Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Andrew Prokop là phóng viên chính trị cấp cao tại Vox, chuyên đưa tin về Nhà Trắng, các cuộc bầu cử, cũng như các vụ bê bối và điều tra chính trị. Ông đã làm việc tại Vox từ khi trang này ra mắt vào năm 2014 và trước đó từng là trợ lý nghiên cứu tại văn phòng Washington, DC của tờ New Yorker.

Cuộc chiến thương mại mà Donald Trump đe dọa từ lâu cuối cùng đã bắt đầu.

Chính quyền Trump đã áp đặt các mức thuế quan mới lớn đối với Canada, Mexico và Trung Quốc vào thứ Ba, khiến các nước này trả đũa, thị trường bán tháo và làm dấy lên những lo ngại mới về tương lai của nền kinh tế Mỹ.

Đúng như lời đe dọa từ nhiều tháng trước, ngay sau nửa đêm, Trump đã áp thuế 25% đối với hàng nhập khẩu từ Canada và Mexico, đồng thời áp thuế 10% đối với năng lượng nhập khẩu từ Canada – nhắm vào hai đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ. Trump cũng tăng mức thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc từ 10% lên 20%.

Canada nhanh chóng đáp trả bằng cách áp thuế 25% đối với một số hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ và đe dọa sẽ áp thêm thuế trong vài tuần tới nếu Trump không thay đổi quyết định. Trung Quốc công bố các biện pháp trả đũa đối với một số mặt hàng nông sản xuất khẩu của Mỹ và các công ty công nghệ, trong khi các quan chức Mexico cam kết sẽ có phản ứng trong những ngày tới.

Nhiều khả năng sẽ có thêm các biện pháp khác – Trump tuyên bố vào tuần trước rằng thuế quan mới đối với Liên minh châu Âu cũng đã sẵn sàng.

Trong ngắn hạn, người Mỹ có thể sẽ chứng kiến giá cả tăng đối với nhiều sản phẩm hoặc hàng hóa nhập khẩu, cũng như các mặt hàng được sản xuất từ linh kiện nhập khẩu, từ ô tô đến thiết bị điện tử, sản phẩm nông nghiệp và xăng dầu (Mỹ nhập khẩu dầu thô từ Canada). Trong khi đó, các công ty Mỹ xuất khẩu hàng hóa sang các nước bị ảnh hưởng, như ngành nông nghiệp, sẽ chịu tác động từ thuế quan trả đũa.

Tuy nhiên, về dài hạn, hướng đi của cuộc chiến thương mại này vẫn chưa rõ ràng và sẽ phụ thuộc vào hai câu hỏi quan trọng:

Thứ nhất, Trump thực sự muốn đạt được điều gì với cuộc chiến thương mại này?

Thứ hai, hậu quả kinh tế trong nước sẽ tồi tệ đến mức nào?

Liệu Trump có coi mình đang đàm phán trước một thỏa thuận—hay đang cố gắng cải tổ hệ thống kinh tế một cách lâu dài?

Trump đã nhiều lần tuyên bố trong chiến dịch tranh cử tổng thống rằng ông có kế hoạch áp đặt mức thuế khổng lồ đối với hàng nhập khẩu nước ngoài và luôn nói về chính sách này một cách đầy hào hứng. Trái ngược với quan điểm kinh tế truyền thống, ông khẳng định rằng thuế quan của mình sẽ không có bất kỳ tác động tiêu cực nào: Chúng sẽ thúc đẩy ngành công nghiệp nội địa, đưa việc làm quay trở lại Mỹ và mang lại nguồn thu đáng kể (cho phép ông cắt giảm thuế hơn nữa). “Thuế quan,” ông từng nói, là “từ đẹp nhất trong từ điển.”

Các nhà kinh tế và tài chính nhìn nhận điều này là một sai lầm nghiêm trọng, chỉ ra rằng thuế quan sẽ làm cho hàng nhập khẩu (và cả sản phẩm sản xuất tại Mỹ sử dụng linh kiện nhập khẩu, như ô tô) trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng Mỹ, đồng thời kích động sự trả đũa từ các quốc gia bị nhắm đến, gây tổn hại cho các nhà xuất khẩu Mỹ, làm chậm lại hoạt động kinh tế nói chung và có nguy cơ gây ra khủng hoảng thị trường hoặc suy thoái kinh tế. Tuy nhiên, Trump vẫn không hề dao động trước những lập luận này.

Dù rõ ràng Trump yêu thích thuế quan, nhưng chưa rõ chính xác ông muốn đạt được điều gì với chúng.

Có những thời điểm, Trump dường như coi đe dọa thuế quan chủ yếu là một chiến thuật đàm phán để giành được nhượng bộ chính sách trong các thỏa thuận với các quốc gia khác. Đây cũng là điều mà giới đầu tư kỳ vọng—rằng thuế quan chỉ là một động thái tạm thời, và cuối cùng Trump sẽ tuyên bố chiến thắng rồi tiến tới ký kết các "thỏa thuận lớn và đẹp" để khoe khoang, đồng thời đưa mọi thứ trở lại bình thường như trước.

