Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một số người cho rằng quan điểm phản đối thương mại tự do của tổng thống Mỹ - Donald Trump sẽ dần thay đổi, Mỹ sẽ tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt thương mại quốc tế và các chính sách kinh tế có thể được phục hồi nhanh chóng. Tuy nhiên, cho đến hiện nay, vẫn có không ít hoài nghi về thương mại đa phương. Điều này được thể hiện rõ tại hội nghị thượng đỉnh G20 tại Hamburg.

Câu hỏi đặt ra là, Châu Á - khu vực được lợi nhất từ các cam kết mở cửa thị trường do Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và các tổ chức khác mang lại - phải làm gì để vẫn đảm bảo được lợi ích chiến lược về kinh tế và chính trị của mình, trong bối cảnh nền kinh tế lớn nhất thế giới đang rút lui khỏi vai trò lãnh đạo thương mại toàn cầu. Thậm chí nếu như tổng thống Donald Trump và các cố vấn của ông không thực hiện hết các chính sách thương mại bảo hộ mà ông đã thông báo trước đó, thì việc thiếu chắc chắn về chính sách thương mại cũng sẽ làm suy yếu an ninh kinh tế và chính trị toàn cầu cũng như ảnh hưởng đến vị thế của Mỹ đối với thế giới.

Việc Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) thật ra không có lợi gì cho Mỹ cả. Mỹ đã bị giảm thu nhập đáng kể vì từ bỏ cơ hội tiếp cận thị trường Nhật Bản (thông qua TPP) để xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp và thương mại dịch vụ. Bên cạnh đó, việc Mỹ đe dọa áp đặt các rào cản thương mại đối với các đối tác thật ra sẽ làm giảm thu nhập của Mỹ. Mỹ cũng sẽ phải chịu chi phí để áp thuế trừng phạt đối với Trung Quốc và Mexico, và chi phí áp thuế chống bán phá giá lên hàng nhập khẩu chẳng hạn như thép. Hiện tổng thống Trump cũng đe dọa sẽ hủy bỏ hiệp định thương mại tự do Mỹ - Hàn Quốc. Những hành động này không chỉ ảnh hưởng đến thương mại và thu nhập đối với các đối tác thương mại của Mỹ, mà còn làm giảm đáng kể thu nhập của chính nước này. Ước tính thu nhập của Mỹ sẽ giảm 1% mỗi năm nếu áp đặt thuế trừng phạt, tương đương bằng tăng trưởng thu nhập mà nước Mỹ có được trong 6 tháng.

Quan điểm bảo hộ của Mỹ đã cỗ vũ cho những người theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ trên toàn thế giới. Tuy nhiên, khi các nước khác đáp trả bằng biện pháp trả đũa, điều này chỉ càng tăng thêm chi phí và thiệt hại cho chính nền kinh tế của họ. Chiến lược tốt nhất trong thời điểm này là tiếp tục duy trì mở cửa thương mại, liên minh với các nước khác để bảo vệ chế độ thương mại tự do thông qua việc duy trì đà phát triển của tự do hoá và cải cách kinh tế toàn cầu.

Trong khi các quốc gia khác trên thế giới (trừ Mỹ) vẫn đang tiếp tục tìm kiếm lợi ích thông qua những thỏa thuận thương thì Mỹ lại lựa chọn tự hủy hoại chính mình.

Không quốc gia nào có thể thay thế vai trò của Hoa Kỳ để dẫn dắt nền kinh tế toàn cầu – kể cả Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai và là quốc gia giao thương lớn nhất trên thế giới. Thay vào đó, các nước trong khu vực Châu Á có thể hình thành một khối liên minh, để tiếp tục thúc đẩy tự do hóa thương mại.

Vai trò mới của châu Á

Châu Á tồn tại một số vấn đề riêng, tuy nhiên, đây vẫn là khu vực năng động nhất trên thế giới. Hiện nay, các nước đa phần đều hướng sự chú ý đến phản ứng của Châu Á trước những chính sách thương mại toàn cầu khó suy đoán, trong đó nguyên nhân xuất phát từ quy mô và tầm quan trọng của khu vực này đối với tăng trưởng toàn cầu cũng như lợi ích mà Châu Á có thể mang lại thông qua chính sách tự do hóa thương mại.

