Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đầu năm 2024, Trung Quốc bày tỏ sự quan tâm cao hơn trong việc gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), một động thái được dự đoán sẽ mang lại lợi ích kinh tế khiêm tốn cho Úc. Tuy nhiên, có tiềm năng cải cách đáng kể trong các lĩnh vực như trợ cấp của Trung Quốc cho các doanh nghiệp nhà nước, luồng dữ liệu xuyên biên giới tự do và cấm lao động cưỡng bức. Cam kết đã được chứng minh đối với các quy tắc thương mại tiêu chuẩn cao có thể thúc đẩy lợi ích rộng rãi hơn giữa các nền kinh tế ven Thái Bình Dương và Vương quốc Anh, bất chấp lo ngại từ các quốc gia như Nhật Bản, Canada và Úc về chính sách cưỡng ép kinh tế của Trung Quốc.

Đầu năm 2024, Quốc vụ viện Trung Quốc tuyên bố mong muốn đẩy nhanh quá trình gia nhập CPTPP, một hiệp định thương mại ưu đãi giữa 11 nền kinh tế Vành đai Thái Bình Dương và Vương quốc Anh. Động thái này được hoan nghênh như một sự bổ sung cho hoạt động của WTO, nhưng thành công của nó không được đảm bảo.

Vào tháng 5 năm 2024, một báo cáo nghiên cứu của Ủy ban Năng suất Úc về mô hình hóa việc giảm thuế quan đối với thương mại hàng hóa cho thấy việc Trung Quốc gia nhập CPTPP sẽ chỉ mang lại lợi ích kinh tế khiêm tốn cho Úc, với GDP chỉ tăng 0,01%. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên vì Úc đã được hưởng một thỏa thuận thương mại ưu đãi với Trung Quốc, vì cùng là thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP).

Tuy nhiên, CPTPP còn nhiều điều hơn là chỉ cắt giảm thuế quan.

Là một thành viên đầy tham vọng, Trung Quốc sẽ cần phải chứng minh cam kết của mình với các quy tắc tiêu chuẩn cao của hiệp định - phần lớn được soạn thảo chủ yếu bởi các chính quyền của các cựu tổng thống Hoa Kỳ George Bush và Barack Obama, với mục tiêu nhắm vào Trung Quốc, trước khi Hoa Kỳ sau đó rút lui dưới thời tổng thống Trump. Một cam kết như vậy sẽ vì lợi ích của khu vực và của chính Trung Quốc. Điều này sẽ giúp xoa dịu những e ngại về việc Trung Quốc trở thành thành viên, đáng chú ý là từ Nhật Bản và Canada - cũng như Úc - do việc Bắc Kinh sử dụng các biện pháp cưỡng ép kinh tế và căng thẳng với Đài Loan, một ứng viên tiềm năng khác của CPTPP.

Điều quan trọng, việc gia nhập CPTPP sẽ ràng buộc Trung Quốc phải cải cách trong ba lĩnh vực quan trọng: hạn chế trợ cấp cho các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) lớn, cho phép luồng dữ liệu xuyên biên giới tự do hơn và cấm lao động cưỡng bức. Trong mỗi trường hợp, sẽ có nguy cơ bị đình chỉ các nhượng bộ tương ứng nếu vi phạm.

Các DNNN là nguồn gốc của sự kém hiệu quả to lớn trong nền kinh tế Trung Quốc, là nguyên nhân dẫn đến chuyển giao công nghệ bắt buộc và bất đồng quốc tế. CPTPP hạn chế ảnh hưởng của DNNN bằng cách yêu cầu các bên ký kết 'hành động phù hợp với các nguyên tắc thương mại'. Trên thực tế, Trung Quốc đã cam kết thử nghiệm các quy tắc CPTPP ở một số khu vực thương mại tự do của mình, mặc dù một phần lợi ích của Bắc Kinh trong việc gia nhập CPTPP là nhằm thúc đẩy cách giải thích riêng của họ về các quy tắc thương mại toàn cầu. Ví dụ, bất chấp những cải cách về sở hữu hỗn hợp đối với các DNNN, các cổ đông tư nhân ở Trung Quốc vẫn phải chịu sự chi phối của nhà nước.

