Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trung Quốc đang phải đối mặt với đợt giảm phát lớn thứ ba trong ba thập kỷ qua và vẫn chưa biết liệu các nhà hoạch định chính sách có thể thực hiện “các biện pháp ngắt mạch” cần thiết để thoát khỏi suy thoái kinh tế hay không. Với lợi nhuận giảm dần do mô hình phát triển đầu tư của Trung Quốc và những tác động địa chính trị của biện pháp kích thích sản xuất, Trung Quốc cần định hướng lại theo mô hình tăng trưởng do tiêu dùng dẫn dắt. Khả năng Trung Quốc gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có thể tạo ra áp lực bên ngoài để thực hiện các cải cách như vậy, tương tự như chiến lược tự do hóa trong quá trình Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Các vấn đề kinh tế của Trung Quốc là vấn đề kinh tế của mọi người. Như Huw McKay viết trong bài báo hồi cuối tháng 09, Trung Quốc đang “ở giữa đợt giảm phát lớn thứ ba trong ba thập kỷ qua”. Bài học về sự phục hồi của Trung Quốc sau hai cú sốc giảm phát lớn đầu tiên - hậu quả của Khủng hoảng tài chính châu Á và sự sụp đổ không phanh của các công ty công nghệ vào đầu những năm 2000, và Khủng hoảng tài chính toàn cầu vào cuối thập kỷ đó - là để thoát khỏi giai đoạn áp lực giảm phát kéo dài, cần phải có các biện pháp mạnh mẽ.

Liệu các nhà hoạch định chính sách thời Tập Cận Bình có đủ khả năng cung cấp một “công cụ ngắt mạch” như vậy để giúp Trung Quốc thoát khỏi tình trạng suy thoái hiện tại không?

Lợi nhuận giảm dần đối với mô hình phát triển do Trung Quốc dẫn đầu có liên quan sâu sắc đến tình trạng suy thoái kinh tế hiện tại của nước này. Phân tích của McKay phản ánh sự đồng thuận ngày càng tăng giữa các nhà phân tích trong và ngoài Trung Quốc rằng cần ưu tiên cho “các cải cách về phía cung đối với những ngành công nghiệp truyền thống mà nhu cầu trong nước đã làm suy yếu lợi nhuận... Điều này có thể kết hợp với nỗ lực nhằm tháo gỡ chế độ trợ cấp ngầm đã tích tụ trong các ngành thượng nguồn thông thường”, kết hợp với các cải cách đối với chuyển tiền tài chính từ trung ương đến địa phương, sẽ tạo ra “một gói chính sách tài khóa mở rộng dành vào các hộ gia đình”, khởi động quá trình chuyển đổi cần thiết sang mô hình tăng trưởng dựa vào tiêu dùng.

Chính sách công nghiệp của Trung Quốc đang kiểm soát một số ngành công nghiệp khỏi sự khắc nghiệt của cạnh tranh thị trường, với các ưu đãi dành cho các chính quyền địa phương để khuyến khích đầu tư sản xuất. Những vấn đề này được các nhà kỹ trị ở Trung Quốc hiểu rõ - bao gồm cả những nhà lãnh đạo cấp cao của chính phủ.

Nhưng việc từ bỏ mô hình tăng trưởng do đầu tư dẫn dắt không phải là không đem lại hiệu quả kinh tế cho Bắc Kinh. Tất cả các ưu đãi chính trị trong nước đều hướng đến việc trì hoãn cải cách và chính trị quốc tế đối với vai trò của Trung Quốc trong nền kinh tế toàn cầu khiến mọi thứ trở nên khó khăn hơn.

Bất kỳ sự chậm trễ nào cũng đều khiến các nhà hoạch định chính sách của Hoa Kỳ hoặc châu Âu mất thiện cảm với Trung Quốc, những người đã đổ lỗi cho Trung Quốc về tình trạng phi công nghiệp hóa của nền kinh tế của chính họ và sẽ không vui nếu Bắc Kinh đáp trả rằng họ sẽ chấm dứt tình trạng này thông qua xuất khẩu để thoát khỏi tình trạng suy thoái mà theo quan điểm của Washington hoặc Brussels, là do chính Trung Quốc gây ra. Với tầm quan trọng về mặt chính trị của các chính sách công nghiệp ở Bắc Mỹ và Châu Âu, các biện pháp kích thích nền kinh tế của Trung Quốc nhắm vào lĩnh vực sản xuất sẽ được các đối thủ địa chính trị của nước này hiểu theo nghĩa chính trị là thù địch.