Nhưng Trump và một số cố vấn của ông đôi khi cũng nói về tham vọng của mình theo những khía cạnh rộng lớn hơn. Ví dụ, Trump từng gợi ý rằng nguồn thu khổng lồ từ thuế quan mới có thể giúp ông bãi bỏ thuế thu nhập, điều này cho thấy ông muốn duy trì mức thuế quan cao một cách lâu dài.

Đôi khi, ông cũng bày tỏ sự đồng cảm với ý tưởng “tự cung tự cấp” (autarky)—rằng Mỹ nên hoàn toàn độc lập với hệ thống thương mại toàn cầu, chỉ dựa vào những gì có thể sản xuất trong nước. “Chúng ta không nên có chuỗi cung ứng. Chúng ta nên có mọi thứ ngay tại Hoa Kỳ. Chúng ta có các công ty có thể làm điều đó,” ông từng nói vào năm 2020.

Nền kinh tế Mỹ gắn kết quá chặt chẽ với hệ thống thương mại toàn cầu nên một sự thay đổi như vậy sẽ là điều khó tưởng tượng, đồng nghĩa với sự sụp đổ lớn về mức sống. Vì vậy, ít ai coi những phát ngôn này của Trump là nghiêm túc theo nghĩa đen. Nhưng nếu ông thực sự muốn đẩy nền kinh tế đi xa hơn theo hướng này, rất có thể chúng ta sẽ phải đối mặt với nhiều hỗn loạn hơn trong tương lai.

Hậu quả kinh tế sẽ nghiêm trọng đến mức nào?

Câu hỏi lớn khác xoay quanh quyết định của Trump là mức độ tổn thất kinh tế trong nước sẽ nghiêm trọng ra sao.

Giới đầu tư và các đảng viên Cộng hòa truyền thống từ lâu đã hy vọng rằng Trump không thực sự nghiêm túc với cuộc chiến thương mại của mình. Họ cũng cho rằng nếu Trump tiến hành chiến tranh thương mại, phản ứng tiêu cực từ thị trường có thể khiến ông tìm cách rút lui mà vẫn giữ thể diện.

Hiện đã có một số dấu hiệu kinh tế đáng lo ngại. Thị trường chứng khoán sụt giảm. Niềm tin của người tiêu dùng đi xuống, một phần do sự bất ổn xuất phát từ những hành động khó lường của Trump. Các nhà bán lẻ lớn cho biết họ sẽ tăng giá vì thuế quan. Một mô hình dự báo của Cục Dự trữ Liên bang Atlanta dự đoán mức giảm tăng trưởng GDP đáng kể trong quý đầu tiên (dù đây vẫn là một dự báo khác biệt so với các mô hình khác). Các nghị sĩ Cộng hòa tại các bang nông nghiệp lo lắng rằng ngành công nghiệp của bang họ sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề.

Những dấu hiệu này chắc chắn không mấy lạc quan, nhưng vẫn cần nhìn nhận chúng trong bối cảnh rộng hơn: Chúng ta vẫn chưa rơi vào suy thoái hoặc khủng hoảng kinh tế toàn diện.

Tính đến trưa thứ Ba, chỉ số Dow Jones chỉ giảm xuống mức của giữa tháng Giêng, còn NASDAQ giảm xuống mức của tháng 11 (một phần do lo ngại rằng cổ phiếu AI đang bị định giá quá cao).

Thuế quan và sự bất ổn đi kèm không được giới đầu tư hoan nghênh, nhưng nền kinh tế không chỉ phụ thuộc vào mức thuế. Chúng ta vẫn chưa thể kết luận liệu chính sách kinh tế của Trump có thực sự đủ tác động để đẩy nền kinh tế vào suy thoái hay không.

Điều rất rõ ràng là giá của nhiều mặt hàng mà người tiêu dùng Mỹ thường xuyên mua sẽ tăng lên. Xét đến việc mức độ tín nhiệm của Tổng thống Joe Biden đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi lạm phát, nhiều người sẽ nghĩ rằng Trump sẽ lo lắng về điều này.

Tuy nhiên, kể từ sau cuộc bầu cử, Trump liên tục tuyên bố rằng ông không tin chiến thắng của mình chủ yếu nhờ vào sự bất mãn với lạm phát. (Ông cho rằng sự tức giận của cử tri đối với vấn đề nhập cư quan trọng hơn.) Điều này giúp Trump có lý do để theo đuổi chính sách thuế quan làm tăng giá cả. Và sớm thôi, chúng ta sẽ thấy công chúng Mỹ phản ứng thế nào với điều đó.

Nguồn: Vox

Từ khóa: thuế quan, lạm phát, chính sách