Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong những năm gần đây, Trung Á đã nổi lên như một khu vực có lợi ích địa chính trị đáng kể, với Nga, Trung Quốc và phương Tây đang cạnh tranh sự ảnh hưởng. Tuy nhiên, các quốc gia Trung Á - Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan— ngày càng tập trung vào việc thúc đẩy quan hệ khu vực nhằm đảm bảo lợi ích chiến lược, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng, một bài viết của Nikola Mikovic và được công bố trên Viện Lowy chia sẻ.

Xung đột đang diễn ở Ukraine đã làm giảm ảnh hưởng của Nga ở Trung Quốc, mở cửa cho Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Liên minh châu Âu tăng cường sự hiện diện trong khu vực này. Trung Á nắm giữ khoảng 20% lượng uranium của thế giới, 17,2% dầu và 7% khí đốt tự nhiên, khu vực này trở thành thành viên chủ chốt trong thị trường năng lượng toàn cầu.

Thừa nhận nguồn tài nguyên năng lượng to lớn, các nhà lãnh đạo khu vực, đặc biệt từ các quốc gia giàu năng lượng, đang khẳng định vai trò của khu vực là những người có ảnh hưởng lớn trong động lực chính trị và kinh tế toàn cầu đang tiến triển. Điều này đã được nhấn mạnh trong hội nghị thượng đỉnh vào tháng 8 ở Astana, nơi mà các tổng thống của Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan đã thảo luận về các sáng kiến năng lượng và hợp tác kinh tế, trong đó có chương trình nghị sự xanh và mở rộng thêm Tuyến Vận tải Quốc tế xuyên Caspi, còn gọi là Hành lang Giữa.

Kazakhstan, với tư cách là quốc gia chủ trì hội nghị thượng đỉnh, đã đi đầu trong việc xúc tiến hội nhập và kết nối khu vực. Vào tháng 12-2022, Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev và Tổng thống Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev đã ký một hiệp định hợp tác. Kazakhstan cũng là liên minh với các quốc gia Trung Á khác (ngoại trừ Turkmenistan Trung lập) thông qua Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO). Tokayev nhấn mạnh sự cần thiết về kiến trúc an ninh khu vực, trong đó có sự phát triển của danh mục rủi ro an ninh và các biện pháp ngăn chặn.

Kazakhstan đã giới thiệu chiến lược Trung Á 2040, tập trung vào thúc đẩy hợp tác khu vực. Chính sách đối ngoại thực dụng của Astana nhấn mạnh sự hợp tác, đối thoại và thịnh vượng chung hơn là cạnh trạnh. Tokayev đã ủng hộ cho việc chuyển từ sự cạnh tranh “Trò chơi lớn” của thế kỷ 19 sang “Lợi ích lớn cho tất cả mọi người ở trung tâm Á-Âu”, định vị Kazakhstan là thành viên dẫn đầu khu vực.

Thứ trưởng Ngoại giao Kazakhstan Roman Vassilenko nhấn mạnh tầm quan trọng toàn cầu ngày càng tăng của quốc gia này, trích lời của các quan chức EU nhận xét, “Kazakhstan từng ở giữa nơi xa xôi hẻo lánh, và bây giờ ở giữa mọi nơi.” Hội nghị thượng định Astana đã củng cố vị thế của Kazakhstan như một thành viên khu vực chủ chốt.

Hội nghị cũng cho thấy sự tham gia của Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev, và Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida dự kiến gặp gỡ các nhà lãnh đạo Trung Á, mặc dù chuyến viến thăm đã bị hoãn do cảnh báo động đất. Cả hai quốc gia đều mong muốn xây dựng mối quan hệ mạnh mẽ hơn với Trung Quốc, trong khi Tokyo đang tìm kiếm sự cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc và Baku đang tập trung vào lợi ích năng lượng.

Khi Liên minh châu Âu hướng đến mục tiêu giảm sự phụ thuộc vào năng lượng Nga, các quốc gia này xem Trung Á như là nhà cung cấp quan trọng cho cả nhiên liệu hóa thạch và điện xanh. Azerbaijan, Kazakhstan và Uzbekistan gần đây đã đồng ký thành lập một liên doanh để xuất khẩu năng lượng xanh đến châu Âu. Tuy nhiên, việc này sẽ là một dự án lâu dài liên quan đến sự phát triển các lĩnh vực năng lượng xanh của mỗi quốc gia và xây dựng một tuyến cáp ngầm từ Biển Caspi đến Biển Đen và đến châu Âu.

Tokayev nhấn mạnh các dự án năng lượng chủ chốt như Nhà máy thủy điện Kambarataở Kyrgyzstan và Nhà máy thủy điện Rogun ở Tajikistan, đây được gọi là dự án năng lượng quan trọng nhất của khu vực. Trong khi năng lượng sẽ đóng vai trò quan trọng cho chính sách đối ngoại của Trung Á, việc đảm bảo hòa bình và ổn định trong bối cảnh bất ổn địa chính trị sẽ là ưu tiên hàng đầu.

Bất chấp những diễn biến gần đây, Kazakhstan và các thành viên CSTO khó có thể sớm rời khỏi tổ chức do Nga lãnh đạo. Việc CSTO không hành động trong suốt cuộc chiến Ukraine gần đây vào khu vực Kursk của Nga đã gia tăng mối quan ngại về hiệu quả của tổ chức này. Tuy nhiên, các quốc gia Trung Á mong đợi có cách tiếp cận thực dụng, cân bằng mối quan hệ với Moscow trong khi thúc đẩy hội nhập khu vực.

Việc sử dụng tiếng Nga trong các bài phát biểu và biển báo chính thức tại hội nghị thượng đỉnh nhấn mạnh sự ảnh hưởng lâu dài của Moscow trong khu vực. Bất kỳ sự rời khỏi quỹ đạo địa chính trị của Nga có khả năng là quá trình dần dần và lâu dài khi Trung Á tiếp tục định hướng các mối quan hệ phức tạp với các cường quốc toàn cầu.

Nguồn: Daryo

Từ khóa: Trung Á, Nga, thúc đẩy, năng lượng xanh