Bất kể ý nghĩa kinh tế nào được Trung Quốc tạo ra khi thực hiện một thay đổi lớn về mặt cấu trúc, thì không có áp lực bên ngoài nào thúc đẩy hiệu quả bằng việc Bắc Kinh cảm thấy bị dồn ép, và đặc biệt là nếu Hoa Kỳ và Châu Âu cố gắng ép buộc Trung Quốc thay đổi thông qua một cuộc chiến thương mại mới.

Nguồn cảm hứng đến từ giai đoạn tự do hóa hiệu quả nhất của Trung Quốc: quá trình gia nhập WTO kéo dài, khó khăn nhưng cuối cùng lại vô cùng thành công. Mục tiêu cuối cùng của việc gia nhập WTO là để Bắc Kinh có thể sử dụng triển vọng gia nhập làm đòn bẩy để thực hiện các cải cách tự do hóa các khó khăn có thể xảy ra.

Quy trình gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) tạo ra một đấu trường chính trị mà các thành viên khác có thể đàm phán cải cách thị trường với Trung Quốc theo cách tương tự. Và nó cho phép Trung Quốc đưa ra các nhượng bộ và cải cách đơn phương thúc đẩy mục tiêu gia nhập. Nhiều vấn đề về cấu trúc tạo ra sự bóp méo thị trường trong nước và tác động lan tỏa quốc tế - như chính sách công nghiệp, bóp méo thị trường vốn, chính sách đầu tư nước ngoài, khu vực tài chính, doanh nghiệp nhà nước và các khoản trợ cấp khác nhau - đều sẽ là các mục tiêu chính của các cuộc đàm phán khi gia nhập CPTPP.

Rào cản chính trị tồn tại khắp nơi - trong số đó là sự quay lưng hoàn toàn với chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do tại Hoa Kỳ, và sự bảo mật hóa mối quan hệ thương mại của nước này với Trung Quốc. Sự chuyển hướng bảo hộ của Washington loại trừ khả năng Hoa Kỳ tham gia CPTPP trong bất kỳ thời điểm nào, và mặc dù điều này làm giảm động lực kinh tế cho Bắc Kinh, nhưng cơ hội về dài hạn vẫn còn. Các thành viên CPTPP khác vẫn có thể suy nghĩ về những gì họ có thể yêu cầu và những gì họ có thể đổi lại về mặt tự do hóa từ phía Trung Quốc nếu nước này bắt đầu quá trình gia nhập CPTPP.

Cũng có những rào cản về mặt ý thức hệ ở phía bên kia Thái Bình Dương. Rốt cuộc, “Chủ nghĩa xã hội mang đặc điểm Trung Quốc” là một cách mô tả phiên bản chủ nghĩa phát triển của Trung Quốc về đầu tư diễn ra ở những nơi khác ở Đông Á. Điều này được đánh dấu bằng vai trò nổi bật của nhà nước trong các lĩnh vực chính của nền kinh tế, mạng lưới an sinh xã hội khiêm tốn và các chính sách khuyến khích các hộ gia đình tiết kiệm thay vì chi tiêu - đặc biệt là vì họ không thể dựa vào phúc lợi nhà nước hỗ trợ khi về già. Bản thân Ông Tập Cận Bình được cho là vừa thận trọng với chủ nghĩa tiêu dùng của những người theo chủ nghĩa xã hội vừa hoài nghi với “chủ nghĩa phúc lợi” của những người theo chủ nghĩa phát triển Đông Á.

Nếu JD Vance trở thành Phó Tổng thống tiếp theo của Hoa Kỳ, có lẽ ông có thể kết nối với Ông Tập Cận Bình khi cùng chung quan điểm tự lực cánh sinh mạnh mẽ và sự ủng hộ của họ đối với sản xuất đồ gia dụng trong nước - bất kể chi phí về kinh tế là bao nhiêu.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Trung Quốc, Hoa Kỳ, CPTPP, chính sách