Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hơn một nửa dân số sống tại thủ đô Ulaanbaatar của Mông Cổ phụ thuộc vào than để sưởi ấm trong suốt mùa đông khắc nghiệt.

Trong tương lai, quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh của thế giới được định hình bởi các quyết định và hành động tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Khu vực này là nơi sinh sống của 60% dân số toàn cầu, vẫn đang phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch cho 85% nhu cầu năng lượng, chiếm tới một nửa lượng khí thải CO2 trên thế giới. Mặc dù đã có những bước tiến trong đầu tư và mở rộng năng lực thủy điện, điện gió và điện mặt trời, nhưng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng vẫn chưa theo kịp so với nhu cầu ngày càng tăng.

UNDP đang hợp tác với các đối tác - bao gồm các chính phủ, cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức tài trợ quốc tế - để thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Bà Kanni Wignaraja, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNDP, nhận định, “Chúng ta cần xem xét lại về việc ai thực sự có quyền tiếp cận năng lượng, với chi phí bao nhiêu và tác động của nó đối với sức khỏe cũng như biến đổi khí hậu. Đây là quá trình tạo ra cơ hội cho hôm nay mà không làm tổn hại đến tương lai”.

Dưới đây là những sáng kiến tiêu biểu nhằm duy trì hoạt động sản xuất, tạo việc làm, đảm bảo nguồn điện cho các hộ gia đình và dịch vụ xã hội, đồng thời duy trì thị trường địa phương mà không phải đánh đổi bằng những chi phí kinh tế, xã hội và môi trường do nhiên liệu hóa thạch gây ra.

Afghanistan: Tận dụng năng lượng mặt trời để thúc đẩy y tế và giáo dục

Nhiều thập kỷ xung đột khiến Afghanistan là một trong những quốc gia có mức độ an ninh năng lượng thấp nhất thế giới. Với mức tiêu thụ năng lượng bình quân đầu người chỉ 700 kWh/người/năm - thấp hơn 30 lần so với mức trung bình toàn cầu - cuộc sống hàng ngày của người dân gặp nhiều khó khăn. Tình trạng mất điện thường xuyên và chi phí năng lượng cao làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu. Vào mùa đông lạnh giá, nhiều hộ gia đình phụ thuộc vào củi để sưởi ấm, dẫn đến nạn phá rừng, ô nhiễm không khí và tình trạng mất ổn định hơn do lũ quét và khan hiếm nguồn nước.

Trong 3 năm qua, UNDP đã cung cấp năng lượng mặt trời và nguồn năng lượng sạch với chi phí hợp lý cho 3,6 triệu người – trong đó 42% là phụ nữ và trẻ em gái - bằng cách lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời tại gần 5.700 cơ sở, bao gồm trung tâm y tế, trung tâm cộng đồng và trường học. Hơn 700 trường tiểu học trên cả nước đã được trang bị hệ thống năng lượng mặt trời.

UNDP cũng đang thúc đẩy sản xuất năng lượng tại địa phương thông qua các dự án điện mặt trời và điện gió, đồng thời đào tạo cộng đồng trong việc vận hành và quản lý hệ thống năng lượng tái tạo. Tại Taiwara, một ngôi làng ở tỉnh Herat, UNDP đã phối hợp cùng UNFPA triển khai lắp đặt các tấm pin mặt trời tại các cơ sở y tế gia đình, nhờ nguồn điện ổn định, 15.000 cư dân trong làng đã được cung cấp các dịch vụ y tế thiết yếu. Điều này giúp cải thiện điều kiện sinh nở vào ban đêm, giảm nguy cơ biến chứng khi sinh và đảm bảo hệ thống bảo quản lạnh đáng tin cậy cho vắc-xin và thuốc.

Bangladesh: Năng lượng tái tạo giúp cải thiện điều kiện an ninh tại các trại tị nạn

Năng lượng sạch và an toàn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, đặc biệt trong các trại tị nạn, nơi đang tiếp nhận nhiều người Rohingya chạy trốn khỏi Myanmar. Đối với phụ nữ, tình trạng mất an toàn càng trở nên đáng lo ngại. UNDP đã lắp đặt 80 đèn đường sử dụng năng lượng mặt trời để chiếu sáng tại các khu vực trọng yếu nhằm tăng cường an ninh. Sáng kiến này được triển khai song song với việc xây dựng năm nhà máy xử lý nước, thể hiện cam kết của UNDP trong việc hỗ trợ cộng đồng và thúc đẩy các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Trung Quốc: Thúc đẩy đạt mục tiêu carbon thông qua chính sách và công nghệ

Các mục tiêu đầy tham vọng về carbon của Trung Quốc không chỉ chuyển đổi nền kinh tế trong nước mà còn tác động mạnh mẽ đến toàn khu vực: Trung Quốc đặt mục tiêu đạt đỉnh phát thải carbon trước năm 2030 và đạt mức trung hòa carbon trước năm 2060.