Để CPTPP thực sự thúc đẩy cải cách DNNN ở Trung Quốc, có hai yêu cầu then chốt. Đầu tiên, cần có sự thỏa hiệp từ cả hai phía, chẳng hạn như cam kết từ Trung Quốc chấm dứt trợ cấp cho các DNNN hoạt động trong các thị trường cạnh tranh ở nước ngoài, đổi lại, các thành viên CPTPP khác sẽ khoan dung hơn đối với các DNNN cung cấp dịch vụ công ở Trung Quốc. Yêu cầu thứ hai là hành động trong khuôn khổ CPTPP cần được hỗ trợ bởi các nỗ lực cải cách rộng rãi hơn trong WTO.

Phán quyết hiện hành của Cơ quan Phúc thẩm WTO cho rằng việc chính phủ nắm giữ cổ phần chi phối trong một doanh nghiệp không tự động biến doanh nghiệp đó thành một cơ quan công cộng, điều này mâu thuẫn với quyền áp dụng các biện pháp khắc phục thương mại của các đối tác thương mại, chẳng hạn như chống bán phá giá. Giải quyết sự bất cập này, vốn là nguyên nhân chính gây bất mãn cho Hoa Kỳ, sẽ là một bổ sung quan trọng cho các nỗ lực cải cách DNNN thông qua CPTPP.

Khả năng Trung Quốc ký kết các thỏa thuận về luồng dữ liệu xuyên biên giới tự do hơn sẽ là một bài toán nan giải. Luật bảo vệ dữ liệu được thông qua vào tháng 8 năm 2021 sẽ khiến các công ty nước ngoài khó chuyển dữ liệu ra khỏi Trung Quốc hơn - dường như Bắc Kinh đang đi ngược hướng với yêu cầu của CPTPP. Tuy nhiên, vẫn có thể tìm ra giải pháp thông qua các quy tắc về tiêu chuẩn kỹ thuật số trong khuôn khổ hiệp định thương mại ưu đãi để đảm bảo rằng các công ty như Huawei không bị loại khỏi thị trường phương Tây chỉ vì họ là công ty Trung Quốc.

Sẽ có lợi hơn cho khu vực nếu lôi kéo Trung Quốc tham gia một thỏa thuận đa phương như CPTPP hơn là trong các nhóm nhỏ hơn như hiệp định ASEAN-Trung Quốc, nơi Bắc Kinh có thể dễ dàng áp đặt ý chí của mình hơn. Và sẽ còn tốt hơn nữa nếu các động thái cải cách trong CPTPP được hỗ trợ bởi các lợi ích đang diễn ra trong WTO, thông qua Sáng kiến Chung về Thương mại Điện tử. Sáng kiến Chung, do Úc, Nhật Bản và Singapore chủ trì và có sự tham gia của cả Hoa Kỳ và Trung Quốc, đang thúc đẩy sự hội tụ quốc tế lớn hơn trong việc thúc đẩy luồng dữ liệu xuyên biên giới.

Yếu tố thứ ba của tư cách thành viên CPTPP, đó là loại bỏ mọi hình thức lao động cưỡng bức hoặc bắt buộc, là một vấn đề không kém phần phức tạp, do chính sách cứng rắn của Bắc Kinh ở Tân Cương.

Tuy nhiên, vấn đề này cũng có thể được giải quyết nếu các bên cho phép kiểm toán viên độc lập - những người ý thức rõ lệnh cấm của WTO đối với việc buôn bán hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức - được phép xem xét và phê duyệt có chọn lọc các chuỗi cung ứng sử dụng lao động Duy Ngô Nhĩ, chẳng hạn như các chuỗi cung ứng sản xuất hợp chất dị vòng nitơ được sử dụng trong điều trị ung thư. Cách tiếp cận này sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chế độ trừng phạt mà phương Tây đang áp dụng hiện nay.

Với vai trò là Chủ tịch luân phiên của Ủy ban CPTPP vào năm 2025, Úc có cơ hội để khuyến khích Trung Quốc chứng minh cho mục tiêu mà nước này đề ra tại Hội nghị toàn thể lần thứ ba gần đây, đó là chủ động phù hợp với các quy tắc thương mại quốc tế tiêu chuẩn cao. Tuy nhiên, uy tín của Bắc Kinh trong vấn đề này hiện đang bị đặt dấu hỏi lớn. Hơn nữa, theo 'các nguyên tắc Auckland' về việc gia nhập CPTPP, Trung Quốc không chỉ cần thể hiện ý định mà còn phải chứng minh được lịch sử tuân thủ các nghĩa vụ thương mại hiện có. Đây chắc chắn là một chặng đường dài, nhưng là một con đường đáng để nỗ lực.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: CPTPP, Trung Quốc – Úc, kinh tế