Trong tuần qua, Chính phủ Tổng thống Obama đã phải vượt qua không ít khó khăn trước các thành viên đảng Dân chủ trong Quốc hội Mỹ để được trao quyền đàm phán nhanh (TPA), thúc đẩy đàm phán hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) – một hiệp định được coi như di sản của Tổng thống Obama.
TPP được xây dựng để Mỹ mở rộng quan hệ thương mại với các nước châu Á bao gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Nhật Bản, Mỹ và Việt Nam. TPA sẽ giúp quá trình thông qua TPP nhanh hơn so với bình thường khi Quốc hội Mỹ chỉ có quyền phủ quyết hoặc thông qua mà không có quyền chỉnh sửa nội dung TPP.
Mặc dù có một loạt các mối quan tâm chính trị được nêu ra trong các cuộc tranh luận về TPP nhưng vấn đề mấu chốt vẫn là kinh tế: mở rộng thương mại tự do có tốt cho nền kinh tế Mỹ và cho công nhân Mỹ - một lực lượng cử tri ủng hộ quan trọng của Đảng Dân chủ.
Có lẽ các cuộc tranh cãi về các hiệp định thương mại tự do đã trở nên quen thuộc ở Mỹ. Mỹ đã thông qua hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) vào năm 1994 bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ các tổ chức công đoàn và các tổ chức bảo vệ quyền lợi người lao động khác. NAFTA cắt giảm thuế quan và thay đổi các quy định, cho phép tự do thương mại giữa Hoa Kỳ, Canada và Mexico.
Kể từ đó, NAFTA đã trở hành một hiệp định khuôn mẫu cho các hiệp định hiệp định thương mại tự do khác của Mỹ, hiện nay đã lên tới con số 20. NAFTA cũng được coi như là một ví dụ điển hình về những mặt tích cực và tiêu cực của thương mại tự do. Trong bối cảnh mọi người đang tranh cãi gay gắt về TPP, dưới đây là một số kinh nghiệm hữu ích từ NAFTA.
Những lập luận ủng hộ dự luật thương mại tự do là gì?
Những lập luận ủng hộ thương mại tự do có trước khi NAFTA được thông qua nhưng phát triển mạnh trong những năm 1990. Nói chung, những người ủng hộ cho rằng thương mại tự do kích thích nền kinh tế của tất cả các nước bằng cách cho phép hàng hóa và dòng vốn dễ dàng lưu chuyển xuyên biên giới, tạo ra các doanh nghiệp mới, công việc và sự giàu có cho tất cả mọi người.
Những lập luận chống lại thương mại tự do là gì?
Lập luận chính là thương mại tự do không hiện thực hóa được cam kết tạo ra việc làm mới hoặc sự giàu có. Nếu có việc làm mới được tạo ra thì chúng cũng không được như mong muốn và không có mức lương tốt như các công việc đã bị mất đi. Hơn nữa, hàng hóa nước ngoài rẻ hơn sẽ có nghĩa là tiền lương của công nhân Mỹ sẽ bị buộc phải giảm xuống để các công ty Mỹ có thể cạnh tranh được. Theo thời gian, các quy tắc về môi trường và an toàn để bảo vệ người lao động Mỹ cũng sẽ có xu hướng bị bỏ qua khi các công ty phải vật lộn với việc cắt giảm chi phí nhân công.
Công ăn việc làm được tạo ra hay bị mất đi?
Cả hai. Một số lượng việc làm, chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất chắc chắn đã bị mất đi nhưng những người ủng hộ tự do thương mại cho rằng số lượng việc làm mới được tạo ra có ý nghĩa kinh tế lớn hơn.
Ví dụ, trong bản báo cáo về tác động của NAFTA, các chuyên gia Gary Hufbauer và Jeffrey Schott của Viện kinh tế quốc tế Peterson – có xu hướng ủng hộ thương mại – đặt trụ sở tại Washington cho rằng Mỹ đã có thêm được 100.000 việc làm mới mỗi năm nhờ hoạt động thương mại trong khu vực Bắc Mỹ tăng mạnh trong giai đoạn 1993-2003, mặc dù không phải tất cả các việc làm mới này đều do NAFTA mang lại. Năm 2005, các nhà nghiên cứu của viện Peterson đã đưa ra ước tính hoạt động thương mại gia tăng nhờ NAFTA đã giúp sản lượng kinh tế Mỹ tăng thêm 7,3%.
Tuy vậy, những người phản đối NAFTA hoàn toàn không đồng ý. Public Citizen, một nhóm vận động người tiêu dùng, có trụ sở tại Washington, ước tính 1 triệu việc làm đã bị mất vì NAFTA. Nhóm này phân tích các số liệu thống kê của chính phủ Mỹ rồi khẳng định mặc dù có năm đạt được thặng dư thương mại nhưng tính tổng cộng, Mỹ phải chịu thâm hụt thương mại 177 tỷ USD kể từ khi NAFTA được ký kết, hàng hoá từ Mexico và Canada tràn qua biên giới vào Mỹ.
Về phần mình, Nhà Trắng khẳng định chắc chắn một số việc làm đã bị mất. Từ năm 1974, khoảng 2,2 triệu người lao động Mỹ đã nhận được tiền trợ cấp của chính phủ liên bang hoặc được đào tạo lại sau khi bị mất việc vì các vấn đề liên quan đến thương mại.
Những việc làm bị mất có quan trọng không?
Đây là một chủ đề gây tranh cãi nhiều nhất. Kể từ đầu thế kỷ này, số lượng công nhân trong lĩnh vực sản xuất đã giảm từ khoảng 15 triệu người xuống còn 13 triệu người, nhưng các nhà máy vẫn tiếp tục hoạt động tốt hơn, tạo ra thêm 85% sản lượng (mặc dù có sự sụt giảm nhẹ trong những năm suy thoái). Công nghệ hiện đại hỗ trợ các ngành công nghiệp tiếp tục hoạt động tốt bất chấp một số lượng lớn công việc bị mất đi.
Tuy nhiên, nhiều công nhân nhà máy khẳng định họ phải chấp nhận mức lương thấp hơn để có được việc làm mới. "Theo báo cáo của Cơ quan thống kê lao động, năm 2012, cứ 3 công nhân trong lĩnh vực sản xuất bị mất việc tìm được việc làm mới thì có hai người phải đồng ý mức lương thấp hơn, hầu hết bị giảm đi nhiều hơn 20% so với mức lương cũ", Public Citizen khẳng định. Trong thực tế, các tầng lớp trung lưu, vốn được hưởng mức lương tốt hơn, bị thu nhỏ lại và bất bình đẳng thu nhập tăng lên là hậu quả của các hiệp định thương mại.
Quan điểm trung lập
Năm 2013, nhân kỷ niệm 20 năm ngày thông qua NAFTA, Cơ quan nghiên cứu Quốc hội Mỹ đã đưa ra kết luận dung hòa các bên: "Trong thực tế, NAFTA đã không gây ra tình trạng mất việc khổng lồ đáng sợ như các nhà phản đối cảnh báo hay đem lại các lợi ích kinh tế lớn như dự báo của những người ủng hộ".
Nguồn: Assemconnectvietnam
Từ khóa: NAFTA, những kinh nghiệm, cho hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, TPP