Tại 19 điểm, bao gồm Sân bay quốc tế Đại Hưng Bắc Kinh, Trung tâm Olympic Thanh Đảo và Bệnh viện Hoa Sơn Thượng Hải, UNDP đã phối hợp triển khai các công nghệ giảm phát thải carbon trong lĩnh vực xây dựng. Các giải pháp này gồm các thiết bị thông minh, hệ thống điện hóa không sử dụng nhiên liệu, cũng như hệ thống làm mát và sưởi tiết kiệm năng lượng. Ngoài ra, UNDP đang cung cấp dữ liệu và phân tích chính sách nhằm đánh giá tác động của quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh đối với thị trường lao động của Trung Quốc, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra một cách toàn diện.

Iran: Thúc đẩy năng lượng tái tạo và tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng

Iran có tiềm năng lớn phát triển năng lượng tái tạo, với công suất năng lượng mặt trời ước tính 60.000 MW và điện gió là 30.000 MW. UNDP cùng với Nghị định thư Montreal đang triển khai các giải pháp nhằm nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng. Các hoạt động bao gồm hỗ trợ xây dụng khung chứng chỉ hiệu suất năng lượng quốc gia, nâng cấp phòng thí nghiệm và trung tâm đào tạo nghề, cập nhật các quy định về môi trường và xây dựng nhằm giảm phát thải và chi phí năng lượng, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát năng lượng.

Mông Cổ: Ứng dụng năng lượng mặt trời để giảm ô nhiễm không khí

Hơn 1,6 triệu người đang sinh sống tại thủ đô Ulaanbaatar – tương đương hơn một nửa dân số của Mông Cổ. Gần một nửa số hộ gia đình tại thành phố này vẫn phụ thuộc vào than để sưởi ấm trong những mùa đông khắc nghiệt. Ô nhiễm không khí có thời điểm cao gấp 27 lần mức an toàn do Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị, gây ra rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng và tạo áp lực lên nền kinh tế. Hơn 7.000 ca tử vong hàng năm có liên quan đến ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời, với thiệt hại kinh tế ước tính 10% GDP của Mông Cổ. Với thực trạng này, UNDP đã khởi động dự án thí điểm nhằm giảm phụ thuộc vào than. Dự án này thúc đẩy các giải pháp sưởi ấm sử dụng năng lượng tái tạo, kết hợp với các cơ chế khuyến khích dựa trên thị trường, đồng thời tạo cơ hội để phụ nữ đảm nhận vai trò lãnh đạo trong cộng đồng. Dự án còn hướng tới thu hút đầu tư vào lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời và xây dựng môi trường thuận lợi cho các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo, đảm bảo tính bền vững về tài chính.

Nepal: Ứng dụng mô hình nông nghiệp quang điện để cải thiện sinh kế

Tại Nepal, một mô hình canh tác đang mở rộng hướng đi bền vững trong việc giải quyết thách thức về khả năng tiếp cận năng lượng với chi phí hợp lý tại các cộng đồng nông thôn. UNDP đã hỗ trợ thí điểm hệ thống nông nghiệp quang điện sáng tạo, mang nước sạch, điện ổn định, hệ thống thủy lợi và cơ sở y tế được nâng cấp đến làng Tinghare. Mô hình này kết hợp năng lượng mặt trời với sản xuất nông nghiệp để giải quyết đồng thời các vấn đề về nước, năng lượng và an ninh lương thực. Dự án thí điểm, tập trung vào một nhà máy điện mặt trời công suất 43 kilowatt, cung cấp năng lượng cho một hệ thống bơm nước lên các bể chứa trên cao, hỗ trợ mạng lưới thủy lợi và phát điện. Nhờ đó ngôi làng đã được hồi sinh. Những cánh đồng từng bị bỏ hoang đã được chuyển đổi thành những cánh đồng tươi tốt, cơ sở giáo dục và y tế được cung cấp điện liên tục. Tinghare đã trở thành mô hình tiêu biểu cho thấy các giải pháp phát triển bền vững có thể thay đổi cuộc sống.

