Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tuần tới sẽ là thời điểm mà vai trò chủ tịch luân phiên ASEAN của Philippines được thể hiện mạnh mẻ nhất khi quốc gia này đứng ra tổ chức Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 31 của khối ASEAN, đồng thời trịnh trọng chuyển giao vị trí chủ tịch cho Singapore, quốc gia sẽ bắt đầu nhiệm kỳ vào năm tới. Cuộc họp chắc chắn sẽ mang đến một cơ hội khác nhằm đánh dấu kỷ niệm 50 năm thành lập của ASEAN cũng như tôn vinh những thành tựu mà khu vực đã đạt được từ năm 1967.  

Khi những thách thức mới đối với nền hòa bình và thịnh vượng của khu vực Đông Nam Á bắt đầu lộ diện, lúc này chính là thời điểm quan trọng để nghiêm túc cân nhắc về những định hướng giúp khu vực có thể tiếp tục phát triển trong những thập kỷ tới. Viện Nghiên cứu Chiến lược ASEAN (ASEAN-ISIS) đã công bố một bảng ghi nhớ đến các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN vào đầu năm nay, với nội dung liên quan đến tương lai của khu vực Đông Nam Á. ASEAN-ISIS là một mạng lưới gồm các nhà tham mưu hoạch định chính sách hàng đầu từ các nước thành viên ASEAN.

Với tên gọi:“Tương lai của ASEAN: Đương đầu với những thách thức bắt nguồn từ những biến đổi trong khu vực và trên toàn cầu”, bảng ghi nhớ hướng đến hai vấn đề chính: nhấn mạnh những thách thức quan trọng mà khối ASEAN phải tập trung chú ý, và đề xuất các biện pháp thực tiễn giúp nâng cao năng lực cho khối ASEAN khi đối mặt với các thách thức này.

Theo đánh giá tổng quan về tương lai khu vực, Viện ASEAN-ISIS nhận thấy khối ASEAN đang tọa lạc tại một vị trí thích hợp để trợ thành động lực cho sự tăng trưởng của nền kinh tế toàn cầu. Chúng tôi tự tin rằng khối ASEAN sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới trước năm 2050. 

Hơn nữa, thành tích khá tốt trước đó của ASEAN trong hoạt động xúc tiến hợp tác khu vực đã ngầm chứng minh rằng khu vực này sẽ tiếp tục nắm giữ một vị thế quan trọng, có sức ảnh hưởng đến những tiến trình phát triển chủ chốt ở khu vực Châu Á rộng lớn. 

Có năm thách thức quan trọng đòi hỏi các nước thành viên ASEAN phải cùng nhau nổ lực giải quyết. Những thách thức này có biên độ tác động và hệ quả rất lớn, vì thế, không một quốc gia nào có đủ khả năng để tự mình giải quyết.  

Thách thứ đầu tiên chính là chúng ta đang tiến vào một giai đoạn bất định chưa từng có trong tiền lệ của trật tự chiến lược toàn cầu. Trong quá khứ, trật tự này đã từng nhiều lần xuất hiện, nhưng hiện tại, sức ảnh hưởng to lớn của nó là điều mà ai cũng nhận ra. Sự kết thúc của “trật tự thế giới đơn cực” – do Mỹ và các nước đồng minh phương Tây dẫn đầu – đang tạo ra những biến động lên mọi khu vực trên thế giới.

Các cường quốc trên thế giới đã bắt đầu tranh giành sức ảnh hưởng tại khu vực Đông Nam Á. Và tình hình dường như đang ngày càng trở nên gay gắt hơn. Cách mà các nước ASEAN kiềm chế thái độ kình địch này sẽ là bài kiểm tra lớn nhất về năng lực tự chủ của khối ASEAN trong những thập niên kế tiếp.  

Thách thức thứ hai chính là việc duy trì sức cộng hưởng của nền kinh tế khu vực. Mặc dù các nền kinh tế Đông Nam Á sẽ tiếp tục phát triển trên mức trung bình so với toàn cầu, nhưng họ vẫn sẽ phải đương đầu với sự trổi dậy của chủ nghĩa bảo hộ trên toàn thế giới.

Những thái độ chống đối tự do thương mại sẽ ngày càng tăng trong tương lai gần. Cụ thể là thái độ của các lực lượng lao động ở phương Tây, những người đang rơi vào tình cảnh bấp bênh, do hoạt động sản xuất dịch chuyển sang những khu vực có chi phí thấp hơn. Cùng lúc đó, nền kinh tế kỹ thuật số, tự động hóa và các ngành công nghệ mới nổi sẽ làm giảm nhu cầu tuyển dụng lao động, khiến người lao động rơi vào cảnh thất nghiệp.

Đông Nam Á - nơi sẽ có thêm 80 triệu người sẽ tham gia vào lực lượng lao động trong giai đoạn từ nay đến năm 2040 – cũng sẽ không thể tránh khỏi những áp lực từ nạn thất nghiệp. Do đó, cách khối ASEAN xác định những tổn thất và lợi ích từ chủ trương tự do thương mại sẽ quyết định những hệ quả mà khối này đón nhận trong tương lai.

Thách thức thứ ba đến từ những thay đổi sâu sắc của người dân trong khối Đông Nam Á. Cùng với những vấn đề đã xuất hiện và trở thành hiện tượng toàn cầu, khu vực ASEAN đang chứng kiến sự trỗi dậy của những tư tưởng chính trị tiêu cực.

