so với điều kiện chung trong WTO. Đây là cơ chế nhằm bảo vệ cho nước nhập khẩu (ở đây chủ yếu là Hoa Kỳ) trước nguy cơ hàng dệt may ồ ạt nhập khẩu vào thị trường sau khi áp dụng thuế ưu đãi gây ra thiệt hại nghiêm trọng. Hiện chưacó thông tin đầy đủ về dự kiến cơ chế này trong đàm phán, tuy nhiên có thể là một trong hai mô hình tự vệ đặc biệt tại FTA Hoa Kỳ – Singapore (mô hình chặt) hoặc FTA Hoa Kỳ – Hàn Quốc (mô hình lỏng hơn).

Đối với Việt Nam, nước XK dệt may lớn nhất vào thị trường Hoa Kỳ trong TPP, về lý thuyết đây là điều khoản bất lợi cho DN XK. Mặc dù vậy, trên thực tế, khả năng áp dụng điều khoản này không cao bởi xét năng lực hiện tại và triển vọng đầu tư phát triển dệt may trong thời gian tới ở VN thì ít có khả năng lượng hàng dệt may từ VN sang các nước TPP sẽ tăng đột biến sau TPP. Hơn nữa, Hoa Kỳ hầu như không có ngành may nội địa sản xuất hàng tương tự với hàng dệt may VN, do đó yếu tố thiệt hại nghiêm trọng gây ra cho ngành sản xuất nội địa (điều kiện để áp dụng biện pháp tự vệ) hầu như không tồn tại. Trên thực tế, sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, với tính chất là nhà XK dệt may lớn nhất thế giới, Trung Quốc cũng phải chấp nhận cam kết về biện pháp tự vệ đặc biệt về dệt may, mặc dù vậy chưa có vụ tự vệ dệt may nào được tiến hành theo cơ chế này ở các nước TPP, trong đó có Hoa Kỳ.

Nguồn: BaoCongThuong

Từ khóa: TPP, cơ hội, từ các ngành thế mạnh, Việt Nam