Pakistan: Phát triển điện mặt trời nổi và các cơ chế tài chính hỗ trợ SDG

Dự án điện mặt trời nổi 500 MW tại Hồ Keenjhar, Pakistan là minh chứng cho thấy các giải pháp đổi mới có thể giải quyết đồng thời thách thức về khí hậu và năng lượng. Dự án này hướng đến việc thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân. Các tấm pin mặt trời nổi không chỉ cung cấp năng lượng tái tạo mà còn giúp tiết kiệm nước bằng cách giảm bốc hơi - làm dự án này trở nên đặc biệt hấp dẫn đối với các khu vực đang đối mặt với tình trạng khan hiếm năng lượng và nước.

Papua New Guinea: Phát triển lưới điện vi mô phân tán

Mặc dù có nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, Papua New Guinea vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Hiện nay, chỉ 18% dân số được kết nối với lưới điện. Điều này mở ra cơ hội cho người dân Papua – phần lớn sinh sống ở khu vực miền núi hiểm trở, vùng sâu vùng xa hoặc trên những hòn đảo biệt lập đang bị nước biển xâm thực - để tái định hình hệ thống lưới điện.

Tại Bougainville, UNDP đang triển khai xây dựng trang trại năng lượng mặt trời công suất 1 MW, hợp tác cùng Chính phủ Nhật Bản thông qua Dự án chuyển đổi xanh Thái Bình Dương. Dự án này sẽ cung cấp điện cho toàn bộ thị trấn và kết nối cộng đồng với thế giới số.

Samoa: Chuyển đổi giao thông theo hướng phát thải thấp

Các quốc đảo Thái Bình Dương đang chịu chi phí cao từ cả nhiên liệu hóa thạch và biến đổi khí hậu. Hệ thống giao thông đường bộ không hiệu quả, với nhiều xe tải cũ tiêu tốn nhiều năng lượng được chuyển đổi thành xe buýt. Để giải quyết vấn đề này, UNDP với sự hỗ trợ từ Dự án Chuyển đổi xanh Thái Bình Dương của Nhật Bản, đang triển khai nhập khẩu 76 xe điện và 20 xe hybrid sạc điện để phục vụ cho chính phủ.

Thái Lan: Điện khí hóa giao thông

Ngành giao thông vận tải Thái Lan chiếm 30% tổng lượng khí thải nhà kính của quốc gia. UNDP, phối hợp với Văn phòng Chính sách và Quy hoạch Giao thông Thái Lan cùng sự hỗ trợ từ Chính phủ Nhật Bản dã triển khai Chương trình Tín dụng Khí hậu SDG và xe điện (EV). Chương trình này nhằm giảm lượng khí thải carbon bằng cách thúc đẩy sử dụng xe điện và các phương tiện giao thông có mức phát thải thấp. Chương trình cung cấp dữ liệu quan trọng về khí thải phương tiện.

Việt Nam: Đẩy mạnh mô hình kinh tế tuần hoàn băng năng lượng sạch

Việt Nam đang chịu tác động của biến đổi khí hậu với chi phí lên đến 10 tỷ USD mỗi năm, tương đương 3,2% GDP. Nếu không có hành động kịp thời, con số này có thể tăng lên nửa nghìn tỷ USD vào năm 2050.

Quan hệ Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) đặt mục tiêu cách mạng hóa lĩnh vực năng lượng của Việt Nam. Sáng kiến này hướng tới việc giảm lượng khí thải CO2 từ mức dự báo đỉnh 240 triệu tấn vào năm 2035 xuống còn 170 triệu tấn vào năm 2030, đồng thời năng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng từ 47% vào năm 2030 lên 75% vào năm 2050. Với sự hỗ trợ tài chính trị giá 15,5 tỷ USD – trong đó có 7,75 tỷ USD từ nguồn vốn công – JETP có tạo ra bước ngoặc cho tương lai của Việt Nam.

Khi các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục đổi mới và hợp tác, khu vực này đang trên đà trở thành một trong những trung tâm dẫn đầu về năng lượng bền vững. Sự hỗ trợ và đầu tư quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các quốc gia vượt qua thách thức và hướng tới tương lai xanh hơn.

Nguồn: UNDP

Từ khóa: Châu Á – Thái Bình Dương, năng lượng sạch, nhiên lượng hóa thạch, năng lượng tái tạo, chuyển đổi năng lượng