Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, đã có hiệu lực vào năm 2022 với tiềm năng tăng cường quan hệ thương mại giữa các thành viên. Hiện tại, tất cả 15 quốc gia thành viên đã hoàn tất quy trình phê chuẩn trong nước, RCEP sẵn sàng thúc đẩy sự phát triển của chuỗi cung ứng nội khối trong “Công xưởng Châu Á”, chiếm gần 60% thương mại thế giới, trở thành khu vực kinh tế hội nhập thứ hai sau châu Âu.

RCEP đại diện cho 50% dân số thế giới và 32% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu. Thương mại giữa các quốc gia thành viên chiếm 28% thị phần thương mại thế giới, mặc dù lợi ích trước mắt của hiệp định khác nhau do sự chồng chéo của các thỏa thuận thương mại song phương và khu vực ở một số quốc gia. Ví dụ, RCEP được xếp hạng thứ 4 tệ nhất về tính hữu dụng trong số 20 thỏa thuận thương mại ở Úc, có thể là do sự chồng chéo với các thỏa thuận hiện có. Ngược lại, RCEP đã trở thành hiệp định thương mại được sử dụng nhiều nhất ở Nhật Bản, đặc biệt là đối với thương mại với Trung Quốc và Hàn Quốc - những thị trường không có FTA/EPA từ lâu, theo dữ liệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (JCCI) xác nhận.

Đối với ASEAN, việc thực thi đầy đủ RCEP sẽ tăng cường kết nối chuỗi cung ứng khu vực và hỗ trợ phục hồi kinh tế toàn cầu sau đại dịch. Mặc dù ASEAN không lớn bằng Hoa Kỳ, Trung Quốc hoặc Nhật Bản về quy mô kinh tế, đóng góp giá trị gia tăng và thị trường nhu cầu cuối cùng, nhưng ASEAN đóng vai trò rất quan trọng như một điểm trung chuyển trong chuỗi giá trị toàn cầu. Về vấn đề này, RCEP củng cố vị thế của ASEAN như một trung tâm thể chế của khu vực.

Tuy nhiên, RCEP - bắt nguồn từ 5 FTA ASEAN + 1 hiện có - có thể không mang lại những thay đổi cấu trúc trong hội nhập kinh tế lấy ASEAN làm trung tâm, không giống như Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Trái ngược với RCEP, sự ra đời của TPP đã thách thức cách tiếp cận tự do hóa truyền thống của ASEAN và tăng cường sự phân chia nội bộ.

Lịch sử cho thấy sự tăng trưởng kinh tế của ASEAN phụ thuộc vào đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và thương mại với các nền kinh tế lớn bên ngoài. Trong vài thập kỷ qua, thương mại nội khối ASEAN đã giảm sút, thay vào đó dẫn đến sự phụ thuộc ngày càng tăng vào Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, việc thực thi RCEP trùng hợp với bước ngoặt trong quan hệ kinh tế Trung Quốc-ASEAN. Trong đại dịch COVID-19, thương mại song phương giữa Trung Quốc và ASEAN tăng trưởng đều đặn, lần đầu tiên đưa hai bên trở thành đối tác thương mại lớn nhất của nhau vào năm 2020.

Hơn nữa, cuộc chiến thương mại đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc cũng đã thúc đẩy việc di dời các cơ sở sản xuất từ ​​Trung Quốc sang Đông Nam Á, đặc biệt là các quốc gia như Việt Nam và Indonesia. Xu hướng này, được gọi là “Trung Quốc + 1”, ban đầu đã thu hút sự chú ý của các công ty Nhật Bản vào giữa những năm 2000. Gần đây, do vị trí địa lý gần với Trung Quốc đại lục, các công ty Trung Quốc đã áp dụng mô hình này để bảo vệ chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu của họ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Trung-Mỹ ngày càng gay gắt.

