Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nhật Bản chủ động theo đuổi hiệp định thương mại tự do mới để tăng cường khả năng phục hồi và an ninh kinh tế trước môi trường thương mại toàn cầu thù địch, đã thành lập FTA chính bao phủ 80% thương mại của quốc gia này. Chính phủ Kishida tập trung vào chống lại sự ép buộc kinh tế và duy trì chế độ thương mại mở trong khi giải quyết chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch và khả năng bị tổn thương, đặc biệt là thông qua quan hệ đối tác chiến lược với các khu vực tài nguyên phong phú.

Với ba hiệp định thương mại tư do (FTA) lớn – Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác Kinh tế Nhật Bản – EU và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) – tất cả có hiệu lực, cùng với hiệp định thương mại US - Nhật Bản được triển khai, các FTA bao phủ 80% tổng khối lượng thương mại Nhật Bản trong năm 2022. Nhưng chính phủ Nhật Bản có vẻ vẫn không hài lòng.

Năm 2024, chính phủ Nhật Bản công bố khởi động lại các cuộc đàm phán FTA với Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, bắt đầu từ các cuộc đàm phán FTA với Bangladesh và tham gia vào tham vấn để bắt đầu cuộc đàm phán FTA với Mercosur khối thương mại Nam Mỹ. Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida cũng đồng ý khởi động lại các cuộc đàm phán FTA cho ba bên Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc tại Hội nghị thượng đỉnh ba bên vào ngày 27-5-2024. Mặc dù lợi ích kinh tế đạt được từ các FTA bổ sung này là không lớn, nhưng có một số lợi ích địa kinh tế quan trọng mà Nhật Bản có thể đạt được với những sáng kiến mới này, đặc biệt khi môi trường toàn cầu cho thương mại tự do ngày càng trở nên thù địch.

FTA củng cố khả năng phục hồi chuỗi cung ứng trong sản xuất và đảm bảo Nhật Bản tiếp cận các đầu vào thiết yếu, đặc biệt là tài nguyên thiên nhiên. Chi phí và rủi ro từ sự gián đoạn chuỗi cung ứng trở nên rõ ràng suốt đại dịch COVID-19 và trở nên tồi tệ hơn với cuộc chiến Nga-Ukraine năm 2022, gây thêm sự bất ổn về các nguồn cung năng lượng và thực phẩm.

Những tiến bộ hướng tới khả năng phục hồi chuỗi cung ứng bao gồm Hiệp định Chuỗi cung ứng 2024 đạt được trong bối cảnh Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng, bao gồm 14 thành viên. Chính phủ Nhật Bản cũng đã ký Hiệp định Khoáng sản Chủ chốt với Mỹ. Tuy nhiên, các FTA tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với Nhật Bản để thành lập các mối quan hệ chặt chẽ với các khu vực tài nguyên phong phú như Trung Đông và Nam Mỹ.

FTA cũng là con đường thiết yếu cho Nhật Bản nhằm duy trì chế độ thương mại toàn cầu cởi mở và chống lại chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch, điều này thể hiện rõ ở nhiều nơi trong thập kỷ qua. Ở Mỹ, chính quyền tổng thống Joe Biden tiếp tục theo đuổi các chương trình nghị sự kinh tế tập trung trong nước, điển hình như Đạo luật Giảm lạm phát và cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump đang làm gia tăng mối quan ngại trước cuộc bầu cử tống thống Mỹ được tổ chức vào tháng 11-2024 bằng dự kiến tăng thuế nhập khẩu thương mại lớn.

Thậm chí ở châu Âu, quyền tự chủ chiến lược đã trở nên tối quan trọng, với Liên minh châu Âu siết chặt các quy định điều đó có thể cản trở thương mại. Chủ nghĩa dân tộc tài nguyên cũng gia tăng ở Nam bán cầu, Các FTA chủ động có thể lật ngược xu hướng này và những phân mảnh của kinh tế toàn cầu.

Mặc dù chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch nông nghiệp Nhật Bản đã giảm kể từ các cuộc đàm phám TPP ban đầu vào đầu những năm 2010, nhưng vẫn còn đáng kể, được thể hiện bằng tỷ lệ tự do hóa thấp đối với các sản phẩm nông nghiệp ở RCEP. Chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch này cũng là một cản trở các FTA mới nổi với Mercosur.

Có thể nói mục tiêu chiến lược quan trọng nhất đối với chiến lược FTA đương đại của Nhật Bản là chống lại sự ép buộc kinh tế và theo đuổi an ninh kinh tế trật tự dựa trên các quy tắc. An ninh kinh tế cho đến nay là mối quan tâm kinh tế đối ngoại quan trọng đối với chính quyền Kishida và hỗ trợ các Bộ. Đạo luật Xúc tiến An ninh Kinh tế có hiệu lực vào năm 2022, minh họa trọng tâm này. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp đã thành lập một Cục An ninh Kinh tế và Thương mại mới vào tháng 6-2024 để thúc đẩy các mục tiêu này.

Việc tái khởi động FTA ba bên Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc phù hợp với các mục tiêu an ninh kinh tế. Chỉ một số mặt hàng, như phụ tùng ô tô, sẽ được hưởng lợi từ việc giảm thuế nhập khẩu theo hiệp định này. Vì ba nền kinh tế này nằm trong phạm vi RCEP, đã bao gồm giảm thuế nhập khẩu đáng kể.

Bên cạnh cử chỉ ngoại giao của sự hợp tác được thể hiện FTA ba bên này, Nhật Bản đặt mục tiêu vào thiết lập các quy định thương mại và đầu tư với việc khởi động lại đàm phán để chống lại sự lạm dụng của Trung Quốc. Nhật Bản hy vọng sẽ đưa ra các quy định quan trọng từ CPTPP vào FTA này, còn thiếu trong RCEP. Những quy định này bao gồm các quy tắc chống lại trợ cấp, quy định về doanh nghiệp nhà nước và các quy định tự do trong thương mại điện tử.

Với chức năng hạn chế của Tổ chức Thương mại Thế giới, FTA song phương có thể chống lại sự ép buộc kinh tế và hành vi bóc lột bằng cách mở thêm các kênh truyền thông và gia tăng chi phí danh tiếng. Khi chính phủ Nhật Bản cố gắng đạt được sự cần thiết và quyền tự chủ về mặt chiến lược. các FTA đóng vai trò như một công cụ quan trọng để kiềm chế mối đe dọa dưới hình thức ép buộc kinh tế.

Với sự phụ thuộc lớn về thương mại, cả về xuất khẩu sản xuất và nhập khẩu tài nguyên, chế độ thương mại tự do đóng vai trò cơ bản đối với sự thịnh vượng Nhật Bản. Nhưng môi trường địa chính trị hiện thời đưa ra thách thức lớn cho chính phủ. Với các chiến lược thương mại quan trọng đã phát triển kể từ khi FTA đầu tiên với Singapore vào đầu những năm 2000, chiến lược FTA của Nhật Bản bây giờ là một công cụ quan trọng để giải quyết tình trạng không ổn định của chuỗi cung ứng và kiềm chế chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch và sự ép buộc kinh tế.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: CPTPP, FTA, RCEP, kinh tế