Trung Quốc tìm kiếm những đối tác “đáng tin cậy” ở khu vực Đông Nam Á

china-seeks

Với vị thế của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và tầm ảnh hưởng chính trị ngày càng lan rộng, Trung Quốc đang nỗ lực tìm kiếm các đối tác chiến lược khu vực mà họ “có thể tin cậy”. Các đối tác mà Trung Quốc mong đợi có thể là bất kỳ quốc gia nào trong khu vực Đông Nam Á – một quốc gia vừa có những dự tính của riêng cho mình mà cũng vừa hiểu rõ trò chơi quyền lực chính trị. Và quan trọng nhất, chính sách đối ngoại của quốc gia đó sẽ không tác động – trên lý thuyết hay cả trong thực tế – làm suy giảm vị thế của Trung Quốc trong khu vực.

Kể từ khi Trung Quốc lần đầu tiên thiết lập mối quan hệ hợp tác chiến lược với ASEAN năm 1991, khi mà Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc lúc đó là Tiền Kỳ tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 24 và các Hội nghị liên quan tổ chức tại Kuala Lumpur, Malaysia. Quan hệ Trung Quốc – ASEAN đến nay đã có những bước phát triển nhanh và nhiều khác biệt so với các dạng quan hệ đối tác thông thường.

Sau khi Trung Quốc gia nhập Liên Hiệp Quốc năm 1972, Trung Quốc đã ký kết các hiệp định song phương giữa Bắc Kinh với từng nước trong khối Đông Nam Á, tạo ra nền móng cho việc thiết lập quan hệ với toàn khối ASEAN và thúc đẩy sự hợp tác theo định hướng của ASEAN. Không bất ngờ khi, Trung Quốc là cường quốc đầu tiên công nhận vai trò trung tâm của ASEAN, góp phần làm vững chắc hơn quan hệ hợp tác giữa hai bên, và dẫn đến sự gia nhập của Trung Quốc vào Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ASEAN vào năm 2003.

Tính đến nay, Trung Quốc đã thiết lập hơn 40 ủy ban song phương với khối ASEAN ở nhiều cấp độ khác nhau, bao phủ toàn bộ phạm vi hợp tác. Các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc đã có 19 lần họp mặt đàm phán, chưa lần nào kết thúc với kết quả thất bại, con số này cao hơn so với bất kỳ đối tác đối thoại nào khác. Ngay từ những ngày khởi đầu, bất cứ khi nào khuôn khổ hợp tác ASEAN-Trung Quốc đối mặt với khó khăn, bất kể đó là về kinh tế, chính trị hay an ninh, Trung Quốc cũng sẽ giải quyết vấn đề bằng cách áp dụng một phương án tiếp cận song phương. Đó đã luôn là giải pháp cho sự phát triển ổn định trong quan hệ giữa hai bên. Chỉ đến năm 2012, trong giai đoạn Campuchia giữa chức Chủ tịch luân phiên ASEAN, quốc gia này đã bị chỉ trích bởi nhiều quyết định gây tranh cãi, ảnh hưởng đến quan hệ lâu dài giữa ASEAN và Trung Quốc.

Quan hệ Singapore-Trung Quốc đang là đề tài bình luận nổi bật trên các bảng tin khu vực và quốc tế. Bất kì sự suy giảm nào trong tình hữu nghị lâu năm của hai quốc gia này cũng đều ảnh hưởng mạnh mẽ đến quan hệ hợp tác ASEAN-Trung Quốc, khi mà Singapore đang giữ vai trò điều phối. Tình bạn giữa Singapore và Trung Quốc trải qua rất nhiều thăng trầm, nhưng lãnh đạo hai bên luôn có thể mạnh dạng tuyên bố rằng, quan hệ hợp tác giữa hai nước chưa bao giờ thay đổi.

Một ASEAN ngày càng tự tin

Dù đã có mối quan hệ vững chắc với Singapore, Trung Quốc vẫn đang tiếp tục tìm thêm nhiều đối tác chiến lược “đáng tin cậy” mới trong khối ASEAN. Trong bối cảnh các nước ASEAN vừa ăn mừng kỷ niệm 50 năm thành lập tổ chức, đây có thể sẽ là một mục tiêu khó khăn. Các thành viên khối ASEAN, cả mới lẫn cũ, đều tỏ ra tự tin và quả quyết hơn trong công tác quan hệ ngoại giao với các cường quốc. Dù vẫn luôn tôn trọng những cam kết đối với tổ chức ASEAN, các nước Đông Nam Á cũng đang chủ động theo đuổi các lợi ích quốc gia riêng, và mỗi quốc gia đều có những phương pháp tiếp cận độc đáo, cho thấy trình độ cao hơn trong lĩnh vực ngoại giao và kỹ năng đàm phán.

