Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả: M. Chatib Basri, Trường Đại học Indonesia

Bí quyết thành công của các nền kinh tế trong khu vực Đông Á là nhờ vào sự kết nối giữa hoạt động thương mại và tiến trình công nghiệp hóa –  điển hình như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan và Singapore. Chính sách công nghiệp hóa định hướng thương mại đã thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế khu vực thông qua hoạt động thương mại và đầu tư -  và tiến trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới, thông qua sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu và một nền kinh tế toàn cầu tương đối mở.

Thật không may, xu thế này đã kết thúc. Nhiều nhà kinh tế đang bắt đầu bàn về một  kinh tế toàn cầu “phổ quát mới” (new normal – thuật ngữ kinh tế để chỉ những hiện tượng trước đây cho là không bình thường nhưng hiện tại trở nên phổ biến) với nhịp độ chậm trong tăng trưởng và thương mại. Sự kiện Brexit, sự táo tạo trong các chính sách của chính quyền Trump, và xu hướng phản đối dân nhập cư, đã chỉ ra rằng mọi người đang dần quay lưng với tư tưởng toàn cầu hóa. Tháng 3 năm 2017, tại Hội nghị G20 diễn ra ở Đức, các bộ trưởng tài chính và lãnh đạo ngân hàng trung ương các nước đã tránh né các chủ đề về hiệp định tự do thương mại và đầu tư.

Vẫn còn quá sớm để kết luận rằng thế giới này hoàn toàn ủng hộ chủ nghĩa bảo hộ, nhưng chắc rằng các điều kiện cho tự do hóa thương mại và các đàm phán về hiệp định thương mại sẽ khó khăn hơn trước đây. Sự phục hồi của nền kinh tế Hoa Kỳ và một vài nơi trong khu vực Âu Châu vẫn còn rất mong manh, và tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc cũng đang có dấu hiệu chững lại. Vậy, các nước ASEAN cần phải làm gì để tránh khỏi xu hướng này cũng như giảm thiếu những ảnh hưởng tiêu cực của nó? Hợp tác khu vực đóng vai trò như thế nào trong việc  ngăn cản những thách thức mới nổi này trong nền thương mại toàn cầu và môi trường đầu tư?

Tăng trưởng kinh tế chậm lại sẽ ảnh hưởng đến việc tạo ra công ăn việc làm, và các nước ASEAN không thể cầm cự được với tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm vì tạo ra việc làm là yếu tố quan trọng để chiến thắng trong cuộc chiến chống lại nạn đói nghèo.

Đông Nam Á và Đông Á cần phải tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng kinh tế để cải thiện phúc lợi xã hội cho người dân. Mặc dù tăng trưởng toàn cầu đang chậm lại, nhưng các nền kinh tế Đông Á vẫn đang giữ một tốc độ tăng trưởng khá cao. Đó là một tiềm năng quan trọng. Đông Á phải cố gắng để khai thác tiềm năng phát triển đó.

Chính sách tài khóa mở rộng là một giải pháp khả thi cho những quốc gia đang còn dư địa tài khóa – mặc dù chính sách này có thể là xa xỉ đối với một số nước ASEAN. Còn chính sách mở rộng tiền tệ cũng đang bị hạn chế do chính sách bình thường hóa tiền tệ của Mỹ đang được đẩy mạnh.

Đẩy mạnh tiến trình cải cách cơ cấu cũng là một vấn đề quan trọng. Tuy nhiên, cải cách cơ cấu nói thì dễ hơn làm. Đơn phương theo đuổi chủ nghĩa tự do hóa thương mại quả thật không đơn giản, khi mà phần còn lại của thế giới vẫn đang chạy theo chủ nghĩa bảo hộ, và chương trình nghị sự đa phương của WTO vẫn còn đang bị bế tắc do vòng đàm phán Doha dường như không đi đến đâu.

Vì vậy, một giải pháp phát triển khả thi hơn hết là kết hợp giữa cải cách cơ cấu với khôi phục hợp tác khu vực.