Kinh tế năng động tại khu vực Châu Á phần lớn là do thực hiện thành công các chương trình cải cách kinh tế, trong bối cảnh chính sách quốc tế có nhiều bất ổn, các chương trình cải cách này sẽ ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn. Trong hệ thống thương mại toàn cầu, sự tự tin là yếu tố quan trọng đối với châu Á, điều này giúp duy trì kết nối chặt chẽ giữa các nước, cùng với sự thịnh vượng kinh tế cũng như an ninh chính trị trong khu vực.

Thông qua Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lợi ích chiến lược toàn cầu. RCEP không chỉ bao gồm 10 nền kinh tế ASEAN mà còn có sự tham gia của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, Úc và New Zealand. Các nền kinh tế tham gia vào hiệp định RCEP đều có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đối với kinh tế thế giới. Nhưng nếu không có sự dẫn dắt của ASEAN, RCEP sẽ rất khó có được những tiến triển hiệu quả.

Các Bộ trưởng thương mại và quan chức của RCEP hiện đang họp ở Manila để đáp ứng đúng thời hạn tiến hành cải cách thương mại Đông Á trong năm 2017.

Có thể mọi người lấy làm lạ là tại sao trong thời điểm khủng hoảng toàn cầu thì lại quay sang ASEAN, mặc dù ASEAN được nhận định là yếu kém và có nguy cơ đổ vỡ, lại vừa phải đối mặt với hàng loạt vấn đề về an ninh và chính trị ở Biển Đông. Nhưng ASEAN, với Indonesia là trung tâm, là một tổ chức khu vực có mục tiêu và tầm nhìn toàn cầu khác biệt, là một điển hình thành công của chủ nghĩa khu vực mở. Chiến lược hợp tác kinh tế của ASEAN khá nhất quán mặc dù tốc độ phát triển vẫn còn tương đối chậm. Từ đó, điều này đặt ra thách thức lớn đối với việc hợp tác trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Mặc khác, RCEP giúp cải cách thương mại khu vực, nâng cao tiềm năng tăng trưởng của Châu Á trong nền kinh tế toàn cầu. Có thể thấy hiện nay RCEP là thỏa thuận đa phương năng động và đáng tin cậy duy nhất trên thế giới có đủ sức để chống lại với chủ nghĩa bảo hộ

Châu Á hiện đang là khu vực năng động có khả năng giúp duy trì chủ nghĩa tự do hóa thương mại. Ngoài ra, RCEP không chỉ đơn giản là một thỏa thuận thương mại và đầu tư, hiệp định này còn được thiết kế để thuận lợi hóa hoạt động tham gia của các đối tác khác.

Quan trọng hơn hết, RCEP thống nhất chung một chương trình hợp tác, đây là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng năng lực để cải cách kinh tế và phát triển khu vực đa phương vững mạnh theo thời gian. Chương trình hợp tác này có ý nghĩa chính trị và an ninh quan trọng, giúp giảm căng thẳng trong khu vực và hỗ trợ tốt cho mối quan hệ với các cường quốc, như Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ, Hoa Kỳ, Châu Âu

Từ đó có thể thấy rằng RCEP đã góp phần hỗ trợ ASEAN và khu vực châu Á trong việc chống chọi lại sự biến động của nền kinh tế chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, tại thời điểm sang trang của kinh tế toàn cầu, vẫn còn có nhiều rủi ro đe dọa đến châu Á trong việc xúc tiến và triển khai RCEP.

Peter Drysdale là Giáo sư danh dự của trường Đại học Quốc gia Úc (ANU) và là Giám đốc Cục Nghiên cứu Kinh tế Đông Á.

Nguồn: eastasiaforum.org – XM

Từ khóa: tại sao, Châu Á, cần, chiến lược thương mại, rõ ràng