Vì tính bắt buộc của quan hệ hợp tác Trung Quốc – ASEAN và áp lực từ các đối tác đối thoại khác ngày càng tăng, mỗi hiệp định quan hệ song phương đang dần trở thành một nhân tố biến hóa quan trọng, góp phần nhấn mạnh khả năng mở rộng các quan hê hợp tác. Gần đây, Trung Quốc đã bắt gặp những hiện tượng như vậy, một số có phần nổi bật hơn hẳn, xuất phát từ việc thay đổi chính sách đối ngoại của các nước thành viên trong khối ASEAN.

Trong số các ứng viên của Trung Quốc ở khu vực ASEAN - các quốc gia như Malaysia, Philippines, Indonesia, Myanmar hay Thái Lan– không nước nào thiết lập nhiều tài sản chiến lược với Trung Quốc như Singapore. Đảo quốc sư tử đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc từ tháng 10 năm 1990.

Sự thật là, cho dù vấn đề quan hệ hợp tác giữa Trung Quốc với các quốc gia trong khối ASEAN là đáng quan tâm, không có mối quan hệ nào có thể thay thế được quan hệ hợp tác giữa Trung Quốc với Singapore. Sau cùng thì, tổng giá trị đầu tư của Trung Quốc vào đảo quốc này nhiều hơn những gì mà tất cả các thành viên ASEAN khác cộng lại. Từ 2006 đến nay, Singapore đã nhận hơn 50% giá trị đầu tư của Trung Quốc vào khu vực ASEAN. Chỉ trong năm 2015, Trung Quốc đã đầu tư khoảng 10,5 tỷ USD (14,3 nghìn tỷ SGD) vào Singapore, tương đương 71% của 14,6 tỷ USD vốn đầu tư vào toàn khu vực ASEAN. Hòn đảo này cung cấp những dịch vụ tuyệt vời cho lĩnh vực tài chính và bảo hiểm cũng như ngành bán lẻ nước này đã thu hút được lòng tin và nguồn vốn từ Trung Quốc. Khi xét đến vị thế địa chính trị hiện tại của các quốc gia, không ai có thể nói trước được, liệu Trung Quốc có tiếp tục đầu tư ở cấp độ này vào nền kinh tế Singapore trong tương lai. Bắc Kinh thường có xu hướng đồng bộ các mục tiêu chiến lược với các kế hoạch mở rộng đầu tư.

Chiến thuật “ngoại giao cây Liễu”

Khi nhìn từ bên ngoài, trong số các thành viên cốt lỗi của khối ASEAN, Thái Lan thường được xem là bạn thân nhất của Trung Quốc. Dĩ nhiên, nếu nhận định Thái Lan là đối tác chiến lược của Trung Quốc, thì đây là một đối tác không đáng tin cậy, bởi vì, Thái Lan không bao giờ đưa ra một lập trường vững chắc về bạn hay thù trong các mối quan hệ ngoại giao. Những nhà nghiên cứu nhận xét rằng, đây là chiến lược “ngoại giao cây Liễu”. Gần đây, Thailand là quốc gia đầu tiên trong khu vực, đã quyết định mua tàu ngầm của Trung Quốc, bất chấp việc họ đang nằm trong hiệp ước đồng minh với Mỹ. Mặc khác, Thái Lan cũng đã có một cuộc đàm phán kéo dài và đầy khó khăn với Trung Quốc về dự án xây dựng tàu cao tốc.