Cải cách cơ cấu kết hợp khôi phục hợp tác khu vực

Việc theo đuổi mở cửa thông qua hội nhập kinh tế khu vực sẽ không dễ dàng gì. Xu hướng chống lại tiến trình toàn cầu hóa đã chứng minh rằng, mô hình toàn cầu hóa ban đầu – nhanh chóng giảm thấp các rào cản thương mại về hàng hóa và dịch vụ – không nhận được sự ủng hộ chính trị mạnh mẽ. Rõ ràng, việc cải cách kinh tế và tự do hóa thương mại hiện tại cần được đi kèm với các chính sách để đảm bảo “những người thất bại” trong tiến trình tự do thương mại sẽ được bù đắp một cách xứng đáng. Ở những nơi mà lợi ích của hoạt động tự do thương mại không được phân bổ, các ảnh hưởng tích cực của tiến trình toàn cầu hóa cũng nhận được ít sự ủng hộ hơn từ cộng đồng, và chính phủ. Kết quả là tiến trình toàn cầu hóa ngày càng vấp phải nhiều sự phản kháng từ các chính phủ. Hiện tại, việc phục hồi lại niềm tin vào toàn cầu hóa hiện đang là mục tiêu cơ bản. Mục tiêu này có thể được thực hiện được bằng cách gợi lại thành tựu của tiến trình toàn cầu hóa, những ảnh hưởng trực tiếp và tích cực của nó đến đời sống con người. Sự thành công của mục tiêu cải cách không chỉ được đo lường bằng thành quả từ các chương trình nghị sự, mà còn dựa trên sự ủng hộ dành cho nền chính trị. Quá trình cải cách luôn tồn tại một vướng mắc, đó là những chi phí bỏ ra là ngay trước mắt còn lợi ích thì có độ trễ dài hơn. Vậy nên, đưa ra minh chứng về “những chiến thắng nhanh chóng” của toàn cầu hóa là yêu cầu cần thiết để đảm bảo nền chính trị nhận được sự ủng hộ.

Những tình huống trên nhấn mạnh sự cần thiết của hoạt động hợp tác khu vực ở nhiều giai đoạn khác nhau. Sự hợp tác có thể bắt đầu chậm rãi và sau đó tiến đến giải quyết nhiều vấn đề phức tạp hơn, Ví dụ, thay vì đi thẳng vào vấn đề hạ thấp các rào cản thương mại, nội dụng đàm  phán có thể bắt đầu từ những vấn đề như nâng cao khả năng kết nối và phát triển nguồn lực. Những mục tiêu này có thể chấp nhận được ở khía cạnh chính trị từ hầu hết tất cả các nước thành viên, và có thể tạo ra những lợi ích cho nền kinh tế. Hồi sinh quỹ hỗ trợ cơ sở hạ tầng ASEAN là một ví dụ khác của một “kết quả có thể dễ dàng đạt được” trong hợp tác khu vực.

Nếu loại hình hợp tác này có thể được triển khai, mọi người sẽ có thể cảm nhận được tác động thật sự từ hợp tác khu vực. Và cộng đồng ASEAN có thể hướng đến những chương trình nghị sự phức tạp hơn cho hội nhập kinh tế.

Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP) phù hợp với kế hoạch hợp tác này và đang chuẩn bị được ký kết . Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) thực chất đã không còn giá trị kể từ khi Mỹ rút khỏi. RCEP hiện là lựa chọn duy nhất. RCEP sẽ cung cấp một khuôn khổ để thúc đẩy tự do thương mại trong khu vực và hướng đến tạo ra một nền kinh tế quốc tế tự do hơn. RCEP là một sáng kiến quan trọng của khối ASEAN, được đưa ra vào năm 2011 khi Indonesia giữ chức chủ tịch luân viên ASEAN  - RCEP không phải là sáng kiến của Trung Quốc như nhiều người vẫn lầm tưởng.

Khi chủ trương xây dựng một nền kinh tế toàn cầu và sự ủng hộ dành cho tiến trình toàn cầu hoá bị suy yếu, các quốc gia ASEAN cần phải hành động ngay lập tức để duy trì hệ thống kinh tế hiện tại - một hệ thống đã từng đem lại sự thịnh vượng cho khu vực Đông Á. RCEP đưa ra cách tiếp cận thực tiễn cho các chính sách đối ngoại trong nền thương mại toàn cầu – và sẽ là một sự lãng phí nếu khối ASEAN không toàn tâm theo đuổi hiệp định này, nhất là khi nó đóng vai trò quyết định quan trọng đến tương lai của nền kinh tế toàn cầu.

Nguồn: eastasiaforum –HM

Từ khóa: RCEP, M. Chatib Basri, ASEAN, sáng kiến, toàn cầu hóa, liên kết khu vực, chủ nghĩa bảo hộ