Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong khi các hành động đơn phương của Trump có thể giúp Bắc Kinh dễ dàng vận động sự ủng hộ, nhưng con đường gia nhập vẫn còn nhiều trở ngại.

Anh đã chính thức trở thành nền kinh tế thứ 12 tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) như một phần trong nỗ lực xây dựng quan hệ hậu Brexit, tuy nhiên, liệu việc này có thúc đẩy đáng kể nền kinh tế Anh?

CPTPP, bao gồm cả Úc, Canada và Nhật Bản, là hiệp định kế thừa của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, được khởi động sau khi Hoa Kỳ rút khỏi hiệp định này vào năm 2017. Anh là quốc gia đầu tiên không phải là thành viên sáng lập và là quốc gia châu Âu đầu tiên tham gia hiệp định thương mại tự do này. Sự gia nhập của Anh đã đẩy tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khối lên 15 nghìn tỷ USD.

Tuy nhiên, thỏa thuận này được dự báo sẽ không đóng góp đáng kể cho nền kinh tế Anh hoặc tăng cường vị thế kinh tế tương đối của quốc gia này trong nền kinh tế toàn cầu, vốn được dự đoán sẽ giảm từ 3,3% năm 2021 xuống còn 2,7% vào năm 2050. Hiệp định này được dự báo chỉ tăng thêm 2 tỷ bảng Anh mỗi năm cho nền kinh tế Anh trong dài hạn, tương đương chưa đến 0,07% tổng sản lượng kinh tế của quốc gia này. Trước đó, một ước tính của chính phủ Anh cũng chỉ ra rằng hiệp định sẽ đóng góp thêm 0,08% GDP trong vòng 10 năm.

Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gia tăng giá trị cho CPTPP. Để CPTPP trở thành một hình mẫu hàng đầu trong hệ thống thương mại toàn cầu, khối này cần phải bao gồm các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, quốc gia đã từng bày tỏ quan tâm đến việc gia nhập. Việc tham gia của Trung Quốc có thể mang lại những lợi ích đáng kể cho các quốc gia thành viên, xét đến mối quan hệ thương mại sâu rộng giữa Trung Quốc với các nước trong CPTPP.

Trung Quốc không chỉ là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới mà còn là nước nhập khẩu hàng hóa lớn thứ hai trên toàn cầu. Các nghiên cứu cho thấy, việc Bắc Kinh tham gia có thể thúc đẩy đáng kể xuất khẩu của các nước CPTPP sang Trung Quốc. Đáng chú ý, phần lớn những lợi ích kinh tế này sẽ đến từ việc tạo ra các cơ hội thương mại mới.

Nghị định thư gia nhập CPTPP khuyến khích các quốc gia có nguyện vọng tham gia thực hiện các cuộc tiếp xúc chính thức và không chính thức với tất cả các thành viên hiệp định để thể hiện sự quan tâm của mình. Trung Quốc đang chủ động tăng cường sự hợp tác với các thành viên và cho biết họ đã điều chỉnh các chính sách và luật pháp phù hợp với các tiêu chí đặt ra, chẳng hạn như triển khai các khu thương mại tự do thí điểm. Bác Kinh cũng cam kết sẽ tiếp tục thúc đẩy một môi trường cởi mở, công bằng và cạnh tranh hơn cho các công ty đa quốc gia.

Trong khi một số nước CPTPP như Malaysia, Singapore và Việt Nam đã công khai ủng hộ việc Trung Quốc gia nhập, quan hệ đang phát triển mạnh mẽ giữa Bắc Kinh với Chile, Peru và Mexico có thể tăng cao cơ hội gia nhập hiệp định này của Trung Quốc. Mặc dù Canada, Nhật Bản và Anh không ủng hộ tư cách thành viên của Trung Quốc, cả ba quốc gia này vẫn có thể trở thành những bên hưởng lợi lớn từ việc Bắc Kinh gia nhập.

Nỗ lực tham gia CPTPP của Trung Quốc có thể được hỗ trợ gián tiếp bởi Tổng thống Hoa Kỳ sắp nhậm chức Donald Trump, người đã đe dọa áp thuế 25% lên tất cả hàng hóa xuất khẩu từ Canada và Mexico sang Hoa Kỳ. Chủ nghĩa dân tộc kinh tế mạnh mẽ của ông Trump đang tạo áp lực lớn với các đồng minh như Canada, quốc gia đang được thúc giục đa dạng hóa các đối tác thương mại để giảm sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ.