Mặc dù các nước ASEAN thể hiện năng lực trung gian cao trong mạng lưới sản xuất nội khu vực, nhưng vẫn còn một số trở ngại cho phát triển kinh tế như tạo thuận lợi thương mại và chuyển đổi kỹ thuật số. ASEAN đang trải qua quá trình số hóa trên nhiều lĩnh vực và nền kinh tế kỹ thuật số đang bùng nổ của khu vực được dự báo sẽ đạt 1 nghìn tỷ USD vào năm 2030, với tỷ lệ thâm nhập internet ở mức 90%, tương đương với châu Âu và Mỹ. Theo một cuộc khảo sát, khoảng một nửa dân số Đông Nam Á sử dụng điện thoại thông minh và khu vực này tự hào có một số người dùng mạng xã hội tích cực nhất thế giới.

Bất chấp sự phát triển kỹ thuật số này, Đông Nam Á là một trong số ít khu vực mà các công ty địa phương và những gã khổng lồ công nghệ toàn cầu cạnh tranh gay gắt với nhau, bằng chứng rõ ràng nhất là việc Uber rút lui khỏi khu vực này vào năm 2018. Sự mở rộng của nền kinh tế kỹ thuật số dự kiến ​​sẽ làm gia tăng cạnh tranh giữa các công ty thương mại điện tử khổng lồ của Mỹ và Trung Quốc với các công ty trong nước. Ngoài ra, Đông Nam Á đang nổi lên như một trung tâm toàn cầu cho các nhà cung cấp dịch vụ đám mây, nhưng các quy định rời rạc về số hóa trên khắp khu vực khiến khu vực tư nhân khó khăn hơn trong việc mở rộng hoạt động kinh doanh ra ngoài biên giới quốc gia, kìm hãm sự tăng trưởng của kinh doanh kỹ thuật số.

Về quy định kỹ thuật số, Singapore đã đi tiên phong, thiết lập sáu thỏa thuận kỹ thuật số bao gồm Hiệp định Đối tác Kinh tế Kỹ thuật số (DEPA) và Hiệp định Kinh tế Kỹ thuật số Úc-Singapore. Các khuôn khổ này nhấn mạnh tầm quan trọng của luồng dữ liệu tự do đối với tăng trưởng kinh tế và thịnh vượng, trong khi RCEP chỉ đưa ra một mô hình linh hoạt, tìm kiếm sự cân bằng giữa tiềm năng công nghệ với khả năng của các quốc gia trong việc điều chỉnh nền kinh tế và xã hội ngày càng kỹ thuật số của họ.

Năm 2023, các nước thành viên ASEAN bắt đầu đàm phán Khung Kinh tế Kỹ thuật số ASEAN (DEFA), nhằm hài hòa các quy tắc thương mại kỹ thuật số trên toàn khu vực. Được chào hàng là hiệp định kinh tế kỹ thuật số khu vực đầu tiên trên thế giới, DEFA cung cấp một cách tiếp cận tích hợp hơn với các cơ chế và tiêu chuẩn dựa trên luật lệ chung. Nó giúp mở rộng thị trường thương mại điện tử của Đông Nam Á, chiếm gần 70% nền kinh tế kỹ thuật số của Đông Nam Á, từ 105 tỷ USD năm 2020 lên 300 tỷ USD vào năm 2025. Về lâu dài, DEFA sẽ giúp thiết lập Cộng đồng Kinh tế Kỹ thuật số ASEAN vào năm 2045.

Bất chấp những căng thẳng địa chính trị đang diễn ra, các thành viên ASEAN đang tiến tới các thỏa thuận ràng buộc về mặt pháp lý về thanh toán kỹ thuật số, dữ liệu lớn, an ninh mạng và kỹ năng kỹ thuật số. Khi nền kinh tế kỹ thuật số của khu vực tiếp tục phát triển, người tiêu dùng Đông Nam Á sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai của nó.

Nguồn: International Affairs

Từ khóa: RCEP, ASEAN, kinh tế số, thương mại và tăng trưởng