Trong những tháng gần đây, chúng ta đã chứng kiến những hệ lụy kinh khủng của một xu hướng bạo lực khủng bố tại bang Rakhine thuộc Myanmar. Dần dần, việc đấu tranh chống lại những tư tưởng chính trị cực đoan sẽ đòi hỏi nhiều hơn ở khả năng tương tác và hợp lực từ các thành viên ASEAN.

Thách thứ thứ tư và thứ năm lần lượt là những nguy cơ đến từ hiện tượng thay đổi khí hậu và tầm quan trọng ngày càng tăng của hệ thống mạng Internet. Lý do khiến chúng ta cần đặc biệt chú ý đến những vấn đề này chính là cả hai đều đại diện cho những mối đe dọa hướng đến các điểm yếu quan trọng trong khối ASEAN, và những mối đe dọa này chỉ có thể được khắc phục bằng cách giải quyết đồng thời với những vấn đề khác.

Đặc biệt, nhiều quốc gia Đông Nam Á hiện đang phải đối mặt với những rủi ro đến từ hiện tượng biến đổi khí hậu. Vì vậy, ASEAN cần phải đi đầu trong những cuộc đối thoại tại các diễn đàn quốc tế về vấn đề này. Và, những lỗ hỏng mới đây trong hệ thống mạng di động của Malaysia, cho phép tin tặc khai thác thông tin cá nhân của người dùng, là một minh chứng rõ ràng rằng khối ASEAN cần phải nổ lực cao hơn trong hoạt động phòng chống những mối đe dọa từ hệ thống mạng.

Những nhóm khuyến nghị của ASEAN-ISIS tập trung vào ba vấn đề trọng tâm

Nhóm khuyến nghị đầu tiên hướng đến việc nâng cao chất lượng của tiến trình hoạch định chính sách và quy trình đưa ra quyết định trong khối ASEAN. ASEAN-ISIS đề xuất rằng,tại một trong hai Hội nghị thượng đỉnh ASEAN, vốn được tổ chức hằng năm, các nhà lãnh đạo sẽ bỏ qua những nghi thức trang trọng, và ngồi lại với nhau để thảo luận một cách thẳng thắng, chân thành và chuyên sâu về những thách thức mà khối đang phải đối mặt. Hành động này có thể sẽ đối lập với một buổi Hội nghị thượng đỉnh trang trọng thông thường, nơi mà các nhà lãnh đạo thường trình bày những bài phát biểu được chuẩn bị sẵn, và làm việc theo những chương trình nghị sự dày đặt.

ASEAN-ISIS cũng đã đề xuất rằng khối ASEAN nên xây dựng một hệ thống quy tắc, giúp nhận dạng những thời điểm mà họ được phép đưa ra các quyết định hay các quy tắc ứng xử về một vấn đề, mà không cần phải có sự nhất trí từ tất cả các thành viên. Nguyên tắc đồng thuận sẽ tiếp tục giữ vai trò ưu tiên trong quy trình ra quyết định, tuy nhiên, khối ASEAN không nền để tổ chức bị ảnh hưởng quá mức bởi nguyên tắc này.

Nhóm khuyến nghị thứ hai hướng đếnviệc tập trung nâng cao năng lực quản lý cho tổ chức ASEAN. Để đạt được điều đó, các quốc gia thành viên khu vực cần tăng cường đóng góp vào Ngân sách hoạt động của ban thư ký ASEAN. Bên cạnh đó, ban thư ký cần đảm nhận vai trò giám sát và công khai quá trình tuân thủ hiệp định của các nước thành viên trong khối ASEAN. 

Nhóm khuyến nghị thứ ba hướng đến việc duy trì sự thịnh vượng cho nền kinh tế của khối ASEAN. ASEAN-ISIS cho rằng các cuộc đàm phán của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) - một hiệp định tự do thương mại giữa khối ASEAN và sáu đối tác kinh tế quan trọng - nên kết thúc càng sớm càng tốt.

ASEAN cũng nên nhanh chóng chuyển hướng sang mở rộng tự do thương mại trong các ngành dịch vụ, loại bỏ những rào cảng phi thuế quan và thực hiện các biện pháp thuận lợi hóa hoạt động thương mại. Khối ASEAN không nên phí phạm thời gian cho mục tiêu biến khu vực trở thành một thị trường chung và là công xưởng của thế giới.

Sau cùng, không một thách thức nào trong năm thách thức kể trên sẽ có thể được giải quyết triệt để - đó là lí do vì sao tổ chức ASEAN cần củng cố năng lực quản lýđể có thể tận dụng những cơ hội tức thời và hạn chế các rũi ro bất cứ khi nào chúng nổi lên. Nhìn chung, 10 quốc gia thành viên ASEAN cần đủ khéo léo để có thể phản ứng một cách dứt khoát trước các vấn đề phát sinh, và nên học cách thích nghi trong những tình thế bắt buộc.

Khi mà những thay đổi trong môi trường chiến lược, chính trị, kinh tế và xã hội toàn cầu, đang diễn ra với tốc độ nhanh chưa từng có, nhu cầu đối với những biện pháp cải cách mạnh dạng là to lớn hơn bao giờ hết. Đây chính là thời điểm mà tổ chức ASEAN cần phảitỏ ra vững vàng và nổi trội hơn.     

Nguồn: NST

Từ khóa: năm thách thức, quan trọng, Asean, đối mặt