Cách tiếp cận đơn phương và bảo hộ của Trump có thể mở ra cơ hội cho Trung Quốc tại các quốc gia đối tác. Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, Trump đã đưa cả ba quốc gia ủng hộ việc Trung Quốc gia nhập CPTPP vào danh sách giám sát tiền tệ của Hoa Kỳ và cuối nhiệm kỳ, ông đã liệt Việt Nam vào danh sách các quốc gia thao túng tiền tệ.

Nhiều thành viện CPTPP cũng tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) do Trung Quốc dẫn đầu, là khối thương mại lớn nhất thế giới bao gồm 15 nền kinh tế Khu vực châu Á - Thái Bình Dương – trong đó có các quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Một báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á vào cuối năm 2021 cho thấy, nếu được thực hiện hiệu quả, RCEP sẽ đóng góp thêm 245 tỷ USD mỗi năm vào thu nhập của khu vực vào năm 2030.

Các kết quả ban đầu rất tích cực. Thống kê từ ASEAN cho thấy, vào năm 2023, chỉ một năm sau khi RCEP được triển khai đầy đủ, thương mại giữa các quốc gia ASEAN và các thành viên RCEP khác đã tăng vọt lên 1,9 nghìn tỷ USD, tăng 25% so với mức trước đại dịch. Mối quan tâm về kinh tế của Trump đối với Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, kết hợp với chính sách trừng phạt khu vực, sẽ kéo khu vực này lại gần hơn với Bắc Kinh, ngay cả khi Trung Quốc bị từ chối gia nhập CPTPP.

Mặc dù CPTPP là một hiệp định thương mại tự do tiêu chuẩn cao, bao phủ gần như mọi khía cạnh của thương mại và đầu tư, nhưng RCEP cũng hướng đến việc giảm rào cản thương mại, thiết lập các quy tắc và thúc đẩy hợp tác kinh tế và kỹ thuật. Cả CPTPP và RCEP đều củng cố thêm chuỗi cung ứng sản xuất của khu vực, nâng cao năng suất và tăng tiền lương và việc làm, với RCEP làm cho Đông Á trở thành một đối thủ cạnh tranh toàn cầu mạnh mẽ hơn.

Các điều khoản tiêu chuẩn cao của CPTPP có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự hội nhập kinh tế và thương mại của Trung Quốc, đồng thời thúc đẩy nước này cam kết cải thiện các quy định về lao động và môi trường. Việc loại bỏ Trung Quốc khỏi hiệp định, sẽ bỏ lỡ cơ hội này.

Sự hiện diện của Trung Quốc trong CPTPP sẽ làm tăng đáng kể ảnh hưởng của hiệp định này và củng cố vai trò của nước này trong hệ thống thương mại toàn cầu và thật đáng tiếc khi việc Trung Quốc gia nhập hiệp định này gần như chắc chắn sẽ trở thành một vấn đề địa chính trị.

Kinh tế, chứ không phải địa chính trị, là yếu tố then chốt để CPTPP thành công trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và các rào cản thương mại ngày càng lớn, điều này chắc chắn sẽ làm rung chuyển nền kinh tế khu vực và thế giới sau khi Trump trở lại làm tổng thống Hoa Kỳ. Trong một kịch bản như vậy, Trung Quốc có cơ hội để thu hút thêm sự ủng hộ từ các thành viên CPTPP cho việc gia nhập của mình.

Tuy nhiên, ngay cả khi điều đó không xảy ra, Bắc Kinh vẫn sẽ thể hiện sự ủng hộ chủ nghĩa đa phương đối lập với chủ nghĩa đơn phương của Hoa Kỳ, với RCEP đóng vai trò là cầu nối giữa Trung Quốc và các quốc gia trong khu vực nhằm tăng cường quan hệ thương mại của họ.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: CPTPP, Trung Quốc, RCEP, chủ nghĩa bảo hộ thương mại, chủ nghĩa đa phương