Trong chuyến công du Băng Cốc mới đây của Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson, ông đã yêu cầu Thái Lan cắt giảm quan hệ ngoại giao và chấm dứt hoạt động thương mại với Triều Tiên, vì quốc gia này vẫn đang cố chấp tiến hành các cuộc thử nghiệm tên lửa liên lục địa. Băng Cốc đã từ chối yêu cầu trên, mặc dù Thái Lan thường xuyên tham gia vào soạn thảo các tuyên bố chung, lên án hành động của Bình Nhưỡng, tại các kỳ họp mặt hằng năm trong khối ASEAN. Đồng thời, Thái Lan vẫn tiếp tục đón chào người dân Triều Tiên tị nạn ở các thị trấn của tỉnh Chiang Rai thuộc miền bắc nước này. Thái Lan đã làm công tác này trong suốt hơn một thập kỷ nhưng chưa bao giờ tự công bố.

Nhìn chúng, quan hệ Trung Quốc – Thái Lan vẫn rất mong manh, trái ngược với nhận thức của công chúng rằng họ rất thân thiết. Quan hệ song phương của hai quốc gia này chỉ thân thiết giữa một số nhóm quyền lực và nhóm lợi ích đặt biệt, trong khi quan hệ giữa người với người thì rất mờ nhạt. Ít ra thì, mỗi ngày Thái Lan đều đón nhận 12.000 lượt khách du lịch Trung Quốc, nhiều nhất ở Châu Á, khiến cho quốc gia này trở thành khu vực có sự tương tác nhiều nhất với các công dân của Trung Quốc. Cho đến hiện giờ, cả hai quốc gia vẫn luôn cho thấy tính mềm dẻo và kịp thời trong việc giải quyết các bất đồng về văn hóa đôi lúc xuất hiện.

Các khía cạnh văn hóa khác vẫn cần có sự hợp nhất. Ngày nay, trong số gần 1 triệu người Thái đang học tiếng Hoa, chỉ có vài ngàn người đủ tiêu chuẩn vượt qua bài kiểm tra tiếng phổ thông Trung Quốc. Số còn lại chỉ có thể nói, đọc hoặc viết tiếng phổ thông ở mức độ trung bình. Không những vậy, rất khó để kể tên những học giả Thái Lan chuyên về nghiên cứu Trung Quốc, và việc tìm được những ai có thể sử dụng tài liệu nghiên cứu tiếng Trung Quốc thay cho tài liệu phương Tây lại càng khó hơn nữa. Bất chấp sự hạn chế này, Thái Lan vẫn có thể tự hào với số lượng bác sĩ cao nhất trong khu vực – hơn 1200 người – thực hành trong lĩnh vực y học cổ truyền Trung Quốc, và có gần 10 trường đại học Thái Lan cung cấp những khóa học cho ngành này.

Trong một vấn đề tương tự, giá trị đầu tư của Trung Quốc vào Thái Lan là rất nhỏ so với đầu tư vào các quốc gia như Singapore, Indonesia hay Việt Nam. Đầu tư của Thái Lan vào Trung Quốc cũng bị giới hạn vào các tập đoàn lớn, không vào được nhiều công ty có quy mô nhỏ hơn như ở Singapore và Malaysia, qua đó cho thấy sự đa dạng trong các nhóm thương mại. Ở hai quốc gia ASEAN này (Singapore và Malaysia) cũng có một lượng đáng kể người Trung Quốc sinh sống với những liên kết mạnh mẽ về văn hóa.

Vì thế, hành trình tìm kiếm một đối tác chiến lược mới, đáng tin cậy của Trung Quốc sẽ không đơn giản và mất nhiều thời gian.Tại thời điểm hiện tại, vẫn không có quốc gia ASEAN nào phù hợp với các tiêu chuẩn đề ra. Cả Campuchia và Singapore, dù có là hai quốc gia có diện tích nhỏ, nhưng vẫn có những thế mạnh độc nhất và tiếng nói riêng trong khối ASEAN, đồng thời duy trì quan hệ hợp tác song phương với Trung Quốc. Với sự ra đời của một hệ thống ảnh hưởng mới cùng với những thay đổi triệt để đi kèm với nó, các quốc gia ASEAN ngày nay, bất kể là một khối thống nhất hay từng thành viên độc lập, cũng đều rất cẩn trọng trong việc thiết lập một mối quan hệ mới, với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, dù đáng tin cậy hay không,. Các nước ASEAN cũng đang chờ đợi và cân nhắc, liệu sự quan tâm của Trung Quốc và của các quốc gia ASEAN có tương đồng với nhau hay không

Nguồn: Myanmar Times

Từ khóa: Trung Quốc, tìm kiếm, đối tác, đáng tin cậy, khu vực, Đông Nam Á